{"id":1973,"date":"2026-10-20T05:43:41","date_gmt":"2026-10-20T05:43:41","guid":{"rendered":"https:\/\/www.zaluski.blog\/?p=1973"},"modified":"2026-10-20T05:43:41","modified_gmt":"2026-10-20T05:43:41","slug":"lgbtq-a-nauka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/lgbtq-a-nauka\/","title":{"rendered":"LGBTQ+ a nauka. Co wiemy o orientacji seksualnej, a czego jeszcze nie?"},"content":{"rendered":"

Pod koniec lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX wieku psycholo\u017cka Evelyn Hooker zrobi\u0142a co\u015b, co dzi\u015b wydaje si\u0119 oczywiste, a wtedy oczywiste nie by\u0142o. Zaprosi\u0142a do badania m\u0119\u017cczyzn homoseksualnych, kt\u00f3rzy nie byli pacjentami, i por\u00f3wna\u0142a 30 z nich z 30 m\u0119\u017cczyznami heteroseksualnymi. Wyniki test\u00f3w psychologicznych da\u0142a do oceny ekspertom, kt\u00f3rzy nie wiedzieli, kto jest kim. Eksperci nie potrafili wiarygodnie odr\u00f3\u017cni\u0107 obu grup (Hooker, 1957).<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Szesna\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej, w 1973 roku, Ameryka\u0144skie Towarzystwo Psychiatryczne zdecydowa\u0142o o usuni\u0119ciu homoseksualizmu z listy zaburze\u0144 psychicznych (Drescher, 2015). Podobny kierunek zaproponowali po latach eksperci \u015awiatowej Organizacji Zdrowia: w pracach nad jedenast\u0105 wersj\u0105 Mi\u0119dzynarodowej Klasyfikacji Chor\u00f3b (ICD) uzasadnili usuni\u0119cie kategorii zwi\u0105zanych z orientacj\u0105 seksualn\u0105 oraz przeniesienie niezgodno\u015bci p\u0142ciowej z rozdzia\u0142u zaburze\u0144 psychicznych do rozdzia\u0142u o zdrowiu seksualnym (Reed et al., 2016). Klasyfikacja ICD-11 obowi\u0105zuje od 2022 roku.<\/span><\/p>\n

Od tamtej pory bada\u0144 przyby\u0142o tak wiele, \u017ce \u0142atwo si\u0119 w nich pogubi\u0107, a wok\u00f3\u0142 tematu kr\u0105\u017cy mn\u00f3stwo pewnik\u00f3w i p\u00f3\u0142prawd. Dla wielu os\u00f3b nie jest to akademicka ciekawostka: to, co spo\u0142ecze\u0144stwo uznaje za wiedz\u0119, wp\u0142ywa na to, jak traktuje si\u0119 je w szkole, w rodzinie i w rozmowie z lekarzem. Warto wi\u0119c uporz\u0105dkowa\u0107, co o poszczeg\u00f3lnych orientacjach wiemy z bada\u0144, jak do tego doszli\u015bmy, co to oznacza dla zdrowia psychicznego i gdzie nasza wiedza si\u0119 ko\u0144czy.<\/span><\/p>\n

Czym jest orientacja, a czym nie<\/b><\/span><\/h4>\n

W potocznych rozmowach orientacj\u0119 seksualn\u0105 sprowadza si\u0119 do jednej etykiety, a badacze opisuj\u0105 j\u0105 na kilku poziomach: poci\u0105gu do innych os\u00f3b, zachowania seksualnego, to\u017csamo\u015bci, czyli tego, jak kto\u015b siebie nazywa, oraz pobudzenia fizjologicznego. U wielu ludzi te poziomy uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w sp\u00f3jn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, u innych nie. Kto\u015b mo\u017ce mie\u0107 do\u015bwiadczenia z osobami tej samej p\u0142ci i nie nazywa\u0107 si\u0119 gejem, a kto\u015b inny mo\u017ce u\u017cywa\u0107 tej nazwy, cho\u0107 takich do\u015bwiadcze\u0144 nie mia\u0142. Dlatego wyniki bada\u0144 zale\u017c\u0105 od tego, o co dok\u0142adnie zapytano.<\/span><\/p>\n

Nauka nie jest przy tym s\u0105dem, kt\u00f3ry orzeka, czyja to\u017csamo\u015b\u0107 jest prawdziwa. Opisuje wzorce, mierzy ich cz\u0119sto\u015b\u0107 i szuka tego, co si\u0119 z nimi wi\u0105\u017ce. Do\u015bwiadczenie cz\u0142owieka nie staje si\u0119 mniej prawdziwe dlatego, \u017ce nikt go jeszcze nie zbada\u0142.<\/span><\/p>\n

Sk\u0105d si\u0119 bierze orientacja: bli\u017ani\u0119ta i genom<\/b><\/span><\/h4>\n

