{"id":1957,"date":"2026-10-13T07:36:53","date_gmt":"2026-10-13T07:36:53","guid":{"rendered":"https:\/\/www.zaluski.blog\/?p=1957"},"modified":"2026-10-13T07:36:53","modified_gmt":"2026-10-13T07:36:53","slug":"psychologia-rytualu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/psychologia-rytualu\/","title":{"rendered":"Psychologia rytua\u0142u. Po co powtarzamy to, co pozornie nic nie zmienia?"},"content":{"rendered":"

Przedsi\u0119biorca z bestsellerowego poradnika o produktywno\u015bci zaczyna ka\u017cdy dzie\u0144 od dok\u0142adnie tych samych pi\u0119ciu czynno\u015bci, w tej samej kolejno\u015bci, zanim jeszcze spojrzy na pierwszego maila. Kandydat do lo\u017cy wolnomularskiej staje z zawi\u0105zanymi oczami przed drzwiami, kt\u00f3re otworz\u0105 si\u0119 dopiero po wypowiedzeniu okre\u015blonej formu\u0142y. <\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Rodzina, kt\u00f3ra straci\u0142a kogo\u015b bliskiego, co roku o tej samej porze zapala t\u0119 sam\u0105 \u015bwiec\u0119 w tym samym miejscu. Trzy zupe\u0142nie r\u00f3\u017cne sceny, trzy r\u00f3\u017cne rejestry kulturowe, a jednak psychologicznie dzieje si\u0119 w nich co\u015b bardzo podobnego.<\/span><\/p>\n

To trzeci, jak dot\u0105d, tekst z tego w\u0105tku na blogu. W artykule \u201eEzoteryka a psychoterapia\u201d<\/a><\/strong><\/span> sprawdza\u0142em, czy astrologia i tarot wytrzymuj\u0105 konfrontacj\u0119 z badaniami, i sk\u0105d bierze si\u0119 stare s\u0105siedztwo psychoterapii z ezoteryk\u0105 zachodni\u0105. W artykule \u201eMagiczne my\u015blenie i dzia\u0142anie a dobrostan\u201d<\/a><\/strong><\/span> pokazywa\u0142em z kolei, \u017ce nawet osoby, kt\u00f3re otwarcie deklaruj\u0105 niewiar\u0119 w przes\u0105dy, w wi\u0119kszo\u015bci i tak wykonuj\u0105 przes\u0105dne gesty, bo koszt ich wykonania jest bliski zeru, a potencjalna strata z ich zaniechania i tak bywa odczuwana jako realna. Tym razem chc\u0119 cofn\u0105\u0107 si\u0119 o krok dalej, do samego centrum tego kr\u0119gu temat\u00f3w. Nie do wiary w magi\u0119 czy nadprzyrodzono\u015b\u0107, tylko do rytua\u0142u jako takiego, niezale\u017cnie od tego, czy towarzyszy mu jakiekolwiek przekonanie o jego skuteczno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Czym psychologia odr\u00f3\u017cnia rytua\u0142 od nawyku?<\/b><\/span><\/h4>\n

Hobson i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2018), autorzy najobszerniejszego jak dot\u0105d przegl\u0105du bada\u0144 nad rytua\u0142em, definiuj\u0105 go jako z g\u00f3ry ustalony, sztywny i cz\u0119sto symboliczny ci\u0105g dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3ry utrzymuje si\u0119 mimo braku bezpo\u015bredniego, instrumentalnego zwi\u0105zku przyczynowego z celem, jaki ma osi\u0105gn\u0105\u0107. To odr\u00f3\u017cnia rytua\u0142 od zwyk\u0142ego nawyku. Mycie z\u0119b\u00f3w jest nawykiem: wykonujemy je w okre\u015blony spos\u00f3b, bo ten spos\u00f3b naprawd\u0119 usuwa p\u0142ytk\u0119 naz\u0119bn\u0105, a zmiana kolejno\u015bci krok\u00f3w niczego nie zmienia w skutku. Rytua\u0142 natomiast przetrwa\u0142by nawet gdyby kto\u015b przekona\u0142 nas, \u017ce jego forma nie ma najmniejszego znaczenia dla wyniku, bo jego warto\u015b\u0107 nie le\u017cy w skuteczno\u015bci technicznej, tylko symbolicznej. Autorzy przegl\u0105du wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 trzy funkcje psychologiczne, jakie rytua\u0142 pe\u0142ni niezale\u017cnie od tre\u015bci kulturowej: reguluje emocje, reguluje stan zwi\u0105zany z d\u0105\u017ceniem do celu, a wi\u0119c poziom napi\u0119cia i skupienia potrzebny akurat do danego zadania, oraz reguluje wi\u0119zi z innymi lud\u017ami. Rytua\u0142 \u017ca\u0142obny reguluje przede wszystkim emocje zwi\u0105zane ze strat\u0105, rytua\u0142 sportowca przed startem reguluje napi\u0119cie i skupienie potrzebne akurat do danych zawod\u00f3w, a rytua\u0142 powitalny w nowej wsp\u00f3lnocie reguluje wi\u0119\u017a z innymi jej cz\u0142onkami, cho\u0107 w praktyce te trzy funkcje zwykle si\u0119 przenikaj\u0105, zamiast wyst\u0119powa\u0107 osobno. Te trzy funkcje, w r\u00f3\u017cnych proporcjach, odnajdziemy we wszystkich typach rytua\u0142u, od najbardziej codziennych po najbardziej podnios\u0142e.<\/span><\/p>\n

