{"id":980,"date":"2025-05-14T06:03:59","date_gmt":"2025-05-14T06:03:59","guid":{"rendered":"https:\/\/www.zaluski.blog\/?p=980"},"modified":"2026-03-07T09:12:45","modified_gmt":"2026-03-07T09:12:45","slug":"iluzja-wolnej-woli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/iluzja-wolnej-woli\/","title":{"rendered":"The illusion of free will"},"content":{"rendered":"

Free will is one of those concepts that has fascinated philosophers and theologians for centuries, and in recent decades, psychologists and neuroscientists too. We intuitively feel that we have control over our decisions \u2013 we choose what to eat for breakfast, which route to take to work, or whether to say \u201eyes\u201d or \u201eno\u201d at a crucial moment. But what if this control is an illusion?<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Co, je\u015bli nasze wybory s\u0105 w du\u017cej mierze zdeterminowane przez procesy, nad kt\u00f3rymi nie mamy \u015bwiadomej w\u0142adzy? W tym artykule przyjrzymy si\u0119, jak wsp\u00f3\u0142czesna psychologia i neuronauka podwa\u017caj\u0105 tradycyjne rozumienie wolnej woli, opieraj\u0105c si\u0119 na wynikach bada\u0144 i ich implikacjach dla naszego codziennego \u017cycia.<\/span><\/p>\n

Czym jest wolna wola?<\/span><\/h4>\n

Zacznijmy od definicji. Wolna wola to przekonanie, \u017ce jeste\u015bmy w stanie podejmowa\u0107 decyzje niezale\u017cnie od zewn\u0119trznych i wewn\u0119trznych uwarunkowa\u0144 \u2013 \u017ce nasze wybory s\u0105 \u201ewolne\u201d od determinizmu. To idea g\u0142\u0119boko zakorzeniona w kulturze, prawie i moralno\u015bci. W ko\u0144cu, jak mo\u017cemy obwinia\u0107 kogo\u015b za kradzie\u017c, je\u015bli nie mia\u0142 wyboru? Jednak w \u015bwietle wsp\u00f3\u0142czesnych bada\u0144 naukowych, ta intuicyjna koncepcja staje si\u0119 problematyczna.<\/span><\/p>\n

Ju\u017c w latach 80. XX wieku Benjamin Libet, neurofizjolog z Uniwersytetu Kalifornijskiego, przeprowadzi\u0142 prze\u0142omowe eksperymenty, kt\u00f3re rzuci\u0142y nowe \u015bwiat\u0142o na procesy decyzyjne. Libet bada\u0142 aktywno\u015b\u0107 m\u00f3zgu uczestnik\u00f3w, prosz\u0105c ich o wykonanie prostego zadania np. naci\u015bni\u0119cie przycisku w dowolnym momencie i jednoczesne zg\u0142oszenie, kiedy poczuli intencj\u0119 wykonania tego ruchu. Wyniki by\u0142y zaskakuj\u0105ce: aktywno\u015b\u0107 m\u00f3zgowa zwi\u0105zana z ruchem (tzw. potencja\u0142 gotowo\u015bci, ang. readiness potential<\/em>) pojawia\u0142a si\u0119 w korze ruchowej nawet 200-500 milisekund przed<\/em> momentem, w kt\u00f3rym uczestnicy zg\u0142aszali \u015bwiadom\u0105 intencj\u0119 dzia\u0142ania (Libet, 1985). Innymi s\u0142owy, m\u00f3zg \u201edecyduje\u201d o ruchu, zanim my zdajemy sobie spraw\u0119 z tej decyzji.<\/span><\/p>\n

To odkrycie wywo\u0142a\u0142o burz\u0119 w \u015brodowisku naukowym. Je\u015bli nasze decyzje s\u0105 inicjowane przez nie\u015bwiadome procesy neuronalne, to jak mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o wolnej woli? Czy jeste\u015bmy jedynie pasa\u017cerami w naszych w\u0142asnych umys\u0142ach?<\/span><\/p>\n