Badania bli\u017ani\u0105t opieraj\u0105 si\u0119 na prostej logice: bli\u017ani\u0119ta jednojajowe maj\u0105 niemal identyczne geny, dwujajowe dziel\u0105 mniej wi\u0119cej po\u0142ow\u0119 z nich, a jedne i drugie zwykle wychowuj\u0105 si\u0119 w podobnych warunkach. Por\u00f3wnanie, jak cz\u0119sto oboje bli\u017aniak\u00f3w ma dan\u0105 cech\u0119, pozwala oddzieli\u0107 wp\u0142yw gen\u00f3w od wp\u0142ywu \u015brodowiska.<\/span><\/p>\n

Szwedzkie badanie populacyjne obj\u0119\u0142o 3826 par bli\u017ani\u0105t. L\u00e5ngstr\u00f6m i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2010) oszacowali, \u017ce czynniki genetyczne wyja\u015bniaj\u0105 od 34 do 39% zr\u00f3\u017cnicowania w zachowaniach seksualnych z osobami tej samej p\u0142ci u m\u0119\u017cczyzn i od 18 do 19% u kobiet. Wsp\u00f3lne \u015brodowisko rodzinne nie mia\u0142o udzia\u0142u u m\u0119\u017cczyzn, a u kobiet oszacowano je na 16 do 17%. Reszt\u0119, od 61 do 66% u m\u0119\u017cczyzn i od 64 do 66% u kobiet, przypisano czynnikom \u015brodowiskowym niewsp\u00f3lnym dla obojga bli\u017ani\u0105t, o kt\u00f3rych sam model niewiele m\u00f3wi. Przedzia\u0142y ufno\u015bci by\u0142y szerokie, wi\u0119c te liczby czyta si\u0119 jak rz\u0105d wielko\u015bci, a nie jak pomiar co do u\u0142amka.<\/span><\/p>\n

Same liczby \u0142atwo \u017ale odczyta\u0107. Odziedziczalno\u015b\u0107 opisuje, sk\u0105d bierze si\u0119 zr\u00f3\u017cnicowanie w populacji, a nie ile z orientacji konkretnego cz\u0142owieka \u201epochodzi z gen\u00f3w\u201d. Ze \u015bredniej ocen w klasie te\u017c nie dowiemy si\u0119, jakie stopnie ma konkretny ucze\u0144.<\/span><\/p>\n

Geny maj\u0105 wi\u0119c znaczenie, ale nie rozstrzygaj\u0105. Ganna i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2019) u\u017cyli metody, kt\u00f3ra por\u00f3wnuje miliony drobnych r\u00f3\u017cnic w DNA z tym, co ludzie o sobie m\u00f3wi\u0105, i szuka wariant\u00f3w cz\u0119stszych u os\u00f3b z dan\u0105 cech\u0105. Obj\u0119li ni\u0105 genomy 477 522 os\u00f3b i wskazali pi\u0119\u0107 miejsc w genomie powi\u0105zanych z tym, \u017ce kto\u015b kiedykolwiek wsp\u00f3\u0142\u017cy\u0142 seksualnie z osob\u0105 tej samej p\u0142ci. Wszystkie zbadane warianty genetyczne razem t\u0142umaczy\u0142y od 8 do 25% zr\u00f3\u017cnicowania tego zachowania i nie pozwala\u0142y sensownie przewidzie\u0107 orientacji pojedynczej osoby. Nie ma wi\u0119c jednego \u201egenu homoseksualno\u015bci\u201d, a samo zachowanie zdefiniowano w tym badaniu w\u0105sko, wi\u0119c wynik nie m\u00f3wi wprost o to\u017csamo\u015bci ani o poci\u0105gu.<\/span><\/p>\n

Dwie tak r\u00f3\u017cne metody opowiadaj\u0105 podobn\u0105 histori\u0119: geny maj\u0105 udzia\u0142, ale rozproszony, a spora cz\u0119\u015b\u0107 zr\u00f3\u017cnicowania zostaje poza naszym zasi\u0119giem. Bailey i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2016) ocenili w swoim przegl\u0105dzie, \u017ce dla przyczyn niespo\u0142ecznych, niezwi\u0105zanych z wychowaniem ani z do\u015bwiadczeniami spo\u0142ecznymi, dowod\u00f3w jest wyra\u017anie wi\u0119cej ni\u017c dla spo\u0142ecznych. Biologia wsp\u00f3\u0142tworzy wi\u0119c orientacj\u0119, ale nie rozstrzyga o niej w pojedynk\u0119.<\/span><\/p>\n

Biseksualno\u015b\u0107 i sp\u00f3r, kt\u00f3ry zmieni\u0142 wynik<\/b><\/span><\/h4>\n

Biseksualno\u015b\u0107 jest dobrym przyk\u0142adem tego, jak spos\u00f3b badania wp\u0142ywa na odpowied\u017a. Rieger i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2005) zmierzyli pobudzenie genitalne 101 m\u0119\u017cczyzn, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych 30 okre\u015bla\u0142o si\u0119 jako biseksualni, a pozostali jako geje lub heteroseksualni. Wyniki nie potwierdzi\u0142y, \u017ce biseksualna to\u017csamo\u015b\u0107 tych m\u0119\u017cczyzn przek\u0142ada si\u0119 na biseksualny wzorzec pobudzenia, czyli reagowanie na bod\u017ace erotyczne z udzia\u0142em zar\u00f3wno m\u0119\u017cczyzn, jak i kobiet. Siedem lat p\u00f3\u017aniej Rosenthal i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2012) przeprowadzili kolejne badanie, zaostrzaj\u0105c kryteria rekrutacji i dodaj\u0105c bodziec biseksualny. Tym razem jako grupa wykazali oni biseksualny wzorzec pobudzenia, a tytu\u0142 ich pracy m\u00f3wi wprost, \u017ce niekt\u00f3rzy biseksualni m\u0119\u017cczy\u017ani go maj\u0105. Nie wiadomo jednak, jak cz\u0119sto si\u0119 to zdarza.<\/span><\/p>\n