Rytua\u0142y codzienne: porz\u0105dek, kt\u00f3rego nie wida\u0107<\/b><\/span><\/h4>\n

Naj\u0142atwiej przeoczy\u0107 rytua\u0142 tam, gdzie jest najbli\u017cej, w powtarzalnych gestach dnia powszedniego. Fiese i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2002), podsumowuj\u0105c p\u00f3\u0142 wieku bada\u0144 nad rutynami i rytua\u0142ami rodzinnymi, wprowadzaj\u0105 rozr\u00f3\u017cnienie kluczowe dla tej kategorii: rutyna to powtarzalne dzia\u0142anie instrumentalne, wykonywane bezrefleksyjnie, natomiast rytua\u0142 to dzia\u0142anie, kt\u00f3remu rodzina \u015bwiadomie nadaje znaczenie wykraczaj\u0105ce poza sam\u0105 czynno\u015b\u0107, na przyk\u0142ad sta\u0142a rozmowa przy kolacji, w kt\u00f3rej ka\u017cdy opowiada, co wydarzy\u0142o si\u0119 danego dnia. Z przegl\u0105du wynika, \u017ce to w\u0142a\u015bnie subiektywne znaczenie przypisane danej czynno\u015bci, a nie sama jej cz\u0119sto\u015b\u0107, wi\u0105\u017ce si\u0119 z lepszym przystosowaniem dzieci, silniejsz\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105 rodzinn\u0105 i wy\u017csz\u0105 satysfakcj\u0105 ma\u0142\u017ce\u0144sk\u0105<\/a><\/strong><\/span>. Podobny mechanizm, tylko w skali pojedynczego gestu, opisali Vohs i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2013) w serii eksperyment\u00f3w z jedzeniem i piciem. Uczestnicy, kt\u00f3rzy przed spo\u017cyciem czekolady czy lemoniady wykonywali prosty, wymy\u015blony na potrzeby badania rytua\u0142, na przyk\u0142ad \u0142amali baton na p\u00f3\u0142 w konkretny spos\u00f3b zamiast po prostu go rozpakowa\u0107, oceniali potem smak jako intensywniejszy, a sam\u0105 czynno\u015b\u0107 jako bardziej satysfakcjonuj\u0105c\u0105, ni\u017c osoby z grupy kontrolnej korzystaj\u0105ce z identycznego produktu. Poranna kawa parzona zawsze tym samym rytua\u0142em nie smakuje wi\u0119c lepiej dlatego, \u017ce jest obiektywnie lepsza. Smakuje lepiej, bo rytua\u0142 wok\u00f3\u0142 niej podnosi zaanga\u017cowanie, z jakim jej do\u015bwiadczamy. Ten sam mechanizm stoi za sta\u0142ym rytua\u0142em uk\u0142adania dzieci do snu, t\u0105 sam\u0105 ko\u0142ysank\u0105, t\u0105 sam\u0105 kolejno\u015bci\u0105 ksi\u0105\u017ceczek powtarzan\u0105 co wiecz\u00f3r, mimo \u017ce z czysto instrumentalnego punktu widzenia dziecko zasn\u0119\u0142oby r\u00f3wnie dobrze przy dowolnej innej sekwencji.<\/span><\/p>\n

Rytua\u0142y przej\u015bcia: kiedy zmienia si\u0119 rozdzia\u0142 \u017cycia<\/b><\/span><\/h4>\n