Neuronaukowe dowody na iluzoryczno\u015b\u0107 wolnej woli<\/span><\/h4>\n

Od czas\u00f3w Libeta badania nad woln\u0105 wol\u0105 znacz\u0105co si\u0119 rozwin\u0119\u0142y. Wsp\u00f3\u0142czesne techniki obrazowania m\u00f3zgu, takie jak funkcjonalny rezonans magnetyczny (fMRI), pozwoli\u0142y naukowcom zajrze\u0107 jeszcze g\u0142\u0119biej w mechanizmy podejmowania decyzji. Jedno z kluczowych bada\u0144 przeprowadzi\u0142 John-Dylan Haynes i jego zesp\u00f3\u0142 w 2008 roku. Uczestnicy eksperymentu mieli wybra\u0107, czy nacisn\u0105 przycisk lew\u0105, czy praw\u0105 r\u0119k\u0105, podczas gdy ich aktywno\u015b\u0107 m\u00f3zgowa by\u0142a monitorowana. Wyniki pokaza\u0142y, \u017ce wzorce aktywno\u015bci w korze przedczo\u0142owej i ciemieniowej pozwala\u0142y przewidzie\u0107 wyb\u00f3r uczestnika nawet 7-10 sekund<\/em> przed tym, jak zg\u0142aszali \u015bwiadom\u0105 decyzj\u0119 (Soon et al., 2008). To sugeruje, \u017ce nasze decyzje mog\u0105 by\u0107 inicjowane przez nie\u015bwiadome procesy neuronalne na d\u0142ugo przed tym, zanim staj\u0105 si\u0119 one \u015bwiadome.<\/span><\/p>\n

Kolejne badania potwierdzi\u0142y te wnioski. Na przyk\u0142ad eksperymenty z u\u017cyciem przezczaszkowej stymulacji magnetycznej (TMS) wykaza\u0142y, \u017ce manipulacja aktywno\u015bci\u0105 okre\u015blonych obszar\u00f3w m\u00f3zgu mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na wybory uczestnik\u00f3w, nawet je\u015bli ci twierdzili, \u017ce dzia\u0142aj\u0105 z w\u0142asnej woli (Hallett, 2007). Takie wyniki stawiaj\u0105 pod znakiem zapytania ide\u0119, \u017ce mamy pe\u0142n\u0105 kontrol\u0119 nad naszymi decyzjami.<\/span><\/p>\n

Psychologiczne mechanizmy iluzji wolnej woli<\/span><\/h4>\n

Z perspektywy psychologicznej, iluzja wolnej woli mo\u017ce by\u0107 wyja\u015bniona przez spos\u00f3b, w jaki nasz umys\u0142 konstruuje poczucie sprawczo\u015bci. Daniel Wegner, psycholog z Uniwersytetu Harvarda, w swojej teorii pozornej mentalnej przyczynowo\u015bci (apparent mental causation<\/em>) argumentowa\u0142, \u017ce poczucie, i\u017c kontrolujemy nasze dzia\u0142ania, jest wynikiem post hoc racjonalizacji (Wegner, 2002). Innymi s\u0142owy, nasz umys\u0142 \u201edopasowuje\u201d nasze intencje do dzia\u0142a\u0144, tworz\u0105c wra\u017cenie, \u017ce to my je zainicjowali\u015bmy, nawet je\u015bli procesy decyzyjne rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 wcze\u015bniej na poziomie neuronalnym.<\/span><\/p>\n

Wegner przeprowadzi\u0142 eksperymenty, w kt\u00f3rych manipulowano poczuciem sprawczo\u015bci uczestnik\u00f3w. Na przyk\u0142ad, gdy uczestnicy wierzyli, \u017ce kontroluj\u0105 ruch kursora na ekranie (cho\u0107 w rzeczywisto\u015bci by\u0142 on sterowany przez eksperymentatora), zg\u0142aszali silne poczucie wolnej woli. To pokazuje, \u017ce nasze przekonanie o kontroli jest podatne na z\u0142udzenia i zale\u017cy od tego, jak interpretujemy zwi\u0105zki mi\u0119dzy naszymi intencjami a efektami dzia\u0142a\u0144.<\/span><\/p>\n

