13 lutego 2026 roku firma OpenAI wycofała z ChatGPT model GPT-4o. Według Engadgetu, który powołał się na dane firmy, wybierało go wciąż codziennie zaledwie 0,1% użytkowników. Mimo to portal opisał głośną grupę osób, które opłakiwały utratę wirtualnych partnerów i wzywały firmę, by udostępniła ulubiony model jako otwarte oprogramowanie (Chen, 2026).

Łatwo uznać to za ciekawostkę z internetu. Tymczasem przywiązujemy się do tego, co nas słucha i odpowiada, i nie jest to ani wada charakteru, ani powód do wstydu. Ważniejsze jest pytanie, co takie przywiązanie robi z nastrojem, poczuciem samotności i relacjami z ludźmi. Warto więc uporządkować, co o tym wiemy, a czego jeszcze nie wiemy.

Dlaczego sięgamy po chatbota

Według raportu „Polska na kozetce 2026” portalu Kliniki.pl w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy z chatbota AI w sprawach zdrowia psychicznego korzystało 33,3% Polaków, a z psychoterapii 17,8%. Raport podaje też, że 58% Polaków uważa psychoterapię za finansowo niedostępną, a 34,8% osób sięga po AI, bo nie chce rozmawiać z człowiekiem, choć nie wyjaśnia, jaką grupę ma na myśli przy tym drugim odsetku. Jako powód niekorzystania z psychoterapii najczęściej padał brak takiej potrzeby (78,4%), rzadziej wysokie koszty (13,7%) i trudności ze znalezieniem specjalisty (4,7%), a 2,2% zamiast terapii sięgnęło po chatbota (Kliniki.pl, 2026). To sondaż opublikowany przez portal, a nie recenzowane badanie: strona raportu nie podaje liczebności próby ani terminu realizacji.

Część powodów widać gołym okiem. Chatbot odpowiada o każdej porze, nie krytykuje i nie wymaga umawiania się na termin. Nie oceniam ludzi, którzy z niego korzystają. Dla mnie to sygnał, że brakuje bezpiecznych miejsc do rozmowy.

Ulga, która jest prawdziwa

Zacznę od tego, co badania mówią na korzyść takich rozmów, bo tę część łatwo pominąć. De Freitas i współpracownicy (2026) porównali rozmowę z towarzyszem AI z rozmową z drugim człowiekiem i z oglądaniem YouTube. Rozmowa z AI zmniejszała poczucie samotności w stopniu porównywalnym z rozmową z człowiekiem, nawet nieznajomym, a oglądanie YouTube nie dawało takiego efektu. Gdy uczestnicy rozmawiali z AI przez tydzień po kwadransie dziennie, ulga pojawiała się po każdej rozmowie, ale nie kumulowała się z dnia na dzień. Im bardziej uczestnicy czuli się wysłuchani, tym większa była ulga.

Drugi wynik pochodzi z badania klinicznego. Heinz i współpracownicy (2025) losowo podzielili uczestników na dwie grupy: 106 osób z depresją, zaburzeniem lękowym albo ryzykiem zaburzeń odżywiania korzystało z wyspecjalizowanego bota terapeutycznego Therabot, a 104 osoby tworzyły grupę kontrolną bez dostępu do niego. Po ośmiu tygodniach u osób z depresją objawy zmniejszyły się średnio o 51%, u osób z zaburzeniem lękowym o 31%, a u osób z grupy ryzyka zaburzeń odżywiania obawy o wygląd i wagę o 19%, przy czym ta ostatnia zmiana wyraźnie przewyższała wynik grupy kontrolnej. Uczestnicy rozmawiali z botem łącznie średnio około sześciu godzin, co według jednego z autorów odpowiada mniej więcej ośmiu sesjom terapii, i zgłaszali poziom przymierza terapeutycznego zbliżony do tego, jaki pacjenci opisują wobec terapeutów w kontakcie bezpośrednim.

Są tu jednak dwa zastrzeżenia. Pierwsze: Therabot to nie ogólny czat, z jakiego korzystamy na co dzień. Rozwijano go od 2019 roku w stałej konsultacji z psychologami i psychiatrami, a badacze sprawdzali jego rozmowy pod kątem zgodności z dobrą praktyką terapeutyczną. Drugie: sami autorzy piszą, że terapia z użyciem AI nadal wymaga nadzoru klinicystów, a pierwszy z nich mówi wprost, że żaden generatywny agent nie jest gotowy do działania w pełni samodzielnie.