Klasyczny, wci\u0105\u017c aktualny model rytua\u0142\u00f3w towarzysz\u0105cych wa\u017cnym wydarzeniom \u017cyciowym zaproponowa\u0142 na pocz\u0105tku dwudziestego wieku francuski antropolog Arnold van Gennep. Van Gennep (1960) opisa\u0142 tr\u00f3jdzieln\u0105 struktur\u0119 obecn\u0105 w \u015blubach, pogrzebach, chrzcinach czy inicjacjach na ca\u0142ym \u015bwiecie: faz\u0119 od\u0142\u0105czenia od dotychczasowego statusu, faz\u0119 liminaln\u0105, czyli pr\u00f3g, na kt\u00f3rym dana osoba nie jest ju\u017c tym, kim by\u0142a, a jeszcze nie jest tym, kim ma si\u0119 sta\u0107, oraz faz\u0119 w\u0142\u0105czenia w nowy status, z nowymi prawami i obowi\u0105zkami. Ten sam schemat da si\u0119 rozpozna\u0107 w rytua\u0142ach praktykowanych przez g\u0142\u00f3wne religie \u015bwiata: w chrzcie i bierzmowaniu w chrze\u015bcija\u0144stwie, w bar micwie i bat micwie w judaizmie, w wyznaniu wiary<\/a><\/strong><\/span> otwieraj\u0105cym drog\u0119 do islamu czy w upanajanie, obrz\u0119dzie inicjacji ch\u0142opc\u00f3w w hinduizmie. Ka\u017cdy z tych rytua\u0142\u00f3w oznacza nie tyle jednorazowy akt, ile przej\u015bcie przez wyra\u017anie wydzielony pr\u00f3g, po kt\u00f3rym otoczenie ju\u017c inaczej traktuje dan\u0105 osob\u0119. Panna m\u0142oda przestaje formalnie nosi\u0107 nazwisko rodowe, zanim w pe\u0142ni przyjmie nowe. \u017ba\u0142obnik przez okre\u015blony czas nosi \u017ca\u0142ob\u0119, zanim spo\u0142eczno\u015b\u0107 uzna, \u017ce mo\u017ce w pe\u0142ni wr\u00f3ci\u0107 do zwyk\u0142ego \u017cycia. Ta po\u015brednia faza, pozornie niewygodna i pozbawiona jasnego statusu, wydaje si\u0119 psychologicznie konieczna, bo daje czas i form\u0119 na to, \u017ceby dokona\u0142a si\u0119 faktyczna zmiana to\u017csamo\u015bci, a nie tylko formalna. Norton i Gino (2014) pokazali zreszt\u0105 na wsp\u00f3\u0142czesnym materiale eksperymentalnym, \u017ce sam akt rytualny wykonany po stracie, nawet wymy\u015blony napr\u0119dce i pozbawiony jakiejkolwiek symboliki religijnej, obni\u017ca poziom smutku silniej ni\u017c brak jakiegokolwiek rytua\u0142u, g\u0142\u00f3wnie za spraw\u0105 przywr\u00f3conego poczucia kontroli nad sytuacj\u0105, nad kt\u00f3r\u0105 realnej kontroli nie ma.<\/span><\/p>\n

Rytua\u0142y wtajemniczenia: koszt, kt\u00f3ry buduje wi\u0119\u017a<\/b><\/span><\/h4>\n

Trzecia kategoria, obecna zar\u00f3wno w wielkich religiach, jak i w lo\u017cach, bractwach studenckich czy stowarzyszeniach inicjacyjnych<\/a><\/strong><\/span>, to rytua\u0142 wtajemniczenia, prowadz\u0105cy kandydata od statusu outsidera do statusu pe\u0142noprawnego cz\u0142onka. \u0141\u0105czy je jedna cecha: koszt. Aronson i Mills (1959) w klasycznym ju\u017c eksperymencie wykazali, \u017ce osoby, kt\u00f3re przesz\u0142y dotkliw\u0105, \u017cenuj\u0105c\u0105 procedur\u0119 wst\u0119pn\u0105 do grupy dyskusyjnej, ocenia\u0142y t\u0119 grup\u0119 jako istotnie bardziej atrakcyjn\u0105 ni\u017c osoby przyj\u0119te bez \u017cadnej procedury albo z procedur\u0105 \u0142agodn\u0105. Mechanizmem okaza\u0142 si\u0119 dysonans poznawczy: trudno przyzna\u0107 samemu sobie, \u017ce znios\u0142o si\u0119 co\u015b przykrego dla ma\u0142o warto\u015bciowego celu, wi\u0119c umys\u0142 podnosi warto\u015b\u0107 celu, \u017ceby uzasadni\u0107 poniesiony koszt. Sosis i Alcorta (2003) rozwin\u0119li t\u0119 logik\u0119 na poziomie ca\u0142ych grup w teorii kosztownej sygnalizacji: rytua\u0142, kt\u00f3ry wymaga czasu, wysi\u0142ku, dyskomfortu czy rezygnacji z czego\u015b cennego, jest trudny do sfa\u0142szowania, a wi\u0119c wiarygodnie sygnalizuje innym cz\u0142onkom grupy, \u017ce kandydatowi naprawd\u0119 zale\u017cy na przynale\u017cno\u015bci, co pozwala grupie odr\u00f3\u017cni\u0107 osoby rzeczywi\u015bcie zaanga\u017cowane od tych, kt\u00f3re chcia\u0142yby korzysta\u0107 z jej zasob\u00f3w bez wzajemno\u015bci. Xygalatas i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2013), badaj\u0105c na Mauritiusie uczestnik\u00f3w hinduistycznego rytua\u0142u Kavadi, w kt\u00f3rym cz\u0119\u015b\u0107 wyznawc\u00f3w przechodzi przez bolesn\u0105, wielogodzinn\u0105 pr\u00f3b\u0119 fizyczn\u0105, a cz\u0119\u015b\u0107 ogranicza si\u0119 do \u0142agodniejszych form uczestnictwa, potwierdzili to empirycznie: uczestnicy wersji wysokokosztowej rytua\u0142u p\u00f3\u017aniej deklarowali i faktycznie wnosili istotnie wi\u0119cej ofiar na rzecz \u015bwi\u0105tyni i wsp\u00f3lnoty ni\u017c uczestnicy wersji \u0142agodnej. Cierpienie, o ile jest dobrowolne i osadzone w sensownej dla danej osoby ramie, nie jest wi\u0119c efektem ubocznym silnych rytua\u0142\u00f3w wtajemniczenia, tylko ich funkcjonalnym rdzeniem.<\/span><\/p>\n