Ta historia uczy pokory wobec pojedynczych wynik\u00f3w: gdy zmieniono dob\u00f3r uczestnik\u00f3w i bod\u017ace, zmieni\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c obraz. Pobudzenie fizjologiczne to zreszt\u0105 tylko jeden z poziom\u00f3w, o kt\u00f3rych pisa\u0142em wy\u017cej, i to taki, kt\u00f3ry u m\u0119\u017cczyzn<\/a><\/strong><\/span> jest silniej zwi\u0105zany z orientacj\u0105 ni\u017c u kobiet (Bailey et al., 2016). Poci\u0105g i to\u017csamo\u015b\u0107 s\u0105 czyim\u015b do\u015bwiadczeniem i nie potrzebuj\u0105 potwierdzenia w laboratorium.<\/span><\/p>\n

Aseksualno\u015b\u0107: coraz lepiej opisana<\/b><\/span><\/h4>\n

Aseksualno\u015b\u0107 oznacza brak poci\u0105gu seksualnego do innych os\u00f3b. Bogaert (2004) przeanalizowa\u0142 dane z og\u00f3lnokrajowej pr\u00f3by losowej licz\u0105cej ponad 18 000 os\u00f3b i ustali\u0142, \u017ce oko\u0142o 1% badanych, dok\u0142adnie 195 os\u00f3b, nigdy nie odczu\u0142o poci\u0105gu seksualnego do nikogo. Brotto i Yule (2017) przejrzeli p\u00f3\u017aniej dost\u0119pne dowody i uznali, \u017ce aseksualno\u015b\u0107 jest zjawiskiem niejednorodnym, a wi\u0119c obejmuj\u0105cym r\u00f3\u017cne do\u015bwiadczenia pod jedn\u0105 nazw\u0105. Prawdopodobnie spe\u0142nia ona warunki orientacji seksualnej, a danych przemawiaj\u0105cych za tym, \u017ce jest zaburzeniem, jest za ma\u0142o.<\/span><\/p>\n

Jako psychoterapeuta<\/a><\/strong><\/span> dodam co\u015b praktycznego: o potrzebie pomocy decyduje cierpienie osoby, a nie sam brak poci\u0105gu. Kto\u015b, kto dobrze \u017cyje bez po\u017c\u0105dania, nie jest \u201eniedoko\u0144czony\u201d i niczego nie musi w sobie naprawia\u0107.<\/span><\/p>\n

Litery, o kt\u00f3rych wiemy mniej<\/b><\/span><\/h4>\n

Skr\u00f3t LGBTQ+ obejmuje wi\u0119cej ni\u017c orientacje seksualne. To\u017csamo\u015b\u0107 p\u0142ciowa jest odr\u0119bnym wymiarem ni\u017c orientacja. Zmiana w klasyfikacji ICD, o kt\u00f3rej pisa\u0142em na pocz\u0105tku, dotyczy\u0142a tak\u017ce jej, ale wiedza o tej dziedzinie zas\u0142uguje na osobny tekst. Podobnie z okre\u015bleniami takimi jak panseksualno\u015b\u0107, demiseksualno\u015b\u0107 czy queer: literatura o nich jest wci\u0105\u017c skromniejsza. Brak bada\u0144 jest jednak luk\u0105 w wiedzy, a nie dowodem, \u017ce te do\u015bwiadczenia nie istniej\u0105.<\/span><\/p>\n

Skutki psychologiczne: stres mniejszo\u015bciowy<\/b><\/span><\/h4>\n

Meyer (2003) wykaza\u0142 w metaanalizie, czyli analizie \u0142\u0105cz\u0105cej wyniki wielu bada\u0144, \u017ce zaburzenia psychiczne wyst\u0119puj\u0105 u lesbijek, gej\u00f3w i os\u00f3b biseksualnych cz\u0119\u015bciej ni\u017c u heteroseksualnych. Wa\u017cniejsze od samego wyniku jest jednak wyja\u015bnienie, kt\u00f3re zaproponowa\u0142. Wed\u0142ug modelu stresu mniejszo\u015bciowego stygmatyzacja, uprzedzenia i dyskryminacja tworz\u0105 wrogie, stresuj\u0105ce \u015brodowisko, a ono w\u0142a\u015bnie, a nie orientacja, powoduje problemy ze zdrowiem psychicznym. Na ten stres sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 konkretne do\u015bwiadczenia uprzedze\u0144, oczekiwanie odrzucenia, ukrywanie si\u0119 i przyj\u0119cie cudzych uprzedze\u0144 za w\u0142asne, co nazywa si\u0119 zinternalizowan\u0105 homofobi\u0105. Je\u015bli ro\u015blina wi\u0119dnie na zimnym parapecie, nie winimy gatunku, tylko sprawdzamy parapet. Podwy\u017cszone ryzyko nie oznacza przy tym, \u017ce zaburzenia dotycz\u0105 wi\u0119kszo\u015bci os\u00f3b z mniejszo\u015bci seksualnych. Oznacza, \u017ce ich odsetek jest wy\u017cszy ni\u017c w grupie odniesienia, a to zupe\u0142nie co innego.<\/span><\/p>\n

