{"id":833,"date":"2021-04-06T07:38:34","date_gmt":"2021-04-06T07:38:34","guid":{"rendered":"https:\/\/www.zaluski.blog\/?p=833"},"modified":"2026-03-07T08:34:15","modified_gmt":"2026-03-07T08:34:15","slug":"odpornosc-psychiczna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/odpornosc-psychiczna\/","title":{"rendered":"How can you build mental resilience?"},"content":{"rendered":"

We currently live in an era where rapid, frequent changes are nothing out of the ordinary. However, this does not necessarily mean that we are able to cope with the crises we face. Mental resilience can help us deal with threats and take advantage of opportunities that arise.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

W najszerszym uj\u0119ciu odporno\u015b\u0107<\/strong> mo\u017cemy zdefiniowa\u0107, jako mo\u017cliwo\u015b\u0107 ustabilizowania si\u0119 elementu lub systemu po do\u015bwiadczeniu zak\u0142\u00f3cenia (Gunderson, 2000; Cumming et al., 2005; za Burnard & Bhamra, 2011). <\/span><\/p>\n

Odporno\u015b\u0107 psychiczna<\/span><\/h4>\n

Odporno\u015b\u0107 jest jednym z zasob\u00f3w psychologicznych cz\u0142owieka. Poza tym, innymi kategoriami zasob\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 s\u0105: poznawcze<\/b> (np. wiedza ekspercka), spo\u0142eczne<\/b> (np. sie\u0107 wsparcia spo\u0142ecznego) i fizyczne<\/b> (np. zdrowie) (Vacharkulksemsuk et al., 2010). Zasoby w ka\u017cdym z wymienionych obszar\u00f3w daj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 ich posiadaczowi do adekwatnego i skutecznego oddzia\u0142ywania na jego \u015brodowisko. <\/span><\/p>\n

W podej\u015bciu opartym na zasobach badane s\u0105 sposoby \u201eradzenia sobie\u201d (coping<\/b><\/i>) z zagra\u017caj\u0105cymi, niesprzyjaj\u0105cymi sytuacjami. Pozytywne radzenie sobie sprzyja np. rozwi\u0105zywaniu problem\u00f3w, regulacji emocjonalnej i nadawaniu znaczenia zdarzeniom (Folkman & Moskowitz, 2000; za Ambriz et al., 2012). <\/span><\/p>\n

Koncepcja radzenia sobie jest zbie\u017cna z aktywnym aspektem odporno\u015bci. Przyjrzyjmy si\u0119 teraz dw\u00f3m przejawom odporno\u015bci tj. spr\u0119\u017cysto\u015bci (resilience<\/b><\/i>) i twardo\u015bci psychicznej (hardiness<\/b><\/i>). <\/span><\/p>\n

Spr\u0119\u017cysto\u015b\u0107 psychiczna<\/span><\/h4>\n

Kiedy stajemy w obliczu skrajnych i niesprzyjaj\u0105cych okoliczno\u015bci, wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas przejawia tendencj\u0119 do adaptacji i osi\u0105gni\u0119cia balansu<\/b> w \u017cyciu, t\u0119 w\u0142a\u015bnie tendencj\u0119 mo\u017cemy nazwa\u0107 spr\u0119\u017cysto\u015bci\u0105 (Bonanno, 2004; za Ambriz et al., 2012). Jest ona zjawiskiem lub procesem, kt\u00f3ry odzwierciedla relatywnie pozytywn\u0105 adaptacj\u0119 pomimo ryzyka, niesprzyjaj\u0105cych okoliczno\u015bci, a nawet traumy (Luthar, 2006; za Ambriz et al., 2012). <\/span><\/p>\n

Niekt\u00f3rzy badacze uznaj\u0105, \u017ce aby dan\u0105 reakcj\u0119 uzna\u0107 za spr\u0119\u017cyst\u0105 nie wystarczy sama szybka i pozytywna adaptacja, konieczny jest r\u00f3wnie\u017c energetyczny progres, wzmocnienie i wzrost<\/b>, w kt\u00f3rym\u015b z obszar\u00f3w funkcjonowania cz\u0142owieka (Bonanno, 2004; za Ambriz et al., 2012). <\/span><\/p>\n

Adaptacyjno\u015b\u0107 <\/b>i proaktywno\u015b\u0107<\/b> odzwierciedlaj\u0105 pasywny i aktywny aspekt natury spr\u0119\u017cysto\u015bci. Spr\u0119\u017cyste jednostki nie ignoruj\u0105 do\u015bwiadczanych negatywnych emocji, czuj\u0105 strach, smutek w trudnych i stresuj\u0105cych sytuacjach, s\u0105 jednak bardziej bieg\u0142e w odnajdywaniu pozytywnego znaczenia zdarze\u0144 i wzbudzaniu w sobie pozytywnych emocji.<\/span><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a modelu<\/span><\/h4>\n