Rytua\u0142y s\u0142o\u0144ca i ksi\u0119\u017cyca: czas zamkni\u0119ty w kole<\/b><\/span><\/h4>\n

Czwarta kategoria organizuje nie pojedyncze wydarzenie, tylko ca\u0142y rok. Kalendarz liturgiczny chrze\u015bcija\u0144stwa jest w istocie tak\u017ce kalendarzem astronomicznym: Bo\u017ce Narodzenie wypada blisko przesilenia zimowego, a data Wielkanocy jest wprost wyliczana z pierwszej niedzieli po pierwszej pe\u0142ni ksi\u0119\u017cyca przypadaj\u0105cej po r\u00f3wnonocy wiosennej, wi\u0119c to jedno z niewielu \u015bwi\u0105t, w kt\u00f3rych s\u0142o\u0144ce i ksi\u0119\u017cyc dos\u0142ownie spotykaj\u0105 si\u0119 w kalendarzu. Skala, w jakiej te rytua\u0142y s\u0105 wci\u0105\u017c praktykowane w Polsce, jest spora: z komunikatu CBOS (2024) wynika, \u017ce post w Wielki Pi\u0105tek zachowuje 72% doros\u0142ych Polak\u00f3w, a b\u0142ogos\u0142awionym jajkiem dzieli si\u0119 z bliskimi a\u017c 89% badanych, cho\u0107 ju\u017c tylko 39% traktuje to \u015bwi\u0119to przede wszystkim jako prze\u017cycie religijne, a 65% jako okazj\u0119 rodzinn\u0105. Podobny, cho\u0107 znacznie mniej liczny w Polsce, jest cykl \u015bwi\u0105t praktykowany przez \u015brodowiska rodzimowiercze, nawi\u0105zuj\u0105ce do przedchrze\u015bcija\u0144skich wierze\u0144 s\u0142owia\u0144skich. Simpson (2017), opisuj\u0105c polskie rodzimowierstwo z perspektywy antropologii religii, zwraca uwag\u0119, \u017ce jego wyznawcy celowo buduj\u0105 swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 wok\u00f3\u0142 dorocznego ko\u0142a \u015bwi\u0105t powi\u0105zanych z przesileniami i r\u00f3wnonocami, traktuj\u0105c t\u0119 cykliczno\u015b\u0107 jako element odr\u00f3\u017cniaj\u0105cy ich praktyk\u0119 od zrutynizowanej, w ich odczuciu, religijno\u015bci instytucjonalnej. W obu przypadkach funkcja psychologiczna jest ta sama: rytua\u0142 zwi\u0105zany z por\u0105 roku synchronizuje w czasie ca\u0142\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119, tak \u017ce osobne gospodarstwa domowe prze\u017cywaj\u0105 to samo w tym samym tygodniu, co samo w sobie wzmacnia poczucie przynale\u017cno\u015bci, niezale\u017cnie od tre\u015bci teologicznej.<\/span><\/p>\n

