{"id":1928,"date":"2026-10-06T05:49:14","date_gmt":"2026-10-06T05:49:14","guid":{"rendered":"https:\/\/www.zaluski.blog\/?p=1928"},"modified":"2026-10-06T05:49:14","modified_gmt":"2026-10-06T05:49:14","slug":"sens","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/sens\/","title":{"rendered":"R\u00f3\u017cne rodzaje sensu. Do czego w\u0142a\u015bciwie jest nam potrzebny?"},"content":{"rendered":"

\u201eSens\u201d to jedno z tych s\u0142\u00f3w, kt\u00f3re rozumie ka\u017cdy, dop\u00f3ki nikt nie zapyta wprost, o co w\u0142a\u015bciwie chodzi. M\u00f3wimy, \u017ce jakie\u015b zdarzenie \u201enabra\u0142o sensu\u201d, \u017ce czyje\u015b \u017cycie \u201ema sens\u201d, albo \u017ce praca wykonywana od lat \u201enie ma najmniejszego sensu\u201d. W ka\u017cdym z tych zda\u0144 s\u0142owo brzmi identycznie, ale odnosi si\u0119 do czego\u015b innego. <\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Psychologowie, kt\u00f3rzy badaj\u0105 to zjawisko systematycznie od ko\u0144ca lat osiemdziesi\u0105tych, doszli do podobnego wniosku: potoczne \u201esens\u201d jest w istocie parasolem rozci\u0105gni\u0119tym nad kilkoma r\u00f3\u017cnymi procesami psychicznymi, kt\u00f3re \u0142\u0105czy niewiele wi\u0119cej ni\u017c sama nazwa.<\/span><\/p>\n

To rozr\u00f3\u017cnienie nie jest akademick\u0105 zabaw\u0105 w s\u0142owa. Od tego, o kt\u00f3rym rodzaju sensu m\u00f3wimy, zale\u017cy, czy rozumiemy, co faktycznie dolega komu\u015b, kto podczas konsultacji<\/a><\/strong><\/span> m\u00f3wi, \u017ce \u201enic ju\u017c nie ma sensu\u201d, i czy si\u0119gamy po w\u0142a\u015bciw\u0105 pomoc. Psychologia sensu uporz\u0105dkowa\u0142a to pole wok\u00f3\u0142 dw\u00f3ch pyta\u0144. Pierwsze dotyczy poziomu: czy m\u00f3wimy o sensie ca\u0142ego \u017cycia, czy o sensie jednego zdarzenia, o czym\u015b og\u00f3lnym, czy o czym\u015b konkretnym. Drugie dotyczy jego charakteru: czy sens jest spraw\u0105 rozumu, czy spraw\u0105 uczucia. Do tego dochodzi jeszcze pytanie, kt\u00f3re psychologi\u0119 interesuje najbardziej praktycznie: po co w og\u00f3le jest nam ten sens potrzebny i co realnie zmienia jego obecno\u015b\u0107 albo brak. Zacznijmy od poziom\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Sens \u017cycia i sens zdarzenia: dwa poziomy jednej mapy<\/b><\/span><\/h4>\n

Park i Folkman (1997) jako pierwsi systematycznie rozdzielili dwa poziomy sensu, wcze\u015bniej mieszane w jednym poj\u0119ciu. Rozr\u00f3\u017cnienie to narodzi\u0142o si\u0119 z konkretnej potrzeby badawczej: wcze\u015bniejsze prace nad radzeniem sobie ze stresem pos\u0142ugiwa\u0142y si\u0119 s\u0142owem sens tak niejednoznacznie, \u017ce wyniki r\u00f3\u017cnych zespo\u0142\u00f3w trudno by\u0142o ze sob\u0105 por\u00f3wna\u0107, dlatego autorzy zaproponowali ram\u0119, w kt\u00f3rej zjawisko da\u0142o si\u0119 w og\u00f3le systematycznie bada\u0107. Sens globalny, czasem nazywany te\u017c og\u00f3lnym, to nadrz\u0119dny system przekona\u0144, cel\u00f3w i warto\u015bci, przez kt\u00f3ry interpretujemy \u015bwiat: przekonanie, \u017ce rzeczywisto\u015b\u0107 jest w jakiej\u015b mierze sprawiedliwa, \u017ce mamy wp\u0142yw na w\u0142asne \u017cycie, \u017ce jeste\u015bmy kim\u015b konkretnym. Sens sytuacyjny, konkretny, to natomiast znaczenie przypisywane pojedynczemu do\u015bwiadczeniu, temu, jak oceniamy dane zdarzenie, na ile jest gro\u017ane, na ile mo\u017cliwe do opanowania, czemu je przypisujemy. Trzyna\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej Park (2010), w obszernym przegl\u0105dzie literatury na ten temat, doprecyzowa\u0142a ten model, dodaj\u0105c rozr\u00f3\u017cnienie mi\u0119dzy samym procesem \u201etworzenia sensu\u201d a jego efektem, \u201esensem ju\u017c utworzonym\u201d: to pierwsze jest wysi\u0142kiem, drugie jego rezultatem, a osoba mo\u017ce latami trwa\u0107 w tym pierwszym, nie docieraj\u0105c do drugiego.<\/span><\/p>\n