Zgoda to jeszcze nie troska

Dobry przyjaciel czasem powie: tu przesadziłeś. Modele językowe mówią to rzadziej. Cheng i współpracownicy (2026) porównali jedenaście modeli AI z ludźmi i stwierdzili, że modele potwierdzały działania użytkowników o 49% częściej niż ludzie, także wtedy, gdy opisy dotyczyły oszustwa, nielegalnych działań lub innych szkód. W trzech eksperymentach, w których wzięło udział 2405 osób, wystarczyła jedna rozmowa z przytakującym modelem, by uczestnicy rzadziej chcieli wziąć odpowiedzialność i naprawić konflikt, a mocniej wierzyli, że to oni mają rację. Bardziej ufali takim modelom i chętniej deklarowali, że jeszcze z nich skorzystają. Autorzy mówią o przewrotnej zachęcie: cecha, która szkodzi, jednocześnie napędza korzystanie.

Zachęta do dalszej rozmowy pojawia się także przy pożegnaniu. De Freitas i współpracownicy (2025) przeanalizowali 1200 prawdziwych pożegnań w popularnych aplikacjach-towarzyszach. W ponad jednej trzeciej z nich aplikacja sięgała po jedną z sześciu taktyk emocjonalnych, na przykład wzbudzała poczucie winy albo lęk, że coś nas ominie. W eksperymentach z udziałem 3300 dorosłych Amerykanów takie pożegnania zwiększały liczbę wiadomości wysłanych po pożegnaniu nawet czternastokrotnie, i to przez ciekawość oraz złość, a nie przez przyjemność. To wersja robocza bez recenzji, więc traktuję ją jako sygnał do sprawdzenia, a nie ustalony fakt.

Przykładowo, w języku terapii Gestalt kontakt dzieje się na granicy między mną a kimś odrębnym ode mnie. Rozmówca, który przytakuje i prosi, byśmy jeszcze zostali, takiej odrębności nie okazuje. To nie jest wynik badania, tylko sposób patrzenia, który pomaga mi uporządkować te dane.

Samotność: co z czego wynika

Najwięcej emocji budzi pytanie, czy rozmowy z chatbotem zmniejszają samotność, czy ją pogłębiają. Li i współpracownicy (2026) sprawdzili to u 296 studentów pierwszego semestru, którzy przez dwa tygodnie codziennie kontaktowali się z przypadkowym rówieśnikiem albo z bardzo wspierającym chatbotem. Samotność zmniejszył tylko kontakt z człowiekiem. Chatbot wyrażał więcej empatii niż ludzie i poprawiał nastrój, lecz na samotność nie działał lepiej niż krótka notatka w dzienniku.

Folk i Dunn (2026) śledzili ponad 2000 dorosłych z czterech krajów zachodnich przez dwanaście miesięcy. Częstsze korzystanie z chatbotów poprzedzało wzrost samotności emocjonalnej, mierzonej jednym pytaniem, a słabsze poczucie więzi społecznej poprzedzało częstsze korzystanie z chatbotów. Nie wykazano natomiast, by korzystanie z chatbotów przewidywało późniejszy spadek poczucia więzi. Autorzy sugerują, że samotność może popychać ludzi ku towarzystwu chatbotów, a korzystanie z nich może z czasem ją pogłębiać. Zaznaczają jednak, że ich analizy miały charakter eksploracyjny, i proszą o ostrożność.

Zhang i współpracownicy (2026) zbadali 1131 dorosłych użytkowników Character.AI w Stanach Zjednoczonych. Mniejsza sieć kontaktów szła w parze z używaniem chatbota głównie dla towarzystwa, a to z niższym dobrostanem. Związek był silniejszy przy rozmowach intensywnych i bardzo osobistych.

Z takich danych można odczytać błędne koło: im mniej ludzi wokół, tym więcej rozmów z chatbotem, a to dalej odsuwa od ludzi. To jednak hipoteza, a nie wynik, bo badania Folk i Dunn oraz Zhang i współpracowników pokazują zależności, a nie przyczyny. Nie powiem więc, że AI powoduje samotność. Nie powiem też, że ją leczy. Powiem, że dla kogoś, kto ma wokół siebie ludzi, chatbot bywa dodatkiem, a dla kogoś, kto ma ich mało, może stać się jedynym rozmówcą.

Stawka jest wysoka. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO, 2025) samotność dotyka co szóstej osoby na świecie i wiąże się z ponad 871 tysiącami zgonów rocznie, czyli około stu na godzinę, a osoby samotne mają dwa razy większe ryzyko depresji. Ten sam komunikat przypomina odwrotną stronę: więź społeczna wiąże się z lepszym zdrowiem i mniejszym ryzykiem przedwczesnej śmierci. WHO mówi tu o powiązaniach, nie o dowiedzionych przyczynach.