Tu jednak potrzebne jest zastrze\u017cenie, bo w popularnych tekstach o \u201eenergii pe\u0142ni ksi\u0119\u017cyca\u201d te dwa zjawiska bywaj\u0105 mylone. Cykliczne \u015bwi\u0119ta s\u0142oneczne i ksi\u0119\u017cycowe maj\u0105 udokumentowan\u0105 funkcj\u0119 spo\u0142eczn\u0105 i symboliczn\u0105: synchronizuj\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 i wzmacniaj\u0105 poczucie przynale\u017cno\u015bci. Nie potwierdzi\u0142a si\u0119 natomiast osobna hipoteza, jakoby sama faza ksi\u0119\u017cyca w jakikolwiek bezpo\u015bredni spos\u00f3b wp\u0142ywa\u0142a na nastr\u00f3j, sen czy zachowanie, niezale\u017cnie od \u017cadnego rytua\u0142u. Rotton i Kelly (1985) w metaanalizie kilkudziesi\u0119ciu bada\u0144 nad tak zwanym efektem ksi\u0119\u017cycowym nie znale\u017ali wiarygodnego zwi\u0105zku mi\u0119dzy faz\u0105 ksi\u0119\u017cyca a przest\u0119pczo\u015bci\u0105, liczb\u0105 przyj\u0119\u0107 na izbie przyj\u0119\u0107 psychiatrycznych czy innymi wska\u017anikami zachowania. Innymi s\u0142owy, ksi\u0119\u017cyc organizuje nasz kalendarz rytualny, bo od tysi\u0119cy lat by\u0142 najbardziej niezawodnym zegarem dost\u0119pnym go\u0142ym okiem, ale nie oddzia\u0142uje na nas bezpo\u015brednio, tylko za po\u015brednictwem rytua\u0142u, kt\u00f3ry wok\u00f3\u0142 niego zbudowali\u015bmy.<\/span><\/p>\n

Wsp\u00f3lny mianownik: rytm, kt\u00f3ry nas trzyma<\/b><\/span><\/h4>\n

Co w\u0142a\u015bciwie \u0142\u0105czy porann\u0105 kaw\u0119, przysi\u0119g\u0119 w lo\u017cy i \u015bwiece zapalane co roku o tej samej porze? Wiltermuth i Heath (2009) dostarczaj\u0105 by\u0107 mo\u017ce najbardziej eleganckiej odpowiedzi. W ich eksperymentach uczestnicy, kt\u00f3rzy maszerowali w rytm razem z innymi albo wsp\u00f3lnie \u015bpiewali, po samym tylko do\u015bwiadczeniu zsynchronizowanego dzia\u0142ania, bez \u017cadnej dodatkowej tre\u015bci symbolicznej czy religijnej, wsp\u00f3\u0142pracowali potem w grach ekonomicznych cz\u0119\u015bciej i ch\u0119tniej ponosili osobisty koszt na rzecz grupy ni\u017c uczestnicy wykonuj\u0105cy te same czynno\u015bci niezsynchronizowanie. Sama synchronia, niezale\u017cnie od tego, co si\u0119 synchronizuje, buduje zaufanie. To dlatego zbiorowy rytua\u0142, kol\u0119da \u015bpiewana ch\u00f3rem, wsp\u00f3lne odmawianie formu\u0142y przysi\u0119gi, korow\u00f3d wok\u00f3\u0142 ogniska w noc przesilenia, dzia\u0142a silniej ni\u017c to samo dzia\u0142anie wykonane w pojedynk\u0119. Konvalinka i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2011) zmierzyli to zjawisko wprost fizjologicznie, podczas prawdziwego rytua\u0142u chodzenia po roz\u017carzonych w\u0119glach praktykowanego w Hiszpanii. T\u0119tno os\u00f3b id\u0105cych przez ogie\u0144 ros\u0142o gwa\u0142townie w trakcie pr\u00f3by, co nie dziwi. Zaskakuj\u0105ce by\u0142o to, \u017ce t\u0119tno widz\u00f3w, kt\u00f3rzy tylko patrzyli, ros\u0142o w bardzo podobnym rytmie, ale wy\u0142\u0105cznie wtedy, gdy widz by\u0142 rodzin\u0105 albo bliskim znajomym osoby id\u0105cej przez ogie\u0144. U widz\u00f3w niezwi\u0105zanych emocjonalnie z performerem takiej synchronizacji nie zaobserwowano wcale. Intensywny rytua\u0142 zbiorowy potrafi wi\u0119c zsynchronizowa\u0107 cia\u0142a uczestnik\u00f3w i ich bliskich bez wymiany cho\u0107by jednego s\u0142owa, proporcjonalnie do wi\u0119zi, jaka ju\u017c wcze\u015bniej mi\u0119dzy nimi istnia\u0142a. Brooks i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2016) pokazali z kolei, \u017ce nawet rytua\u0142 wykonany samotnie, zupe\u0142nie dowolny i pozbawiony tre\u015bci kulturowej, obni\u017ca l\u0119k przed stresuj\u0105cym zadaniem, na przyk\u0142ad publicznym \u015bpiewaniem przed nieznajomymi, poprzez nadanie chwili przed zadaniem struktury i przewidywalno\u015bci, kt\u00f3rych w innym wypadku by zabrak\u0142o.<\/span><\/p>\n