Silnych argument\u00f3w za tym wyja\u015bnieniem dostarczaj\u0105 badania, w kt\u00f3rych zmienia\u0142o si\u0119 prawo, a nie ludzie. Hatzenbuehler i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2010) dwukrotnie, w odst\u0119pie kilku lat, zbadali tych samych 34 653 doros\u0142ych Amerykan\u00f3w. W stanach, kt\u00f3re w mi\u0119dzyczasie wprowadzi\u0142y konstytucyjny zakaz ma\u0142\u017ce\u0144stw jednop\u0142ciowych, u os\u00f3b LGB cz\u0119sto\u015b\u0107 zaburze\u0144 nastroju wzros\u0142a o 36,6%, a zaburze\u0144 zwi\u0105zanych z u\u017cywaniem alkoholu o 41,9%. Autorzy por\u00f3wnali t\u0119 zmian\u0119 z sytuacj\u0105 os\u00f3b LGB w stanach, kt\u00f3re takich zakaz\u00f3w nie wprowadzi\u0142y. Raifman i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2017) por\u00f3wnali natomiast 32 stany, kt\u00f3re wprowadzi\u0142y przepisy dopuszczaj\u0105ce ma\u0142\u017ce\u0144stwa jednop\u0142ciowe, z 15, kt\u00f3re tego nie zrobi\u0142y i s\u0142u\u017cy\u0142y jako grupa odniesienia. Wprowadzenie takich przepis\u00f3w wi\u0105za\u0142o si\u0119 ze spadkiem odsetka nastolatk\u00f3w podejmuj\u0105cych pr\u00f3by samob\u00f3jcze o 7%, a w\u015br\u00f3d nastolatk\u00f3w z mniejszo\u015bci seksualnych o 14%. To badania obserwacyjne, wi\u0119c nie maj\u0105 si\u0142y eksperymentu z losowym przydzia\u0142em, ale uk\u0142ad \u201eprzed i po\u201d w wielu miejscach naraz jest mocniejszym argumentem ni\u017c por\u00f3wnanie grup z jednego momentu w czasie.<\/span><\/p>\n

Nie wszyscy p\u0142ac\u0105 t\u0119 cen\u0119 jednakowo. Metaanaliza 52 bada\u0144 (Ross et al., 2018) wykaza\u0142a, \u017ce osoby biseksualne cz\u0119\u015bciej ni\u017c homoseksualne i heteroseksualne do\u015bwiadczaj\u0105 depresji i l\u0119ku. Sk\u0105d ta r\u00f3\u017cnica, nie wiadomo, ale model stresu mniejszo\u015bciowego wskazuje kierunek dalszych poszukiwa\u0144. Dane z Polski uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w podobny obraz: w grupie 509 os\u00f3b LGBTQA stres mniejszo\u015bciowy wi\u0105za\u0142 si\u0119 z nasileniem objaw\u00f3w depresyjnych (Cisek & Rogowska, 2023). Pr\u00f3b\u0119 dobrano jednak wygodnie, a \u015brednia wieku wynosi\u0142a oko\u0142o 22 lat, wi\u0119c nie wiemy, jak cz\u0119sto takie objawy wyst\u0119puj\u0105 w ca\u0142ej populacji.<\/span><\/p>\n

Co chroni, a co szkodzi<\/b><\/span><\/h4>\n

Wiele zale\u017cy te\u017c od domu. Ryan i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2010) zapytali 245 m\u0142odych doros\u0142ych LGBT o akceptacj\u0119 ze strony rodziny w okresie dorastania. Im wy\u017csz\u0105 akceptacj\u0119 wspominali, tym wy\u017csz\u0105 mieli samoocen\u0119, wi\u0119ksze wsparcie spo\u0142eczne i lepsze zdrowie og\u00f3lne, a akceptacja wi\u0105za\u0142a si\u0119 te\u017c z ochron\u0105 przed depresj\u0105, nadu\u017cywaniem substancji oraz my\u015blami i zachowaniami samob\u00f3jczymi. Badanie by\u0142o retrospektywne, czyli oparte na wspomnieniach, co ogranicza wnioskowanie, ale kierunek zale\u017cno\u015bci jest czytelny.<\/span><\/p>\n