Co wi\u0119cej, badania nad efektem torowania (priming\u2019u) wskazuj\u0105, \u017ce nasze decyzje mog\u0105 by\u0107 kszta\u0142towane przez bod\u017ace, kt\u00f3rych nawet nie jeste\u015bmy \u015bwiadomi. W jednym z eksperyment\u00f3w Bargh i wsp\u00f3\u0142pracownicy (1996) pokazali, \u017ce uczestnicy, kt\u00f3rzy byli nie\u015bwiadomie eksponowani na s\u0142owa zwi\u0105zane z agresj\u0105<\/a><\/strong><\/span>, zachowywali si\u0119 bardziej impulsywnie w kolejnych zadaniach. To sugeruje, \u017ce nasze wybory s\u0105 cz\u0119sto zdeterminowane przez czynniki zewn\u0119trzne, kt\u00f3re dzia\u0142aj\u0105 poza nasz\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n

Implikacje dla moralno\u015bci i odpowiedzialno\u015bci<\/span><\/h4>\n

Je\u015bli wolna wola jest iluzj\u0105, jakie s\u0105 tego konsekwencje dla naszego rozumienia moralno\u015bci i odpowiedzialno\u015bci? To jedno z najtrudniejszych pyta\u0144, z kt\u00f3rymi borykaj\u0105 si\u0119 zar\u00f3wno naukowcy, jak i filozofowie. Tradycyjnie, systemy prawne i etyczne opieraj\u0105 si\u0119 na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce ludzie s\u0105 wolni w swoich wyborach, a zatem mog\u0105 by\u0107 poci\u0105gani do odpowiedzialno\u015bci za swoje czyny. Jednak je\u015bli nasze decyzje s\u0105 zdeterminowane przez nie\u015bwiadome procesy neuronalne lub czynniki \u015brodowiskowe, czy mo\u017cemy nadal obwinia\u0107 jednostki za ich dzia\u0142ania?<\/span><\/p>\n

Niekt\u00f3rzy naukowcy, jak Sam Harris (2012), argumentuj\u0105, \u017ce brak wolnej woli wymaga od nas zmiany podej\u015bcia do odpowiedzialno\u015bci. Zamiast kara\u0107 ludzi za ich \u201ez\u0142e wybory\u201d, powinni\u015bmy skupi\u0107 si\u0119 na prewencji i resocjalizacji, rozumiej\u0105c, \u017ce zachowanie jest wynikiem z\u0142o\u017conych interakcji biologicznych, spo\u0142ecznych i \u015brodowiskowych. Inni, jak Daniel Dennett (2003), proponuj\u0105 bardziej pragmatyczne podej\u015bcie, twierdz\u0105c, \u017ce nawet je\u015bli wolna wola jest iluzj\u0105, zachowanie poczucia odpowiedzialno\u015bci jest kluczowe dla funkcjonowania spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

Z perspektywy psychologa<\/span><\/a><\/strong>, pytanie o odpowiedzialno\u015b\u0107 jest r\u00f3wnie\u017c pytaniem o to, jak pomagamy ludziom zmienia\u0107 ich zachowania. Terapie behawioralne, takie jak terapia poznawczo-behawioralna (CBT) czy terapia akceptacji i zaanga\u017cowania (ACT<\/a><\/strong><\/span>), opieraj\u0105 si\u0119 na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce mo\u017cemy wp\u0142ywa\u0107 na nasze my\u015bli i dzia\u0142ania, nawet je\u015bli nie mamy pe\u0142nej \u201ewolnej\u201d kontroli. To pokazuje, \u017ce niezale\u017cnie od filozoficznych debat, praktyczne podej\u015bcie do zmiany pozostaje skuteczne.<\/span><\/p>\n

Jak \u017cy\u0107 z iluzj\u0105 wolnej woli?<\/span><\/h4>\n

Dla wielu os\u00f3b my\u015bl, \u017ce wolna wola mo\u017ce by\u0107 iluzj\u0105, jest niepokoj\u0105ca. Je\u015bli nie mamy pe\u0142nej kontroli nad naszymi decyzjami, czy nasze \u017cycie traci sens? Moim zdaniem prawda jest bardziej wyzwalaj\u0105ca, ni\u017c mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107. Rozumienie, \u017ce nasze wybory s\u0105 kszta\u0142towane przez biologi\u0119, \u015brodowisko i wcze\u015bniejsze do\u015bwiadczenia, pozwala nam podej\u015b\u0107 do siebie i innych z wi\u0119ksz\u0105 empati\u0105. Zamiast obwinia\u0107 siebie za \u201ez\u0142e decyzje\u201d, mo\u017cemy skupi\u0107 si\u0119 na tym, co mo\u017cemy zmieni\u0107, np. na budowaniu zdrowszych nawyk\u00f3w czy poszukiwaniu wsparcia<\/a><\/strong><\/span>.<\/span><\/p>\n