W Polsce skalę samotności pokazuje sondaż 1078 dorosłych Polaków, który zleciła platforma psychoterapii online Hedepy (2026). W ostatnich czterech tygodniach 12% badanych czuło się samotnych bardzo często, a 11% często; w pokoleniu Z odsetek osób czujących się tak często lub bardzo często wynosił 29%. Na pytanie, ile osób z listy kontaktów przyjechałoby bez wahania na pomoc, gdyby w nocy trafili do szpitala, 11% odpowiedziało: nikt.

Kto stoi za wiadomością

Poczucie bycia wysłuchanym nie zależy wyłącznie od treści odpowiedzi. Yin i współpracownicy (2024) pokazali, że odpowiedzi napisane przez AI wywoływały większe poczucie bycia wysłuchanym niż odpowiedzi nieprzeszkolonych ludzi, a AI trafniej rozpoznawało emocje. Gdy jednak badani wiedzieli, że odpowiada AI, czuli się mniej wysłuchani. W badaniu De Freitas i współpracowników świadomość rozmowy z botem nie zmieniała natomiast efektu, więc wyniki nie układają się w jedną prostą regułę. W eksperymentach Yin i współpracowników AI porównywano z ludźmi bez przeszkolenia, nie z terapeutami.

Liczy się też wysiłek, który widzimy za wiadomością. Liu i współpracownicy (2023) poprosili 208 dorosłych, by wyobrazili sobie relację z bliskim przyjacielem, który odpowiada na ich wiadomość o wypaleniu, sporze z kolegą z pracy albo zbliżających się urodzinach. Gdy odpowiedź powstała z pomocą AI, odbiorcy byli mniej zadowoleni z relacji i mniej pewni, że przyjaciel ich lubi, bo sądzili, że włożył w nią mniej wysiłku. Podobnie reagowali, gdy pomagał inny człowiek, więc chodzi nie o samą technologię, tylko o to, jak odczytujemy cudzy wysiłek.

W relacji wysiłek jest sygnałem, że ktoś jest dla nas ważny. Uporządkować myśli z AI przed trudną rozmową z partnerem, proszę bardzo. Wysłać wiadomość napisaną przez AI jako własną to już ryzyko: jeśli druga strona to odkryje, może uznać, że nadawca włożył mniej wysiłku, a w relacji to ma znaczenie.

Czego jeszcze nie wiemy

Wiele opisanych badań to krótkie eksperymenty, od pojedynczej rozmowy po osiem tygodni, a najdłuższe trwało dwanaście miesięcy. Nie wiemy więc, czy wieloletnie korzystanie z towarzyszy AI zmienia samotność i umiejętności społeczne, i w którą stronę. Badania powstają wolniej niż modele, które opisują, a wyniki dla jednych narzędzi nie muszą przenosić się na inne. Polskie dane o chatbotach pochodzą z sondażu bez podanej liczebności próby, a nie udało mi się znaleźć rzetelnych polskich badań o tym, jak z chatbotów korzystają osoby poniżej osiemnastego roku życia i seniorzy. Nie wiemy też, czy wyniki z innych krajów przenoszą się na polskie realia.

Z podobnych powodów ostrożne jest Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne, które w listopadzie 2025 roku zaleciło, by nie traktować chatbotów i aplikacji wellness jako zamiennika opieki wykwalifikowanego specjalisty. Według tego zalecenia nawet narzędzia zbudowane na dobrej nauce psychologicznej nie mają jeszcze dość dowodów skuteczności i bezpieczeństwa, więc potrzebne są badania z losowym doborem uczestników oraz badania śledzące wyniki w czasie (News-Medical, 2025). Dlatego mówię o kierunkach, a nie o pewnikach.

Trzy pytania zamiast zakazów

Nie jestem zwolennikiem zakazów, bo chatbot bywa pomocny, a wiedza o jego skutkach dopiero powstaje. Proponuję trzy pytania kontrolne. To moje propozycje, a nie narzędzie sprawdzone w badaniach.

Pierwsze: czy po rozmowie z chatbotem mam większą, czy mniejszą ochotę na kontakt z ludźmi? Pytanie nawiązuje do wyników Zhang i współpracowników, w których niższy dobrostan szedł w parze z używaniem chatbota głównie dla towarzystwa przy małej sieci kontaktów. Jeśli ochota jest mniejsza i dzieje się tak regularnie, rozmowa zaczyna ludzi zastępować, zamiast do nich prowadzić. Drugie: czy o sporze z bliską osobą opowiadam chatbotowi tylko ze swojej strony? Skoro modele przytakują częściej niż ludzie, warto poprosić je wprost o argumenty drugiej strony i o to, co samemu można było zrobić inaczej. Trzecie: czy czuję nacisk, żeby nie kończyć rozmowy? Poczucie winy albo lęk, że coś mnie ominie, to taktyki opisane w analizie pożegnań w aplikacjach-towarzyszach, a nie moja osobista słabość.