Po drugiej stronie stoj\u0105 pr\u00f3by zmiany orientacji seksualnej, nazywane w literaturze angielskiej SOCE (sexual orientation change efforts). Przeworski i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2021) przeprowadzili przegl\u0105d systematyczny ich skuteczno\u015bci, szkodliwych skutk\u00f3w i kwestii etycznych. Uznali, \u017ce takie pr\u00f3by nie s\u0105 skuteczne, \u017ce badania sugeruj\u0105ce co\u015b przeciwnego maj\u0105 powa\u017cne ograniczenia metodologiczne i \u017ce zg\u0142aszano ich negatywne skutki, natomiast terapia afirmatywna, kt\u00f3ra wspiera to\u017csamo\u015b\u0107 pacjenta zamiast j\u0105 zmienia\u0107, wi\u0105za\u0142a si\u0119 z korzystnymi wynikami. Ujm\u0119 to prosto: psychoterapia<\/a><\/strong><\/span> nie jest narz\u0119dziem do zmiany tego, kim kto\u015b jest. Mo\u017ce za to pomaga\u0107 w tym, co naprawd\u0119 boli: w l\u0119ku przed odrzuceniem, w konflikcie z rodzin\u0105, w samotno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Co z tego wynika w praktyce? Pierwsze: gdy kto\u015b bliski m\u00f3wi o swojej orientacji, najwa\u017cniejsze, by rozmowa by\u0142a bezpieczna, bo akceptacja rodziny wi\u0105za\u0142a si\u0119 z lepszym zdrowiem psychicznym (Ryan et al., 2010). Drugie: kto zastanawia si\u0119 nad w\u0142asn\u0105 orientacj\u0105, nie musi od razu wybiera\u0107 etykiety, bo poci\u0105g, zachowanie i to\u017csamo\u015b\u0107 nie zawsze si\u0119 pokrywaj\u0105. Trzecie: kto szuka pomocy<\/a><\/strong><\/span>, powinien szuka\u0107 takiej, kt\u00f3ra wspiera, a nie pr\u00f3buje zmienia\u0107, bo przegl\u0105d bada\u0144 nie potwierdza skuteczno\u015bci zmiany orientacji (Przeworski et al., 2021).<\/span><\/p>\n

Granice wiedzy i powr\u00f3t do pytania<\/b><\/span><\/h4>\n

I jeszcze jedno zastrze\u017cenie, kt\u00f3re jako psychoterapeuta czuj\u0119 si\u0119 w obowi\u0105zku doda\u0107. Wszystkie opisane tu wyniki dotycz\u0105 grup, a nie pojedynczych ludzi. To troch\u0119 jak opis klimatu: m\u00f3wi, jak zwykle bywa w regionie, ale nie o tym, czy akurat dzi\u015b pada u s\u0105siada. Przywo\u0142ane badania prowadzono g\u0142\u00f3wnie w Europie i Ameryce P\u00f3\u0142nocnej, a pr\u00f3by bywa\u0142y dobierane wygodnie dla badaczy, wi\u0119c o wielu populacjach wiemy niewiele.<\/span><\/p>\n

Bailey i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2016) zwracaj\u0105 uwag\u0119 na dwie sprawy. Po pierwsze, ich zdaniem znaczenie przyczyn orientacji dla etyki i polityki jest s\u0142abo uzasadnione, a ja doda\u0142bym, \u017ce godno\u015b\u0107 cz\u0142owieka nie zale\u017cy od tego, czy jego orientacja ma pod\u0142o\u017ce biologiczne. Po drugie, niewiele jest dowod\u00f3w na to, \u017ce wi\u0119ksza tolerancja spo\u0142eczna zwi\u0119ksza odsetek os\u00f3b o orientacji innej ni\u017c heteroseksualna.<\/span><\/p>\n

Wr\u00f3\u0107my do pytania z tytu\u0142u. Heteroseksualno\u015b\u0107 i homoseksualno\u015b\u0107 opisano w badaniach bli\u017ani\u0105t i genomu, biseksualno\u015b\u0107 badano mi\u0119dzy innymi przez pobudzenie fizjologiczne, co pokaza\u0142o, jak wiele zale\u017cy od doboru uczestnik\u00f3w, a aseksualno\u015b\u0107 ma oszacowan\u0105 cz\u0119sto\u015b\u0107 i przes\u0142anki, by uzna\u0107 j\u0105 za orientacj\u0119. Wiemy te\u017c, \u017ce pod\u0142o\u017ce orientacji jest wieloczynnikowe, a dowod\u00f3w na rol\u0119 biologii jest wi\u0119cej ni\u017c na rol\u0119 wychowania. Nie ma podstaw, by uznawa\u0107 kt\u00f3r\u0105kolwiek z orientacji za zaburzenie. Zdrowie psychiczne os\u00f3b nieheteroseksualnych zale\u017cy za\u015b tak\u017ce od tego, jak traktuje je otoczenie. Nie wiemy jeszcze, dlaczego u danej osoby rozwija si\u0119 taka, a nie inna orientacja, jak cz\u0119sto wyst\u0119puje biseksualny wzorzec pobudzenia ani jak to wszystko wygl\u0105da w kulturach poza Zachodem.<\/span><\/p>\n

Kto czuje, \u017ce ten temat dotyczy jego lub jego bliskich, mo\u017ce zacz\u0105\u0107 od rozmowy z psychologiem lub psychoterapeut\u0105<\/a><\/strong><\/span>, tak\u017ce online. A gdy jest naprawd\u0119 ci\u0119\u017cko, mo\u017cna zadzwoni\u0107 pod bezp\u0142atny numer<\/a><\/strong><\/span> 116 123 (dla doros\u0142ych) albo 116 111 (dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy).<\/span><\/p>\n