Zgodno\u015b\u0107 mi\u0119dzy poziomem globalnym i sytuacyjnym wraca na dwa sposoby. Mo\u017cna zmieni\u0107 interpretacj\u0119 samego zdarzenia, tak by zmie\u015bci\u0142o si\u0119 w dotychczasowym obrazie \u015bwiata, to tak zwana asymilacja, albo zmieni\u0107 sam obraz \u015bwiata, tak by uwzgl\u0119dnia\u0142 to, co si\u0119 sta\u0142o, to akomodacja. Osoba, kt\u00f3ra wierzy\u0142a, \u017ce uczciwa praca zawsze si\u0119 op\u0142aca, a straci\u0142a stanowisko mimo lat sumiennego wysi\u0142ku, musi w ko\u0144cu wybra\u0107 jedno z dwojga: albo znajdzie spos\u00f3b, by utrzyma\u0107 dawne przekonanie, \u201eto by\u0142 wyj\u0105tek, kwestia jednego z\u0142ego prze\u0142o\u017conego\u201d, albo zrewiduje co\u015b g\u0142\u0119bszego w swoim rozumieniu sprawiedliwo\u015bci \u015bwiata. W\u0142a\u015bnie to rozr\u00f3\u017cnienie stoi za tym, co wy\u017cej nazwa\u0142em sensem \u017cycia i sensem zdarze\u0144: pierwszy jest map\u0105, drugi pojedyncz\u0105 tras\u0105 na tej mapie, a odczuwany kryzys pojawia si\u0119 najcz\u0119\u015bciej wtedy, gdy trasa przestaje zgadza\u0107 si\u0119 z map\u0105, nie wtedy, gdy mapa jest po prostu pusta.<\/span><\/p>\n

Rozum i uczucie: sens poznawczy a sens emocjonalny<\/b><\/span><\/h4>\n

Drugi podzia\u0142 przecina ten pierwszy pod innym k\u0105tem i dotyczy nie poziomu, lecz charakteru samego prze\u017cycia. Reker i Wong (1988) zaproponowali, \u017ce osobisty sens sk\u0142ada si\u0119 z co najmniej trzech powi\u0105zanych sk\u0142adnik\u00f3w: poznawczego, czyli jasnego rozumienia w\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144, motywacyjnego, czyli systemu cel\u00f3w i warto\u015bci, oraz afektywnego, satysfakcji i spe\u0142nienia, kt\u00f3re wyp\u0142ywaj\u0105 z prze\u017cy\u0107 uznanych za znacz\u0105ce. Blisko trzydzie\u015bci lat p\u00f3\u017aniej Martela i Steger (2016) uporz\u0105dkowali to jeszcze precyzyjniej, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c sp\u00f3jno\u015b\u0107, cel i donios\u0142o\u015b\u0107 jako trzy odr\u0119bne, cho\u0107 powi\u0105zane znaczenia, jakie ludzie przypisuj\u0105 s\u0142owu sens. Sp\u00f3jno\u015b\u0107 to sk\u0142adnik najbardziej poznawczy: poczucie, \u017ce \u015bwiat i w\u0142asne do\u015bwiadczenie da si\u0119 zrozumie\u0107, \u017ce rzeczy \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 w logiczny wz\u00f3r. Cel siedzi pomi\u0119dzy rozumem i dzia\u0142aniem, to posiadanie nadrz\u0119dnych cel\u00f3w i kierunku, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rych organizuje si\u0119 codzienno\u015b\u0107. Donios\u0142o\u015b\u0107 jest najbli\u017csza stronie emocjonalnej: to przekonanie, i id\u0105ce za nim do\u015bwiadczenie, \u017ce \u017cycie ma warto\u015b\u0107 i warto je prze\u017cywa\u0107, niezale\u017cnie od tego, czy cz\u0142owiek jest w stanie to logicznie uzasadni\u0107.<\/span><\/p>\n