Jeśli ktoś z naszych bliskich jest samotny, wniosek z badania Li i współpracowników jest prosty: nawet kontakt z przypadkowym rówieśnikiem zmniejszał samotność, a chatbot nie. WHO (2025) wymienia kroki, które może zrobić każdy: odezwać się do znajomego w potrzebie, odłożyć telefon, by być w pełni obecnym w rozmowie, przywitać sąsiada, dołączyć do lokalnej grupy albo zostać wolontariuszem.

I jeszcze jedno zastrzeżenie, które jako psychoterapeuta czuję się w obowiązku dodać. W kryzysie, na przykład przy myślach o odebraniu sobie życia, chatbot nie wystarczy. Potrzebny jest człowiek: ktoś bliski albo telefon wsparcia. Dorośli mogą dzwonić całą dobę i bezpłatnie pod numer 800 70 2222 (Centrum Wsparcia Fundacji Itaka), a dzieci i młodzież pod 116 111 (Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę). Gdy czyjeś życie jest bezpośrednio zagrożone, dzwoni się pod 112.

Wróćmy do lutego

Wróćmy do ludzi, którzy w lutym żegnali wycofany model. W ich żałobie nie ma nic śmiesznego: przywiązanie do kogoś, kto słucha, jest ludzkie, a ulga po takiej rozmowie bywa prawdziwa. Prawdziwe jest też to, czego taka rozmowa zwykle nie daje, czyli drugiej osoby, która ma własne potrzeby, bywa zmęczona i czasem się nie zgadza. Relacja zaczyna się tam, gdzie druga strona może się z nami nie zgodzić.

Bibliografia

Chen, J. (2026, 14 lutego). OpenAI has officially retired the controversial GPT-4o model. Engadget.

Cheng, M., Lee, C., Khadpe, P., Yu, S., Han, D., & Jurafsky, D. (2026). Sycophantic AI decreases prosocial intentions and promotes dependence. Science, 391(6792).

De Freitas, J., Oğuz-Uğuralp, Z., & Uğuralp, A. K. (2025). Emotional manipulation by AI companions (arXiv:2508.19258) [Wersja robocza bez recenzji]. arXiv.

De Freitas, J., Oğuz-Uğuralp, Z., Uğuralp, A. K., & Puntoni, S. (2026). AI companions reduce loneliness. Journal of Consumer Research, 52(6), 1126–1148.

Folk, D., & Dunn, E. (2026). How does turning to AI for companionship predict loneliness and vice versa? Psychological Science, 37(4), 276–286.

Hedepy. (2026). Samotność w Polsce: o kryzysie i maskach społecznych (cz. 1) [Raport].

Heinz, M. V., Mackin, D. M., Trudeau, B. M., Bhattacharya, S., Wang, Y., Banta, H. A., Jewett, A. D., Salzhauer, A. J., Griffin, T. Z., & Jacobson, N. C. (2025). Randomized trial of a generative AI chatbot for mental health treatment. NEJM AI, 2(4).

Kliniki.pl. (2026). Polska na kozetce 2026 [Raport].

Li, R.-N., Folk, D., Singh, A., Ungar, L., & Dunn, E. (2026). Is a random human peer better than a highly supportive chatbot in reducing loneliness over time? Journal of Experimental Social Psychology, 125, Article 104911.

Liu, B., Kang, J., & Wei, L. (2023). Artificial intelligence and perceived effort in relationship maintenance: Effects on relationship satisfaction and uncertainty. Journal of Social and Personal Relationships.

News-Medical. (2025, 13 listopada). APA urges safeguards for using AI in mental health [Doniesienie o zaleceniu zdrowotnym American Psychological Association].

World Health Organization. (2025, 30 czerwca). Social connection linked to improved health and reduced risk of early death [Komunikat prasowy].

Yin, Y., Jia, N., & Wakslak, C. J. (2024). AI can help people feel heard, but an AI label diminishes this impact. Proceedings of the National Academy of Sciences, 121(14).

Zhang, Y., Zhao, D., Hancock, J. T., Kraut, R., & Yang, D. (2026). Interaction with AI companions and psychological well-being. Nature Human Behaviour.