Wracaj\u0105c do trzech scen, od kt\u00f3rych zacz\u0105\u0142em: przedsi\u0119biorcy, kandydata do lo\u017cy i rodziny przy \u015bwiecy nie \u0142\u0105czy \u017cadna wsp\u00f3lna tre\u015b\u0107 ani wsp\u00f3lna wiara. \u0141\u0105czy ich to samo urz\u0105dzenie psychiczne, kt\u00f3re si\u0119ga po sztywn\u0105, powtarzaln\u0105 form\u0119 zawsze wtedy, gdy trzeba jako\u015b opanowa\u0107 to, czego sama si\u0142a woli<\/a><\/strong><\/span> nie ogarnia: napi\u0119cie przed zadaniem, niepewno\u015b\u0107 progu mi\u0119dzy jednym etapem \u017cycia a drugim, potrzeb\u0119 przynale\u017cno\u015bci, kt\u00f3rej nie da si\u0119 zadekretowa\u0107 z dnia na dzie\u0144. Rytua\u0142 nie zmienia \u015bwiata zewn\u0119trznego. Zmienia to, co dzieje si\u0119 w nas, kiedy si\u0119 z tym \u015bwiatem mierzymy, z jego niepewno\u015bci\u0105, z jego progami, z jego stratami. Nic w tym magicznego. Po prostu dzia\u0142a.<\/span><\/p>\n

Bibliografia<\/b><\/span><\/h5>\n

Aronson, E., & Mills, J. (1959). The effect of severity of initiation on liking for a group. Journal of Abnormal and Social Psychology, 59<\/i>(2), 177\u2013181.<\/span><\/p>\n

Brooks, A. W., Schroeder, J., Risen, J. L., Gino, F., Galinsky, A. D., Norton, M. I., & Schweitzer, M. E. (2016). Don\u2019t stop believing: Rituals improve performance by decreasing anxiety. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 137<\/i>, 71\u201385.<\/span><\/p>\n

CBOS. (2024). Wielki Post i Wielkanoc 2024. Komunikat z bada\u0144 nr 34\/2024<\/i>. Fundacja Centrum Badania Opinii Spo\u0142ecznej.<\/span><\/p>\n

Fiese, B. H., Tomcho, T. J., Douglas, M., Josephs, K., Poltrock, S., & Baker, T. (2002). A review of 50 years of research on naturally occurring family routines and rituals: Cause for celebration? Journal of Family Psychology, 16<\/i>(4), 381\u2013390.<\/span><\/p>\n

Hobson, N. M., Schroeder, J., Risen, J. L., Xygalatas, D., & Inzlicht, M. (2018). The psychology of rituals: An integrative review and process-based framework. Personality and Social Psychology Review, 22<\/i>(3), 260\u2013284.<\/span><\/p>\n

Konvalinka, I., Xygalatas, D., Bulbulia, J., Schj\u00f8dt, U., Jegind\u00f8, E.-M., Wallot, S., Van Orden, G., & Roepstorff, A. (2011). Synchronized arousal between performers and related spectators in a fire-walking ritual. Proceedings of the National Academy of Sciences, 108<\/i>(20), 8514\u20138519.<\/span><\/p>\n

Norton, M. I., & Gino, F. (2014). Rituals alleviate grieving for loved ones, lovers, and lotteries. Journal of Experimental Psychology: General, 143<\/i>(1), 266\u2013272.<\/span><\/p>\n

Rotton, J., & Kelly, I. W. (1985). Much ado about the full moon: A meta-analysis of lunar-lunacy research. Psychological Bulletin, 97<\/i>(2), 286\u2013306.<\/span><\/p>\n

Simpson, S. (2017). Only Slavic gods: Nativeness in Polish Rodzimowierstwo. W: K. Rountree (red.), Cosmopolitanism, Nationalism, and Modern Paganism<\/i> (s. 65\u201386). Palgrave Macmillan.<\/span><\/p>\n

Sosis, R., & Alcorta, C. (2003). Signaling, solidarity, and the sacred: The evolution of religious behavior. Evolutionary Anthropology, 12<\/i>(3), 264\u2013274.<\/span><\/p>\n

