{"id":857,"date":"2021-04-20T07:21:09","date_gmt":"2021-04-20T07:21:09","guid":{"rendered":"https:\/\/www.zaluski.blog\/?p=857"},"modified":"2026-03-07T08:43:15","modified_gmt":"2026-03-07T08:43:15","slug":"poradniki-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/poradniki-2\/","title":{"rendered":"Do self-help books give us good advice? Part 2"},"content":{"rendered":"

When presenting their \u201cdiscoveries\u201d in self-help books, authors most often rely on observations, conclusions drawn from non-representative samples of their friends and clients, and simply their own intuition. However, we shouldn\u2019t dismiss all advice intended to promote our well-being. So do self-help books actually work?<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Potrzebne jest przeformu\u0142owanie i skonkretyzowanie cel\u00f3w, do kt\u00f3rych podejmowanie zalecanych zachowa\u0144 mia\u0142oby prowadzi\u0107. Jest to mo\u017cliwe dzi\u0119ki uwzgl\u0119dnieniu wynik\u00f3w rzetelnych bada\u0144 naukowych prowadzonych nad wymienianymi w poradnikach zjawiskami psychologicznymi. Poni\u017cej zostan\u0105 przedstawione wybrane z nich.<\/span><\/p>\n

Radzenie sobie z niepowodzeniami<\/strong><\/span><\/h4>\n

Autorzy poradnik\u00f3w zach\u0119caj\u0105 do \u201eemocjonalnego podnoszenia si\u0119\u201d po pora\u017ckach. Do\u015bwiadczenie \u017cyciowe nie szcz\u0119dzi pora\u017cek \u017cadnemu cz\u0142owiekowi. W radzeniu sobie z trudnymi do\u015bwiadczeniami, kryzysami mo\u017ce nam pom\u00f3c np. spr\u0119\u017cysto\u015b\u0107 psychiczna<\/b><\/a><\/span> \u2013 powszechnie wyst\u0119puj\u0105cy w ludzkiej populacji psychologiczny system adaptacyjny. Pozwala ona na elastyczne przystosowanie do zmieniaj\u0105cych si\u0119 okoliczno\u015bci, szczeg\u00f3lnie tych, mog\u0105cych generowa\u0107 koszty emocjonalne jednostki. W tworzeniu i rozbudowywaniu tego zasobu psychologicznego pomaga prze\u017cywanie pozytywnych emocji<\/b><\/a><\/span> takich jak: zadowolenie, wsp\u00f3\u0142czucie, wdzi\u0119czno\u015b\u0107, nadzieja, rado\u015b\u0107, zainteresowanie, mi\u0142o\u015b\u0107 i duma (Cohn et al., 2009). <\/span><\/p>\n

Nieprzyjemne do\u015bwiadczenia s\u0105 zapami\u0119tywane, jako \u0142agodniejsze i nie zmniejszaj\u0105 naszej motywacji do ponownego podejmowania korzystnej w skutkach, acz nieprzyjemnej w przebiegu aktywno\u015bci, je\u015bli sam koniec do\u015bwiadczenia wi\u0105za\u0142 si\u0119 z redukcj\u0105 nieprzyjemno\u015bci, wygaszeniem awersyjnego bod\u017aca (Redelmeier & Kahneman, 1996). Istotne wydaje si\u0119, zatem mo\u017cliwie najbardziej pozytywne zaka\u0144czanie sytuacji<\/b>, na kt\u00f3re mamy wp\u0142yw. <\/span><\/p>\n

Przed demotywacj\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z my\u015bleniem o mog\u0105cej nast\u0105pi\u0107 pora\u017cce nie uchroni nas jednak nie my\u015blenie o niej, jak to sugeruj\u0105 niekt\u00f3rzy z autor\u00f3w poradnik\u00f3w. Badania wskazuj\u0105, i\u017c t\u0142umienie danej my\u015bli zwi\u0119ksza prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce b\u0119dzie ona powraca\u0107 z wi\u0119ksz\u0105 si\u0142\u0105 i cz\u0119stotliwo\u015bci\u0105 (Wegner & Zanakos, 1994).<\/span><\/p>\n

Pozytywne emocje<\/span><\/h4>\n

Pracownicy prze\u017cywaj\u0105cy i okazuj\u0105cy w pracy pozytywne emocje okazali si\u0119 by\u0107 bardziej efektywni, lubiani<\/b> przez swoich szef\u00f3w, a tak\u017ce w d\u0142u\u017cszej perspektywie zarabiali wi\u0119cej<\/b> ni\u017c ich koledzy z negatywnym bilansem emocjonalnym (Staw et al., 1994).<\/span><\/p>\n