Emocjonalny biegun sensu nie jest tylko teoretyczn\u0105 etykiet\u0105, ma bardzo konkretne, zmierzone poparcie. King i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2006), w serii sze\u015bciu bada\u0144, wykazali, \u017ce nastr\u00f3j pozytywny<\/a><\/strong><\/span> silniej przewiduje odczuwany sens \u017cycia ni\u017c to, ile realnego post\u0119pu robimy w realizacji w\u0142asnych cel\u00f3w. W jednym z tych bada\u0144, opartym na dziennikach prowadzonych przez pi\u0119\u0107 dni, to w\u0142a\u015bnie nastr\u00f3j danego dnia, nie czas po\u015bwi\u0119cony na cele, najlepiej przewidywa\u0142, czy dany dzie\u0144 zostanie odczuty jako sensowny. Jedno z mo\u017cliwych wyja\u015bnie\u0144: pozytywne emocje poszerzaj\u0105 pole uwagi, dzi\u0119ki czemu \u0142atwiej zobaczy\u0107, jak drobne, codzienne czynno\u015bci \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 w szerszy obraz w\u0142asnego \u017cycia. Warto jednak zaznaczy\u0107, \u017ce s\u0105 to dane g\u0142\u00f3wnie korelacyjne i kr\u00f3tkoterminowe: ten sam zesp\u00f3\u0142, badaj\u0105c zale\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy nastrojem a sensem \u017cycia w odst\u0119pie dw\u00f3ch lat, nie znalaz\u0142 \u017cadnego wzajemnego wp\u0142ywu w czasie, co sugeruje, \u017ce nastr\u00f3j i sens splataj\u0105 si\u0119 w danym momencie, a nie nap\u0119dzaj\u0105 si\u0119 nawzajem na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119.<\/span><\/p>\n

Z klinicznego punktu widzenia to rozr\u00f3\u017cnienie ma realne znaczenie. Zdarza si\u0119 osoba, kt\u00f3rej \u017cycie w pe\u0142ni si\u0119 \u201euk\u0142ada\u201d<\/a><\/strong><\/span>: kariera zaplanowana, warto\u015bci jasne, decyzje logicznie uzasadnione, a mimo to nic z tego nie jest odczuwane jako wa\u017cne, satysfakcja nie nadchodzi. Zdarza si\u0119 i odwrotno\u015b\u0107: relacje ciep\u0142e, codzienno\u015b\u0107 przyjemna, a jednak ca\u0142o\u015b\u0107 nie trzyma si\u0119 razem w \u017cadn\u0105 zrozumia\u0142\u0105 histori\u0119. W pierwszym przypadku brakuje bieguna emocjonalnego sensu, w drugim poznawczego, a to zupe\u0142nie inne braki, cho\u0107 potoczny j\u0119zyk nazwie je tym samym s\u0142owem.<\/span><\/p>\n

Po co nam to wszystko? Funkcje sensu<\/b><\/span><\/h4>\n

Skoro sens rozpada si\u0119 na tyle odmian, trzeba zapyta\u0107, po co w og\u00f3le jest nam potrzebny, jak\u0105 prac\u0119 psychiczn\u0105 wykonuje. Baumeister (1991), na podstawie przegl\u0105du bada\u0144 z zupe\u0142nie r\u00f3\u017cnych dziedzin, od religii przez prac\u0119 do \u017ca\u0142oby<\/a><\/strong><\/span>, zaproponowa\u0142, \u017ce poczucie sensu opiera si\u0119 na zaspokojeniu czterech odr\u0119bnych potrzeb. Pierwsza to potrzeba celu<\/b>: bie\u017c\u0105ce dzia\u0142ania nabieraj\u0105 znaczenia dzi\u0119ki temu, \u017ce prowadz\u0105 ku czemu\u015b w przysz\u0142o\u015bci. Druga to potrzeba warto\u015bci i usprawiedliwienia<\/b>: chcemy wiedzie\u0107, \u017ce nasze post\u0119powanie da si\u0119 moralnie obroni\u0107. Trzecia to potrzeba skuteczno\u015bci<\/b>: przekonanie, \u017ce mamy wp\u0142yw na w\u0142asne \u017cycie, nawet je\u015bli to poczucie wp\u0142ywu bywa cz\u0119\u015bciowo iluzoryczne. Czwarta to potrzeba w\u0142asnej warto\u015bci<\/a><\/span><\/b>, poczucia, \u017ce jeste\u015bmy kim\u015b, kto zas\u0142uguje na pozytywn\u0105 ocen\u0119. Sens \u017cycia, zdaniem Baumeistera, nie jest jedn\u0105 rzecz\u0105 do zdobycia raz na zawsze, lecz stanem, kt\u00f3ry utrzymuje si\u0119 tak d\u0142ugo, jak te cztery potrzeby s\u0105 w miar\u0119 zaspokojone, a jego brak najcz\u0119\u015bciej sygnalizuje, \u017ce kt\u00f3ra\u015b z nich akurat nie jest zaspokojona, nie \u017ce wszystkie zawiod\u0142y naraz.<\/span><\/p>\n