Co wi\u0119cej, badania pokazuj\u0105, \u017ce wiara w woln\u0105 wol\u0119 mo\u017ce mie\u0107 zar\u00f3wno pozytywne, jak i negatywne skutki. Na przyk\u0142ad Vohs i Schooler (2008) odkryli, \u017ce osoby, kt\u00f3re w\u0105tpi\u0105 w woln\u0105 wol\u0119, s\u0105 bardziej sk\u0142onne do nieetycznych zachowa\u0144, takich jak oszustwo. Z drugiej strony, nadmierna wiara w woln\u0105 wol\u0119 mo\u017ce prowadzi\u0107 do surowego oceniania innych i braku zrozumienia dla ich uwarunkowa\u0144. Kluczem wydaje si\u0119 znalezienie r\u00f3wnowagi, czyli akceptacja, \u017ce nasze decyzje s\u0105 cz\u0119\u015bciowo zdeterminowane, ale jednocze\u015bnie dzia\u0142anie tak, jakby\u015bmy mieli wp\u0142yw na nasze \u017cycie.<\/span><\/p>\n

Podsumowanie<\/span><\/h4>\n

Wolna wola to jedno z najbardziej fascynuj\u0105cych zagadnie\u0144 wsp\u00f3\u0142czesnej psychologii i neuronauki. Badania, pocz\u0105wszy od eksperyment\u00f3w Libeta, przez prace Haynesa, a\u017c po teorie Wegnera, sugeruj\u0105, \u017ce nasze poczucie kontroli nad decyzjami jest w du\u017cej mierze iluzoryczne. Nie\u015bwiadome procesy neuronalne, wp\u0142ywy \u015brodowiskowe i psychologiczne mechanizmy, takie jak torowanie, kszta\u0142tuj\u0105 nasze wybory w spos\u00f3b, kt\u00f3rego cz\u0119sto nie dostrzegamy. Jednak ta wiedza nie musi prowadzi\u0107 do nihilizmu. Wr\u0119cz przeciwnie, mo\u017ce pom\u00f3c nam lepiej zrozumie\u0107 siebie i innych, buduj\u0105c bardziej empatyczne i skuteczne podej\u015bcie do \u017cycia.<\/span><\/p>\n

W praktyce, jako psycholog, zach\u0119cam do refleksji nad tym, jak nasze decyzje s\u0105 kszta\u0142towane przez kontekst, i do \u015bwiadomego podejmowania dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re wspieraj\u0105 nasze cele i warto\u015bci<\/a><\/strong><\/span>. Nawet je\u015bli wolna wola jest iluzj\u0105, mamy wci\u0105\u017c przestrze\u0144, by tworzy\u0107 sensowne i pe\u0142ne \u017cycie.<\/span><\/p>\n

Bibliografia<\/span><\/h5>\n

Bargh, J. A., Chen, M., & Burrows, L. (1996). Automaticity of social behavior: Direct effects of trait construct and stereotype activation on action. Journal of Personality and Social Psychology, 71<\/em>(2), 230-244.<\/span><\/p>\n

Dennett, D. C. (2003). Freedom evolves<\/em>. Viking Press.<\/span><\/p>\n

Hallett, M. (2007). Transcranial magnetic stimulation and the human brain. Nature, 406<\/em>(6792), 147-150.\u00a0<\/span><\/p>\n

Harris, S. (2012). Free will<\/em>. Free Press.<\/span><\/p>\n

Libet, B. (1985). Unconscious cerebral initiative and the role of conscious will in voluntary action. Behavioral and Brain Sciences, 8<\/em>(4), 529-566.<\/span><\/p>\n

Soon, C. S., Brass, M., Heinze, H. J., & Haynes, J. D. (2008). Unconscious determinants of free decisions in the human brain. Nature Neuroscience, 11<\/em>(5), 543-545.<\/span><\/p>\n