Pozytywny afekt wspomaga r\u00f3wnie\u017c wewn\u0119trzn\u0105 motywacj\u0119<\/b>, odczuwan\u0105 rado\u015b\u0107<\/b> oraz skuteczno\u015b\u0107<\/b> w realizacji za\u0142o\u017conego celu. Nie odbywa si\u0119 to jednak kosztem mniej interesuj\u0105cych zada\u0144, kt\u00f3re powinny by\u0107 wykonane (Isen & Reeve, 2005). Dodatkowo osoby prze\u017cywaj\u0105ce pozytywne emocje z wi\u0119kszym prawdopodobie\u0144stwem osi\u0105gn\u0105 d\u0142ugoterminowy sukces<\/b> na r\u00f3\u017cnych polach. Powodzenie w wyniku wykonania zadania powoduje zazwyczaj kr\u00f3tkotrwa\u0142e podniesienie poziomu szcz\u0119\u015bcia, zatem bardziej na miejscu jest oczekiwanie, \u017ce szcz\u0119\u015bcie b\u0119dzie sprzyja\u0107 naszemu sukcesowi ni\u017c sukces da nam szcz\u0119\u015bcie (Lyubomirsky et al., 2005). Pozytywna emocjonalno\u015b\u0107 sprzyja r\u00f3wnie\u017c podejmowaniu szybszych i bardziej trafnych decyzji<\/b> (Isen et al., 1991).<\/span><\/p>\n

Pozytywne emocje nie s\u0105 jednak warto\u015bci\u0105 sam\u0105 w sobie, kt\u00f3ra powinna by\u0107 maksymalizowana. Wyniki bada\u0144 sugeruj\u0105, i\u017c optymalna jest przewaga<\/b> w prze\u017cywaniu ilo\u015bci emocji pozytywnych nad negatywnymi<\/b>, ale nie ca\u0142kowity brak negatywnych (Fredrickson & Losada, 2005).<\/span><\/p>\n

Konkluduj\u0105c, wi\u0119cej nie oznacza lepiej. Pogo\u0144 za maksymalizacj\u0105 korzy\u015bci np. w zakupach i byciu lepszym od innych (najlepszym w danej dziedzinie), do czego cz\u0119sto zach\u0119caj\u0105 poradniki, okaza\u0142a si\u0119 wi\u0105za\u0107 z odwrotnymi skutkami ni\u017c zamierzone. Maksymalizacja korzy\u015bci<\/b> koreluje pozytywnie z depresj\u0105<\/b>, perfekcjonizmem i \u017calem<\/b>, a negatywnie ze szcz\u0119\u015bciem, optymizmem, poczuciem w\u0142asnej warto\u015bci i zadowoleniem z \u017cycia (Schwartz et al., 2002).<\/span><\/p>\n

Pozytywne my\u015blenie<\/span><\/h4>\n

Poradniki sukcesu proponuj\u0105 afirmacje, jako niezwyk\u0142\u0105 pomoc w zwi\u0119kszaniu poczucia w\u0142asnej warto\u015bci oraz nabieraniu mocy osobistej. \u017byczeniowe my\u015blenie<\/b> nieopieraj\u0105ce si\u0119 na faktach mo\u017ce by\u0107 nie tylko nieefektywne<\/b>, ale i szkodliwe<\/b>. <\/span><\/p>\n

Eksperymenty Wood i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w (2009) przynios\u0142y zaskakuj\u0105ce wyniki. Osoby z nisk\u0105 samoocen\u0105, kt\u00f3re powtarza\u0142y afirmacj\u0119 \u201eJestem osob\u0105, kt\u00f3r\u0105 \u0142atwo pokocha\u0107\u201d lub koncentrowali si\u0119 na tym, w jaki spos\u00f3b zdanie to jest prawdziwe, czuli si\u0119 gorzej ni\u017c osoby, kt\u00f3re nie powtarza\u0142y afirmacji lub koncentrowa\u0142y si\u0119 na argumentach potwierdzaj\u0105cych, jak i zaprzeczaj\u0105cych afirmacji. Natomiast osoby z wysok\u0105 samoocen\u0105 czu\u0142y wi\u0119cej pozytywnych emocji powtarzaj\u0105c afirmacj\u0119 lub koncentruj\u0105c si\u0119 na jej prawdziwo\u015bci ni\u017c osoby z wysok\u0105 samoocen\u0105, kt\u00f3re tego nie robi\u0142y. <\/span><\/p>\n

Wygl\u0105da, wi\u0119c na to, \u017ce czytelnicy poradnik\u00f3w z nisk\u0105 samoocen\u0105, kt\u00f3rzy chc\u0105 si\u0119 wzmocni\u0107, paradoksalnie tylko pogorsz\u0105 sw\u00f3j nastr\u00f3j, a zyskaj\u0105 na afirmacjach<\/a><\/span> osoby oceniaj\u0105ce siebie wysoko<\/b>, kt\u00f3re rzadziej si\u0119gaj\u0105 po literatur\u0119 samopomocow\u0105.<\/span><\/p>\n