W praktyce te cztery potrzeby bywaj\u0105 zaspokajane nier\u00f3wno, i to w\u0142a\u015bnie te nier\u00f3wno\u015bci najcz\u0119\u015bciej stoj\u0105 za poczuciem, \u017ce \u201emam wszystko, a czego\u015b mi brakuje\u201d. Osoba, kt\u00f3ra odnios\u0142a wyra\u017any sukces zawodowy<\/a><\/strong><\/span>, ma poczucie skuteczno\u015bci i wysok\u0105 samoocen\u0119, mo\u017ce mimo to odczuwa\u0107 pustk\u0119, je\u015bli jej codzienne dzia\u0142ania nie prowadz\u0105 ju\u017c ku \u017cadnemu nowemu celowi, potrzeba celu zosta\u0142a zaniedbana, cho\u0107 trzy inne s\u0105 w pe\u0142ni zaspokojone. U kogo\u015b innego bywa odwrotnie: cel jest jasny, warto\u015bci sp\u00f3jne, lecz wieloletnia choroba odebra\u0142a poczucie wp\u0142ywu na w\u0142asne \u017cycie, i to w\u0142a\u015bnie brakuj\u0105ca skuteczno\u015b\u0107 najsilniej podkopuje og\u00f3lne poczucie sensu.<\/span><\/p>\n

Skutki, kt\u00f3re da si\u0119 zmierzy\u0107<\/b><\/span><\/h4>\n

Steger i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2006) s\u0105 autorami najcz\u0119\u015bciej dzi\u015b u\u017cywanego kwestionariusza do pomiaru sensu \u017cycia, przet\u0142umaczonego ju\u017c na kilkadziesi\u0105t j\u0119zyk\u00f3w, w tym polski. Rozr\u00f3\u017cnili przy tej okazji jeszcze jedn\u0105 par\u0119 zjawisk, obecno\u015b\u0107 sensu i poszukiwanie sensu, i pokazali, \u017ce maj\u0105 one przeciwne skutki. Wy\u017csza obecno\u015b\u0107 sensu wi\u0105\u017ce si\u0119 z lepszym samopoczuciem psychicznym, ni\u017cszym poziomem depresji i l\u0119ku. Samo poszukiwanie, gdy nie idzie w parze z jego znalezieniem, koreluje natomiast z ruminacj\u0105<\/a><\/strong><\/span>, nastawieniem skoncentrowanym na przesz\u0142ych niepowodzeniach i wy\u017cszym poziomem neurotyczno\u015bci. Nie znaczy to, \u017ce szukanie sensu jest z natury szkodliwe, korelacja nie jest tu przyczyn\u0105, ale sugeruje, \u017ce sam proces poszukiwania bywa dla wielu ludzi do\u015bwiadczeniem obci\u0105\u017caj\u0105cym, a nie neutralnym krokiem po drodze.<\/span><\/p>\n

Nie oznacza to jednak, \u017ce sens jest dobrem rzadkim, dost\u0119pnym tylko nielicznym. Heintzelman i King (2014), analizuj\u0105c dane z sze\u015bciu reprezentatywnych bada\u0144 ankietowych przeprowadzonych w Stanach Zjednoczonych oraz wyniki dw\u00f3ch popularnych skal pomiaru sensu, dochodz\u0105 do wniosku odwrotnego ni\u017c podsuwa intuicja karmiona egzystencjaln\u0105 literatur\u0105: wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi ocenia swoje \u017cycie jako sensowne, wyra\u017anie powy\u017cej \u015brodka skali. Sens ma najpewniej funkcj\u0119 adaptacyjn\u0105, jest czym\u015b na tyle podstawowym dla przetrwania, \u017ce nie powinien by\u0107 rzadko\u015bci\u0105, podobnie jak nie jest rzadko\u015bci\u0105 g\u0142\u00f3d czy potrzeba snu.<\/span><\/p>\n