Van Gennep, A. (1960). The Rites of Passage<\/i> (M. B. Vizedom & G. L. Caffee, t\u0142um.). University of Chicago Press.<\/span><\/p>\n

Vohs, K. D., Wang, Y., Gino, F., & Norton, M. I. (2013). Rituals enhance consumption. Psychological Science, 24<\/i>(9), 1714\u20131721.<\/span><\/p>\n

Wiltermuth, S. S., & Heath, C. (2009). Synchrony and cooperation. Psychological Science, 20<\/i>(1), 1\u20135.<\/span><\/p>\n

Xygalatas, D., Mitkidis, P., Fischer, R., Reddish, P., Skewes, J., Geertz, A. W., Roepstorff, A., & Bulbulia, J. (2013). Extreme rituals promote prosociality. Psychological Science, 24<\/i>(8), 1602\u20131605.<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przedsi\u0119biorca z bestsellerowego poradnika o produktywno\u015bci zaczyna ka\u017cdy dzie\u0144 od dok\u0142adnie tych samych pi\u0119ciu czynno\u015bci, w tej samej kolejno\u015bci, zanim jeszcze spojrzy na pierwszego maila. Kandydat do lo\u017cy wolnomularskiej staje z zawi\u0105zanymi oczami przed drzwiami, kt\u00f3re otworz\u0105 si\u0119 dopiero po wypowiedzeniu okre\u015blonej formu\u0142y.<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":1962,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"rs_blank_template":"","rs_page_bg_color":"","slide_template_v7":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[100,346,348,355,347,126,353,354,352],"class_list":["post-1957","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized","tag-dobrostan","tag-ezoteryka","tag-jung","tag-masoneria","tag-okultyzm","tag-psychologia-zdrowia","tag-rodzimowierstwo","tag-stowarzyszenia-inicjacyjne","tag-wolnomularstwo"],"yoast_head":"\nPsychologia rytua\u0142u. Po co powtarzamy to, co pozornie nic nie zmienia? - Jacek Za\u0142uski o psychologii<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Psychologia rytua\u0142u \u0142\u0105czy lo\u017c\u0119, Wielkanoc i porann\u0105 kaw\u0119. Sprawdzam w badaniach, po co nam rytua\u0142y i sk\u0105d bior\u0105 si\u0142\u0119.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/psychologia-rytualu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Psychologia rytua\u0142u. Po co powtarzamy to, co pozornie nic nie zmienia? - Jacek Za\u0142uski o psychologii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Psychologia rytua\u0142u \u0142\u0105czy lo\u017c\u0119, Wielkanoc i porann\u0105 kaw\u0119. Sprawdzam w badaniach, po co nam rytua\u0142y i sk\u0105d bior\u0105 si\u0142\u0119.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/psychologia-rytualu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jacek Za\u0142uski o psychologii\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-10-13T07:36:53+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/psychologia-rytualu.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1160\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"779\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Jacek Za\u0142uski\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Jacek Za\u0142uski\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Estimated reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"14 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/psychologia-rytualu\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/psychologia-rytualu\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Jacek Za\u0142uski\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\"},\"headline\":\"Psychologia rytua\u0142u. Po co powtarzamy to, co pozornie nic nie zmienia?\",\"datePublished\":\"2026-10-13T07:36:53+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/psychologia-rytualu\\\/\"},\"wordCount\":2554,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/psychologia-rytualu\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/09\\\/psychologia-rytualu.jpg\",\"keywords\":[\"Dobrostan\",\"Ezoteryka\",\"Jung\",\"Masoneria\",\"Okultyzm\",\"Psychologia zdrowia\",\"Rodzimowierstwo\",\"Stowarzyszenia inicjacyjne\",\"Wolnomularstwo\"],\"articleSection\":[\"Uncategorized\"],\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/psychologia-rytualu\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/psychologia-rytualu\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/psychologia-rytualu\\\/\",\"name\":\"Psychologia rytua\u0142u. Po co powtarzamy to, co pozornie nic nie zmienia? - Jacek Za\u0142uski o psychologii\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/psychologia-rytualu\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/psychologia-rytualu\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/09\\\/psychologia-rytualu.jpg\",\"datePublished\":\"2026-10-13T07:36:53+00:00\",\"description\":\"Psychologia rytua\u0142u \u0142\u0105czy lo\u017c\u0119, Wielkanoc i porann\u0105 kaw\u0119. Sprawdzam w badaniach, po co nam rytua\u0142y i sk\u0105d bior\u0105 si\u0142\u0119.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/psychologia-rytualu\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/psychologia-rytualu\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/psychologia-rytualu\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/09\\\/psychologia-rytualu.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/09\\\/psychologia-rytualu.jpg\",\"width\":1160,\"height\":779,\"caption\":\"rytua\u0142y\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/psychologia-rytualu\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Psychologia rytua\u0142u. Po co powtarzamy to, co pozornie nic nie zmienia?