Pozytywne my\u015blenie a zdrowie<\/span><\/h4>\n

Zachowania prozdrowotne s\u0105 szczeg\u00f3lnym obszarem zainteresowa\u0144 badaczy. W jednym z bada\u0144 (Klein et al., 2010) okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nierealistyczni optymi\u015bci, kt\u00f3rzy wykonali uprzednio \u0107wiczenie autoafirmacyjne byli bardziej zmotywowani do podj\u0119cia testu przesiewowego raka jelita grubego ni\u017c reali\u015bci oraz osoby pesymistyczne po afirmacjach (motywacja dw\u00f3ch ostatnich grup spad\u0142a w por\u00f3wnaniu z sytuacj\u0105 bez afirmacji). Nierealistyczni optymi\u015bci, kt\u00f3rzy nie wykonywali \u0107wiczenia z afirmacjami byli znacznie mniej zmotywowani do poddania si\u0119 badaniu ni\u017c grupa kontrolna. <\/span><\/p>\n

Natomiast w badaniach dotycz\u0105cych zasob\u00f3w psychologicznych os\u00f3b zaka\u017conych wirusem HIV uzyskano wyniki \u015bwiadcz\u0105ce o korzystnym wp\u0142ywie nawet nierealistycznego optymizmu na mniejsz\u0105 progresj\u0119 choroby oraz d\u0142u\u017csze \u017cycie pacjent\u00f3w (Taylor et al., 2000).<\/span><\/p>\n

Jak widzimy, p<\/strong>ozytywne my\u015blenie i afirmowanie samego siebie<\/b> mo\u017ce, w zale\u017cno\u015bci od reprezentowanego stylu wyja\u015bniania oraz kontekstu sytuacyjnego, przynosi\u0107 pozytywne lub negatywne skutki<\/b> w sferze zachowa\u0144 prozdrowotnych.<\/span><\/p>\n

Podobnie jest w chorobie nowotworowej. Pozytywne my\u015blenie mo\u017ce szkodzi\u0107 lub pomaga\u0107 w zale\u017cno\u015bci od danej sytuacji i potrzeb pacjenta. Przyt\u0142aczaj\u0105ca mo\u017ce by\u0107 np. spo\u0142eczna presja pozytywnego my\u015blenia i walczenia z rakiem. Pacjenci cz\u0119sto potrzebuj\u0105 mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wy\u017calenia si\u0119 i szczerego porozmawiania o swojej chorobie, a b\u0119d\u0105c pod presj\u0105 \u201epozytywno\u015bci\u201d nie maj\u0105 takiej mo\u017cliwo\u015bci. Pod wp\u0142ywem pozytywnego my\u015blenia mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c nabra\u0107 nierealistycznych oczekiwa\u0144 co do przysz\u0142o\u015bci i efekt\u00f3w leczenia, co mo\u017ce mie\u0107 dla nich dotkliwe konsekwencje w przypadku ewentualnych powik\u0142a\u0144 (Tod et al., 2011). <\/span><\/p>\n

Powy\u017cej odnosimy si\u0119 do konsekwencji psychologicznych i jako\u015bci \u017cycia pacjent\u00f3w onkologicznych, natomiast warto wspomnie\u0107 fakt, i\u017c pozytywne<\/b>, czy te\u017c negatywne my\u015blenie nie wp\u0142ywa na d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia z chorob\u0105 nowotworow\u0105<\/b> (Beyerstein et al., 2007).<\/span><\/p>\n

S\u0105 jednak okoliczno\u015bci, w kt\u00f3rych nawet pozytywne iluzje potrafi\u0105 okaza\u0107 si\u0119 korzystne. Zawodowi sportowcy<\/b> wykazuj\u0105cy wysoki poziom pozytywnych iluzji<\/b> maj\u0105 r\u00f3wnie\u017c wy\u017csze poczucie aktualnego sukcesu<\/b>, wi\u0119ksze jego oczekiwanie oraz motywacj\u0119<\/b> do rywalizacji w zawodach (Catina & Iso-Ahola, 2004).<\/span><\/p>\n

Optymizm<\/span><\/h4>\n

Wed\u0142ug jednej z definicji \u201eoptymizm jest og\u00f3lnym systemem przekona\u0144, wyra\u017caj\u0105cym si\u0119 w dzia\u0142aniach, kt\u00f3re wp\u0142ywaj\u0105 na zdrowie i samopoczucie danej osoby\u201d (Zimbardo, 1999). Niepowodzenia oraz sukcesy wyja\u015bniane s\u0105 korzystnie przez optymist\u0119. Optymizm np. skutkuje (Seligman, 1993):<\/span><\/p>\n