Evelyn Hooker zrobi\u0142a w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych rzecz prost\u0105: por\u00f3wna\u0142a dwie grupy ludzi i uczciwie spojrza\u0142a na wyniki. Dobra nauka, podobnie jak dobra rozmowa, zaczyna si\u0119 od pytania, a nie od za\u0142o\u017cenia.<\/span><\/p>\n

Bibliografia<\/b><\/span><\/h5>\n

Bailey, J. M., Vasey, P. L., Diamond, L. M., Breedlove, S. M., Vilain, E., & Epprecht, M. (2016). Sexual orientation, controversy, and science. <\/span>Psychological Science in the Public Interest, 17<\/i><\/span>(2), 45\u2013101. <\/span>https:\/\/doi.org\/10.1177\/1529100616637616<\/span><\/a><\/u><\/span><\/p>\n

Bogaert, A. F. (2004). Asexuality: Prevalence and associated factors in a national probability sample. <\/span>Journal of Sex Research, 41<\/i><\/span>(3), 279\u2013287. <\/span>https:\/\/doi.org\/10.1080\/00224490409552235<\/span><\/a><\/u><\/span><\/p>\n

Brotto, L. A., & Yule, M. (2017). Asexuality: Sexual orientation, paraphilia, sexual dysfunction, or none of the above? <\/span>Archives of Sexual Behavior, 46<\/i><\/span>(3), 619\u2013627. <\/span>https:\/\/doi.org\/10.1007\/s10508-016-0802-7<\/span><\/a><\/u><\/span><\/p>\n

Cisek, A., & Rogowska, A. M. (2023). The relationship between minority stress and depressive symptoms in the LGBTQA population from Poland. <\/span>European Journal of Investigation in Health, Psychology and Education, 13<\/i><\/span>(6), 1000\u20131014. <\/span>https:\/\/doi.org\/10.3390\/ejihpe13060076<\/span><\/a><\/u><\/span><\/p>\n

Drescher, J. (2015). Out of DSM: Depathologizing homosexuality. <\/span>Behavioral Sciences, 5<\/i><\/span>(4), 565\u2013575. <\/span>https:\/\/doi.org\/10.3390\/bs5040565<\/span><\/a><\/u><\/span><\/p>\n

Ganna, A., Verweij, K. J. H., Nivard, M. G., Maier, R., Wedow, R., Busch, A. S., Abdellaoui, A., Guo, S., Sathirapongsasuti, J. F., 23andMe Research Team, Lichtenstein, P., Lundstr\u00f6m, S., L\u00e5ngstr\u00f6m, N., Auton, A., Harris, K. M., Beecham, G. W., Martin, E. R., Sanders, A. R., Perry, J. R. B., \u2026 Zietsch, B. P. (2019). Large-scale GWAS reveals insights into the genetic architecture of same-sex sexual behavior. <\/span>Science, 365<\/i><\/span>(6456), eaat7693. <\/span>https:\/\/doi.org\/10.1126\/science.aat7693<\/span><\/a><\/u><\/span><\/p>\n

Hatzenbuehler, M. L., McLaughlin, K. A., Keyes, K. M., & Hasin, D. S. (2010). The impact of institutional discrimination on psychiatric disorders in lesbian, gay, and bisexual populations: A prospective study. <\/span>American Journal of Public Health, 100<\/i><\/span>(3), 452\u2013459. <\/span>https:\/\/doi.org\/10.2105\/AJPH.2009.168815<\/span><\/a><\/u><\/span><\/p>\n

Hooker, E. (1957). The adjustment of the male overt homosexual. <\/span>Journal of Projective Techniques, 21<\/i><\/span>(1), 18\u201331. <\/span>https:\/\/doi.org\/10.1080\/08853126.1957.10380742<\/span><\/a><\/u><\/span><\/p>\n

L\u00e5ngstr\u00f6m, N., Rahman, Q., Carlstr\u00f6m, E., & Lichtenstein, P. (2010). Genetic and environmental effects on same-sex sexual behavior: A population study of twins in Sweden. <\/span>Archives of Sexual Behavior, 39<\/i><\/span>(1), 75\u201380. <\/span>https:\/\/doi.org\/10.1007\/s10508-008-9386-1<\/span><\/a><\/u><\/span><\/p>\n

Meyer, I. H. (2003). Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual populations: Conceptual issues and research evidence. <\/span>Psychological Bulletin, 129<\/i><\/span>(5), 674\u2013697. <\/span>https:\/\/doi.org\/10.1037\/0033-2909.129.5.674<\/span><\/a><\/u><\/span><\/p>\n

Przeworski, A., Peterson, E., & Piedra, A. (2021). A systematic review of the efficacy, harmful effects, and ethical issues related to sexual orientation change efforts. <\/span>Clinical Psychology: Science and Practice, 28<\/i><\/span>(1), 81\u2013100. <\/span>https:\/\/doi.org\/10.1111\/cpsp.12377<\/span><\/a><\/u><\/span><\/p>\n