Vohs, K. D., & Schooler, J. W. (2008). The value of believing in free will: Encouraging a belief in determinism increases cheating. Psychological Science, 19<\/em>(1), 49-54.<\/span><\/p>\n

Wegner, D. M. (2002). The illusion of conscious will<\/em>. MIT Press.<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Free will is one of those concepts that has fascinated philosophers and theologians for centuries, and in recent decades, psychologists and neuroscientists too. We intuitively feel that we have control over our decisions \u2013 we choose what to eat for breakfast, which route to take to work, or whether to say \u201eyes\u201d or \u201eno\u201d at a crucial moment. But what if this control is an illusion?<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":982,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"rs_blank_template":"","rs_page_bg_color":"","slide_template_v7":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[100,119,99,120,121],"class_list":["post-980","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized","tag-dobrostan","tag-neuronauki","tag-samodoskonalenie","tag-swiadomosc","tag-wolna-wola"],"yoast_head":"\nIluzja wolnej woli - Jacek Za\u0142uski o psychologii<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Czy wolna wola to iluzja? Odkryj, co neuronauka i psychologia m\u00f3wi\u0105 o naszych decyzjach. Artyku\u0142 zg\u0142\u0119bia badania i ich wp\u0142yw na \u017cycie.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/iluzja-wolnej-woli\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Iluzja wolnej woli - Jacek Za\u0142uski o psychologii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Czy wolna wola to iluzja? Odkryj, co neuronauka i psychologia m\u00f3wi\u0105 o naszych decyzjach. Artyku\u0142 zg\u0142\u0119bia badania i ich wp\u0142yw na \u017cycie.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/iluzja-wolnej-woli\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jacek Za\u0142uski o psychologii\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-05-14T06:03:59+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-03-07T09:12:45+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/iluzja-wolnej-woli-683x1024.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"683\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Jacek Za\u0142uski\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Jacek Za\u0142uski\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Estimated reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/iluzja-wolnej-woli\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/iluzja-wolnej-woli\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Jacek Za\u0142uski\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\"},\"headline\":\"Iluzja wolnej woli\",\"datePublished\":\"2025-05-14T06:03:59+00:00\",\"dateModified\":\"2026-03-07T09:12:45+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/iluzja-wolnej-woli\\\/\"},\"wordCount\":1506,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/iluzja-wolnej-woli\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/05\\\/iluzja-wolnej-woli.png\",\"keywords\":[\"Dobrostan\",\"Neuronauki\",\"Samodoskonalenie\",\"\u015awiadomo\u015b\u0107\",\"Wolna wola\"],\"articleSection\":[\"Uncategorized\"],\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/iluzja-wolnej-woli\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/iluzja-wolnej-woli\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/iluzja-wolnej-woli\\\/\",\"name\":\"Iluzja wolnej woli - Jacek Za\u0142uski o psychologii\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/iluzja-wolnej-woli\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/iluzja-wolnej-woli\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/05\\\/iluzja-wolnej-woli.png\",\"datePublished\":\"2025-05-14T06:03:59+00:00\",\"dateModified\":\"2026-03-07T09:12:45+00:00\",\"description\":\"Czy wolna wola to iluzja? Odkryj, co neuronauka i psychologia m\u00f3wi\u0105 o naszych decyzjach. Artyku\u0142 zg\u0142\u0119bia badania i ich wp\u0142yw na \u017cycie.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/iluzja-wolnej-woli\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/iluzja-wolnej-woli\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/iluzja-wolnej-woli\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/05\\\/iluzja-wolnej-woli.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/05\\\/iluzja-wolnej-woli.png\",\"width\":1024,\"height\":1536,\"caption\":\"wolna wola\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/iluzja-wolnej-woli\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Iluzja wolnej woli\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/\",\"name\":\"Jacek Za\u0142uski o psychologii\",\"description\":\"Psychologia \u017cycia codziennego okiem praktyka\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\",\"name\":\"Jacek Za\u0142uski\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/cropped-psychoterapeuta_szkic-100x100.png\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/cropped-psychoterapeuta_szkic-100x100.