Badania nad spr\u0119\u017cysto\u015bci\u0105 psychiczn\u0105 maj\u0105 korzenie w psychologii klinicznej dziecka. W swoich pocz\u0105tkach spr\u0119\u017cysto\u015b\u0107 by\u0142a traktowana jako co\u015b niezwyk\u0142ego, specjalny dar, kt\u00f3ry posiada garstka wybranych os\u00f3b. Obecnie jest postrzegana jako jeden z podstawowych zasob\u00f3w cz\u0142owieka, kt\u00f3ry mo\u017ce by\u0107 promowany w wymiarze indywidualnym i spo\u0142ecznym (Luthans, 2002). <\/span><\/p>\n

Podchodz\u0105c do spr\u0119\u017cysto\u015bci, jako do cechy osobowo\u015bci, traktujemy j\u0105 jako trwa\u0142\u0105 i stabiln\u0105 w czasie. Tym samym, g\u0142\u00f3wnym celem bada\u0144 w tym uj\u0119ciu jest odkrycie r\u00f3\u017cnic indywidualnych i wyja\u015bnienie dlaczego niekt\u00f3re osoby radz\u0105 sobie lepiej ni\u017c inne w niesprzyjaj\u0105cych okoliczno\u015bciach. W uj\u0119ciu procesowym spr\u0119\u017cysto\u015b\u0107 pojawia si\u0119 jako wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powanie czynnik\u00f3w ryzyka oraz ochronnych skutkuj\u0105ce uruchomieniem procesu chroni\u0105cego jednostk\u0119 przed przeciwno\u015bciami<\/a><\/span><\/strong>. W drugim podej\u015bciu spr\u0119\u017cysto\u015b\u0107 mo\u017ce by\u0107 rozwijana przez ca\u0142e \u017cycie i by\u0107 zale\u017cna od takich chocia\u017cby zmiennych jak wiek czy kontekst spo\u0142eczny. S\u0105 r\u00f3wnie\u017c zwolennicy integracji obu podej\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Kszta\u0142towanie spr\u0119\u017cysto\u015bci<\/span><\/h4>\n

Co zatem sprzyja budowaniu spr\u0119\u017cysto\u015bci psychicznej? W badaniach Cohn’a i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w (2009) okaza\u0142o si\u0119, \u017ce spr\u0119\u017cysto\u015b\u0107 psychiczn\u0105 buduj\u0105 i wzmacniaj\u0105 regularnie do\u015bwiadczane pozytywne emocje<\/b><\/a><\/span>. S\u0105 one lepszym predyktorem spr\u0119\u017cysto\u015bci ni\u017c zadowolenie z \u017cycia. <\/span><\/p>\n

Do podobnych ustale\u0144 dosz\u0142a Lyubomirsky i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2005) oraz Wright (2003), kt\u00f3ry wnioskuje, i\u017c szcz\u0119\u015bcie i rado\u015b\u0107 sprzyjaj\u0105 wi\u0119kszej elastyczno\u015bci, kreatywno\u015bci, uspo\u0142ecznieniu, lepszemu zdrowiu psychicznemu i fizycznemu oraz wi\u0119kszej spr\u0119\u017cysto\u015bci psychicznej. R\u00f3wnie wa\u017cna okazuje si\u0119 zdolno\u015b\u0107 do wyci\u0105gania konstruktywnych wniosk\u00f3w i uczenia si\u0119 na w\u0142asnych b\u0142\u0119dach, co sprzyja nabywaniu umiej\u0119tno\u015bci niezb\u0119dnych w lepszych radzeniu sobie z przysz\u0142ymi zagro\u017ceniami i wyzwaniami (Mills et al., 2013). <\/span><\/p>\n

Caza i Milton (2012; za Mills et al., 2013) podkre\u015blaj\u0105 znaczenie wsparcia spo\u0142ecznego<\/b><\/a><\/span> w rozwijaniu spr\u0119\u017cysto\u015bci. W efekcie, wnioskuj\u0105 o kompleksowe wzmacnianie jej na poziomie indywidualnym, spo\u0142ecznym i organizacyjnym.<\/span><\/p>\n

Program sprawdzony na \u017co\u0142nierzach<\/span><\/h4>\n

W Armii Stan\u00f3w Zjednoczonych wprowadzono program kszta\u0142towania spr\u0119\u017cysto\u015bci psychicznej \u017co\u0142nierzy. Sk\u0142ada si\u0119 on z nast\u0119puj\u0105cych modu\u0142\u00f3w (Reivich et al., 2011):<\/span><\/p>\n

    \n
  1. \n

    Nauczanie podstaw spr\u0119\u017cysto\u015bci psychicznej wraz z wyja\u015bnianiem wszelkich nieporozumie\u0144 i przes\u0105d\u00f3w zwi\u0105zanych z tym obszarem. U\u015bwiadamianie kluczowych kompetencji sprzyjaj\u0105cych spr\u0119\u017cysto\u015bci:<\/span><\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n