Raifman, J., Moscoe, E., Austin, S. B., & McConnell, M. (2017). Difference-in-differences analysis of the association between state same-sex marriage policies and adolescent suicide attempts. <\/span>JAMA Pediatrics, 171<\/i><\/span>(4), 350\u2013356. <\/span>https:\/\/doi.org\/10.1001\/jamapediatrics.2016.4529<\/span><\/a><\/u><\/span><\/p>\n

Reed, G. M., Drescher, J., Krueger, R. B., Atalla, E., Cochran, S. D., First, M. B., Cohen-Kettenis, P. T., Arango-de Montis, I., Parish, S. J., Cottler, S., Briken, P., & Saxena, S. (2016). Disorders related to sexuality and gender identity in the ICD-11: Revising the ICD-10 classification based on current scientific evidence, best clinical practices, and human rights considerations. <\/span>World Psychiatry, 15<\/i><\/span>(3), 205\u2013221. <\/span>https:\/\/doi.org\/10.1002\/wps.20354<\/span><\/a><\/u><\/span><\/p>\n

Rieger, G., Chivers, M. L., & Bailey, J. M. (2005). Sexual arousal patterns of bisexual men. <\/span>Psychological Science, 16<\/i><\/span>(8), 579\u2013584. <\/span>https:\/\/doi.org\/10.1111\/j.1467-9280.2005.01578.x<\/span><\/a><\/u><\/span><\/p>\n

Rosenthal, A. M., Sylva, D., Safron, A., & Bailey, J. M. (2012). The male bisexuality debate revisited: Some bisexual men have bisexual arousal patterns. <\/span>Archives of Sexual Behavior, 41<\/i><\/span>(1), 135\u2013147. <\/span>https:\/\/doi.org\/10.1007\/s10508-011-9881-7<\/span><\/a><\/u><\/span><\/p>\n

Ross, L. E., Salway, T., Tarasoff, L. A., MacKay, J. M., Hawkins, B. W., & Fehr, C. P. (2018). Prevalence of depression and anxiety among bisexual people compared to gay, lesbian, and heterosexual individuals: A systematic review and meta-analysis. <\/span>Journal of Sex Research, 55<\/i><\/span>(4\u20135), 435\u2013456. <\/span>https:\/\/doi.org\/10.1080\/00224499.2017.1387755<\/span><\/a><\/u><\/span><\/p>\n