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/cropped-psychoterapeuta_szkic-100x100.png\",\"caption\":\"Jacek Za\u0142uski\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/cropped-psychoterapeuta_szkic-100x100.png\"},\"description\":\"psycholog i psychoterapeuta www.sensownie.com\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.sensownie.com\",\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/JacekZaluskiBlog\\\/?modal=admin_todo_tour\",\"https:\\\/\\\/www.linkedin.com\\\/in\\\/jacek-zauski\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Iluzja wolnej woli - Jacek Za\u0142uski o psychologii","description":"Czy wolna wola to iluzja? Odkryj, co neuronauka i psychologia m\u00f3wi\u0105 o naszych decyzjach. Artyku\u0142 zg\u0142\u0119bia badania i ich wp\u0142yw na \u017cycie.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/iluzja-wolnej-woli\/","og_locale":"en_GB","og_type":"article","og_title":"Iluzja wolnej woli - Jacek Za\u0142uski o psychologii","og_description":"Czy wolna wola to iluzja? Odkryj, co neuronauka i psychologia m\u00f3wi\u0105 o naszych decyzjach. Artyku\u0142 zg\u0142\u0119bia badania i ich wp\u0142yw na \u017cycie.","og_url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/iluzja-wolnej-woli\/","og_site_name":"Jacek Za\u0142uski o psychologii","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour","article_author":"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour","article_published_time":"2025-05-14T06:03:59+00:00","article_modified_time":"2026-03-07T09:12:45+00:00","og_image":[{"width":683,"height":1024,"url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/iluzja-wolnej-woli-683x1024.png","type":"image\/png"}],"author":"Jacek Za\u0142uski","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Jacek Za\u0142uski","Estimated reading time":"9 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/iluzja-wolnej-woli\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/iluzja-wolnej-woli\/"},"author":{"name":"Jacek Za\u0142uski","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8"},"headline":"Iluzja wolnej woli","datePublished":"2025-05-14T06:03:59+00:00","dateModified":"2026-03-07T09:12:45+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/iluzja-wolnej-woli\/"},"wordCount":1506,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8"},"image":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/iluzja-wolnej-woli\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/iluzja-wolnej-woli.png","keywords":["Dobrostan","Neuronauki","Samodoskonalenie","\u015awiadomo\u015b\u0107","Wolna wola"],"articleSection":["Uncategorized"],"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.zaluski.blog\/iluzja-wolnej-woli\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/iluzja-wolnej-woli\/","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/iluzja-wolnej-woli\/","name":"Iluzja wolnej woli - Jacek Za\u0142uski o psychologii","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/iluzja-wolnej-woli\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/iluzja-wolnej-woli\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/iluzja-wolnej-woli.png","datePublished":"2025-05-14T06:03:59+00:00","dateModified":"2026-03-07T09:12:45+00:00","description":"Czy wolna wola to iluzja? Odkryj, co neuronauka i psychologia m\u00f3wi\u0105 o naszych decyzjach. Artyku\u0142 zg\u0142\u0119bia badania i ich wp\u0142yw na \u017cycie.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/iluzja-wolnej-woli\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.zaluski.blog\/iluzja-wolnej-woli\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/iluzja-wolnej-woli\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/iluzja-wolnej-woli.png","contentUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/iluzja-wolnej-woli.png","width":1024,"height":1536,"caption":"wolna wola"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/iluzja-wolnej-woli\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.zaluski.blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Iluzja wolnej woli"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#website","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/","name":"Jacek Za\u0142uski on psychology","description":"Psychologia \u017cycia codziennego okiem praktyka","publisher":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.zaluski.blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8","name":"Jacek Za\u0142uski","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/cropped-psychoterapeuta_szkic-100x100.png","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/cropped-psychoterapeuta_szkic-100x100.png","contentUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/cropped-psychoterapeuta_szkic-100x100.png","caption":"Jacek Za\u0142uski"},"logo":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/cropped-psychoterapeuta_szkic-100x100.png"},"description":"psycholog i psychoterapeuta www.sensownie.com","sameAs":["https:\/\/www.sensownie.com","https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour","https:\/\/www.linkedin.com\/in\/jacek-zauski\/"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/980","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=980"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/980\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1443,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/980\/revisions\/1443"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/982"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=980"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=980"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=980"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}