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/\",\"name\":\"Jacek Za\u0142uski o psychologii\",\"description\":\"Psychologia \u017cycia codziennego okiem praktyka\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\",\"name\":\"Jacek Za\u0142uski\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg\",\"caption\":\"Jacek Za\u0142uski\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg\"},\"description\":\"psycholog i psychoterapeuta www.sensownie.com\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.sensownie.com\",\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/JacekZaluskiBlog\\\/?modal=admin_todo_tour\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/zaluski_jacek\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.linkedin.com\\\/in\\\/jacek-za\u0142uski\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Psychologia rytua\u0142u. Po co powtarzamy to, co pozornie nic nie zmienia? - Jacek Za\u0142uski o psychologii","description":"Psychologia rytua\u0142u \u0142\u0105czy lo\u017c\u0119, Wielkanoc i porann\u0105 kaw\u0119. Sprawdzam w badaniach, po co nam rytua\u0142y i sk\u0105d bior\u0105 si\u0142\u0119.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/psychologia-rytualu\/","og_locale":"en_GB","og_type":"article","og_title":"Psychologia rytua\u0142u. Po co powtarzamy to, co pozornie nic nie zmienia? - Jacek Za\u0142uski o psychologii","og_description":"Psychologia rytua\u0142u \u0142\u0105czy lo\u017c\u0119, Wielkanoc i porann\u0105 kaw\u0119. Sprawdzam w badaniach, po co nam rytua\u0142y i sk\u0105d bior\u0105 si\u0142\u0119.","og_url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/psychologia-rytualu\/","og_site_name":"Jacek Za\u0142uski o psychologii","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour","article_author":"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour","article_published_time":"2026-10-13T07:36:53+00:00","og_image":[{"width":1160,"height":779,"url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/psychologia-rytualu.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Jacek Za\u0142uski","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Jacek Za\u0142uski","Estimated reading time":"14 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/psychologia-rytualu\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/psychologia-rytualu\/"},"author":{"name":"Jacek Za\u0142uski","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8"},"headline":"Psychologia rytua\u0142u. Po co powtarzamy to, co pozornie nic nie zmienia?","datePublished":"2026-10-13T07:36:53+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/psychologia-rytualu\/"},"wordCount":2554,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8"},"image":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/psychologia-rytualu\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/psychologia-rytualu.jpg","keywords":["Dobrostan","Ezoteryka","Jung","Masoneria","Okultyzm","Psychologia zdrowia","Rodzimowierstwo","Stowarzyszenia inicjacyjne","Wolnomularstwo"],"articleSection":["Uncategorized"],"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.zaluski.blog\/psychologia-rytualu\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/psychologia-rytualu\/","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/psychologia-rytualu\/","name":"Psychologia rytua\u0142u. Po co powtarzamy to, co pozornie nic nie zmienia? - Jacek Za\u0142uski o psychologii","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/psychologia-rytualu\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/psychologia-rytualu\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/psychologia-rytualu.jpg","datePublished":"2026-10-13T07:36:53+00:00","description":"Psychologia rytua\u0142u \u0142\u0105czy lo\u017c\u0119, Wielkanoc i porann\u0105 kaw\u0119. Sprawdzam w badaniach, po co nam rytua\u0142y i sk\u0105d bior\u0105 si\u0142\u0119.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/psychologia-rytualu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.zaluski.blog\/psychologia-rytualu\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/psychologia-rytualu\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/psychologia-rytualu.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/psychologia-rytualu.jpg","width":1160,"height":779,"caption":"rytua\u0142y"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/psychologia-rytualu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.zaluski.blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Psychologia rytua\u0142u. Po co powtarzamy to, co pozornie nic nie zmienia?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#website","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/","name":"Jacek Za\u0142uski on psychology","description":"Psychologia \u017cycia codziennego okiem praktyka","publisher":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.zaluski.blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8","name":"Jacek Za\u0142uski","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg","caption":"Jacek Za\u0142uski"},"logo":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg"},"description":"psycholog i psychoterapeuta www.sensownie.com","sameAs":["https:\/\/www.sensownie.com","https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour","https:\/\/www.instagram.com\/zaluski_jacek\/","https:\/\/www.linkedin.com\/in\/jacek-za\u0142uski\/"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1957","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1957"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1957\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1967,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1957\/revisions\/1967"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1962"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1957"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1957"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1957"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}