Ryan, C., Russell, S. T., Huebner, D., Diaz, R., & Sanchez, J. (2010). Family acceptance in adolescence and the health of LGBT young adults. <\/span>Journal of Child and Adolescent Psychiatric Nursing, 23<\/i><\/span>(4), 205\u2013213. <\/span>https:\/\/doi.org\/10.1111\/j.1744-6171.2010.00246.x<\/span><\/a><\/u><\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pod koniec lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX wieku psycholo\u017cka Evelyn Hooker zrobi\u0142a co\u015b, co dzi\u015b wydaje si\u0119 oczywiste, a wtedy oczywiste nie by\u0142o. Zaprosi\u0142a do badania m\u0119\u017cczyzn homoseksualnych, kt\u00f3rzy nie byli pacjentami, i por\u00f3wna\u0142a 30 z nich z 30 m\u0119\u017cczyznami heteroseksualnymi. Wyniki test\u00f3w psychologicznych da\u0142a do oceny ekspertom, kt\u00f3rzy nie wiedzieli, kto jest kim. Eksperci nie potrafili wiarygodnie odr\u00f3\u017cni\u0107 obu grup (Hooker, …<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":1975,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"rs_blank_template":"","rs_page_bg_color":"","slide_template_v7":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1973","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"yoast_head":"\nLGBTQ+ a nauka. Co wiemy o orientacji seksualnej, a czego jeszcze nie? - Jacek Za\u0142uski o psychologii<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Orientacja seksualna w badaniach: co wiemy o heteroseksualno\u015bci, homoseksualno\u015bci, biseksualno\u015bci i aseksualno\u015bci oraz o zdrowiu psychicznym.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/lgbtq-a-nauka\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"LGBTQ+ a nauka. Co wiemy o orientacji seksualnej, a czego jeszcze nie? - Jacek Za\u0142uski o psychologii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Orientacja seksualna w badaniach: co wiemy o heteroseksualno\u015bci, homoseksualno\u015bci, biseksualno\u015bci i aseksualno\u015bci oraz o zdrowiu psychicznym.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/lgbtq-a-nauka\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jacek Za\u0142uski o psychologii\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-10-20T05:43:41+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/lgbt-2.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1008\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Jacek Za\u0142uski\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Jacek Za\u0142uski\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Estimated reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"16 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/lgbtq-a-nauka\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/lgbtq-a-nauka\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Jacek Za\u0142uski\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\"},\"headline\":\"LGBTQ+ a nauka. Co wiemy o orientacji seksualnej, a czego jeszcze nie?\",\"datePublished\":\"2026-10-20T05:43:41+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/lgbtq-a-nauka\\\/\"},\"wordCount\":2942,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/lgbtq-a-nauka\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/lgbt-2.jpg\",\"articleSection\":[\"Uncategorized\"],\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/lgbtq-a-nauka\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/lgbtq-a-nauka\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/lgbtq-a-nauka\\\/\",\"name\":\"LGBTQ+ a nauka. Co wiemy o orientacji seksualnej, a czego jeszcze nie? - Jacek Za\u0142uski o psychologii\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/lgbtq-a-nauka\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/lgbtq-a-nauka\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/lgbt-2.jpg\",\"datePublished\":\"2026-10-20T05:43:41+00:00\",\"description\":\"Orientacja seksualna w badaniach: co wiemy o heteroseksualno\u015bci, homoseksualno\u015bci, biseksualno\u015bci i aseksualno\u015bci oraz o zdrowiu psychicznym.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/lgbtq-a-nauka\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/lgbtq-a-nauka\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/lgbtq-a-nauka\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/lgbt-2.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/10\\\/lgbt-2.jpg\",\"width\":1008,\"height\":1024,\"caption\":\"lgbtQ+\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/lgbtq-a-nauka\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"LGBTQ+ a nauka. Co wiemy o orientacji seksualnej, a czego jeszcze nie?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/\",\"name\":\"Jacek Za\u0142uski o psychologii\",\"description\":\"Psychologia \u017cycia codziennego okiem praktyka\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\",\"name\":\"Jacek Za\u0142uski\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg\",\"caption\":\"Jacek Za\u0142uski\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg\"},\"description\":\"psycholog i psychoterapeuta www.sensownie.com\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.sensownie.com\",\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/JacekZaluskiBlog\\\/?modal=admin_todo_tour\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/zaluski_jacek\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.linkedin.com\\\/in\\\/jacek-za\u0142uski\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"LGBTQ+ a nauka. Co wiemy o orientacji seksualnej, a czego jeszcze nie? - Jacek Za\u0142uski o psychologii","description":"Orientacja seksualna w badaniach: co wiemy o heteroseksualno\u015bci, homoseksualno\u015bci, biseksualno\u015bci i aseksualno\u015bci oraz o zdrowiu psychicznym.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/lgbtq-a-nauka\/","og_locale":"en_GB","og_type":"article","og_title":"LGBTQ+ a nauka. Co wiemy o orientacji seksualnej, a czego jeszcze nie? - Jacek Za\u0142uski o psychologii","og_description":"Orientacja seksualna w badaniach: co wiemy o heteroseksualno\u015bci, homoseksualno\u015bci, biseksualno\u015bci i aseksualno\u015bci oraz o zdrowiu psychicznym.","og_url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/lgbtq-a-nauka\/","og_site_name":"Jacek Za\u0142uski o psychologii","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour","article_author":"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour","article_published_time":"2026-10-20T05:43:41+00:00","og_image":[{"width":1008,"height":1024,"url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/lgbt-2.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Jacek Za\u0142uski","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Jacek Za\u0142uski","Estimated reading time":"16 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/lgbtq-a-nauka\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/lgbtq-a-nauka\/"},"author":{"name":"Jacek Za\u0142uski","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8"},"headline":"LGBTQ+ a nauka. Co wiemy o orientacji seksualnej, a czego jeszcze nie?","datePublished":"2026-10-20T05:43:41+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/lgbtq-a-nauka\/"},"wordCount":2942,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8"},"image":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/lgbtq-a-nauka\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/lgbt-2.jpg","articleSection":["Uncategorized"],"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.zaluski.blog\/lgbtq-a-nauka\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/lgbtq-a-nauka\/","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/lgbtq-a-nauka\/","name":"LGBTQ+ a nauka. Co wiemy o orientacji seksualnej, a czego jeszcze nie? - Jacek Za\u0142uski o psychologii","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/lgbtq-a-nauka\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/lgbtq-a-nauka\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/lgbt-2.jpg","datePublished":"2026-10-20T05:43:41+00:00","description":"Orientacja seksualna w badaniach: co wiemy o heteroseksualno\u015bci, homoseksualno\u015bci, biseksualno\u015bci i aseksualno\u015bci oraz o zdrowiu psychicznym.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/lgbtq-a-nauka\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.zaluski.blog\/lgbtq-a-nauka\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/lgbtq-a-nauka\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/lgbt-2.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/lgbt-2.jpg","width":1008,"height":1024,"caption":"lgbtQ+"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/lgbtq-a-nauka\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.zaluski.blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"LGBTQ+ a nauka. Co wiemy o orientacji seksualnej, a czego jeszcze nie?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#website","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/","name":"Jacek Za\u0142uski on psychology","description":"Psychologia \u017cycia codziennego okiem praktyka","publisher":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.zaluski.blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8","name":"Jacek Za\u0142uski","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg","caption":"Jacek Za\u0142uski"},"logo":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg"},"description":"psycholog i psychoterapeuta www.sensownie.com","sameAs":["https:\/\/www.sensownie.com","https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour","https:\/\/www.instagram.com\/zaluski_jacek\/","https:\/\/www.linkedin.com\/in\/jacek-za\u0142uski\/"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1973","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1973"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1973\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1980,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1973\/revisions\/1980"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1975"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1973"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1973"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1973"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}