Skutki sensu wykraczaj\u0105 przy tym poza samo samopoczucie psychiczne. Czekierda i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2017), cz\u0119\u015b\u0107 zespo\u0142u zwi\u0105zana z Uniwersytetem SWPS we Wroc\u0142awiu, w obszernej metaanalizie bada\u0144 na ten temat, wykazali, \u017ce wy\u017cszy sens \u017cycia wi\u0105\u017ce si\u0119 z lepszym zdrowiem fizycznym. Trzeba jednak doda\u0107, \u017ce zwi\u0105zek ten by\u0142 wyra\u017anie silniejszy dla subiektywnych wska\u017anik\u00f3w zdrowia, tego, jak kto\u015b ocenia w\u0142asne samopoczucie, ni\u017c dla wska\u017anik\u00f3w obiektywnych, takich jak konkretne choroby. Sens pomaga nam raczej czu\u0107 si\u0119 zdrowiej, ni\u017c realnie chroni przed ka\u017cd\u0105 chorob\u0105, cho\u0107 obie zale\u017cno\u015bci utrzymuj\u0105 si\u0119 w danych.<\/span><\/p>\n

Najbardziej dos\u0142owny, policzony w latach \u017cycia dow\u00f3d na znaczenie sensu dostarczyli Boyle i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2009), korzystaj\u0105c z danych dw\u00f3ch ameryka\u0144skich bada\u0144 longitudinalnych, Rush Memory and Aging Project oraz Minority Aging Research Study. W badaniu obejmuj\u0105cym 1238 starszych os\u00f3b bez ot\u0119pienia, obserwowanych do pi\u0119ciu lat, ryzyko zgonu w\u015br\u00f3d os\u00f3b z najwy\u017cszym poczuciem celu w \u017cyciu, mierzonym na pocz\u0105tku badania, by\u0142o o oko\u0142o 43 procent ni\u017csze ni\u017c w\u015br\u00f3d os\u00f3b z najni\u017cszym poczuciem celu, po uwzgl\u0119dnieniu wieku, p\u0142ci, wykszta\u0142cenia i rasy. Efekt nie s\u0142ab\u0142 nawet po dodaniu do modelu symptom\u00f3w depresyjnych, niepe\u0142nosprawno\u015bci, neurotyczno\u015bci, liczby chor\u00f3b przewlek\u0142ych i dochodu, wi\u0119c nie chodzi\u0142o o to, \u017ce osoby z poczuciem celu by\u0142y po prostu mniej przygn\u0119bione albo zdrowsze z innych powod\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Rozr\u00f3\u017cnienia, kt\u00f3re psychologia sensu wypracowa\u0142a przez ostatnie kilkadziesi\u0105t lat, maj\u0105 te\u017c praktyczne zastosowanie. Komu\u015b, kto m\u00f3wi, \u017ce \u201enic nie ma sensu\u201d, dobrze najpierw zada\u0107 kilka pyta\u0144 o to, na jakim poziomie ten brak si\u0119 w\u0142a\u015bciwie rozgrywa, zamiast od razu zak\u0142ada\u0107, \u017ce sprawa jest jedna i taka sama dla ka\u017cdego. Pierwsze: dotyczy to jednego bolesnego zdarzenia, kt\u00f3re nie chce si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0107 w sp\u00f3jn\u0105 histori\u0119, czy raczej ca\u0142ego dotychczasowego obrazu \u017cycia? Je\u015bli chodzi o zdarzenie, praca skupia si\u0119 na tworzeniu sensu w rozumieniu Park i Folkman, na pr\u00f3bie odnalezienia zgodno\u015bci mi\u0119dzy tym, co si\u0119 sta\u0142o, a tym, w co si\u0119 dot\u0105d wierzy\u0142o. Drugie: brakuje raczej zrozumienia, poczucia, \u017ce co\u015b si\u0119 uk\u0142ada w logiczn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, czy raczej odczucia, \u017ce kt\u00f3rekolwiek z tego faktycznie ma znaczenie? To rozstrzyga, czy pracowa\u0107 bli\u017cej strony poznawczej, czy emocjonalnej sensu. Trzecie: czy kt\u00f3ra\u015b z czterech potrzeb: celu, warto\u015bci, skuteczno\u015bci czy w\u0142asnej warto\u015bci, akurat nie jest zaspokajana, mimo \u017ce pozosta\u0142e trzy trzymaj\u0105 si\u0119 nie\u017ale? Precyzyjniejsze pytanie zwykle prowadzi do precyzyjniejszej pomocy.<\/span><\/p>\n

Wracam do pytania z tytu\u0142u. Podczas konsultacji s\u0142ysz\u0119 czasem zdanie \u201enic ju\u017c nie ma sensu\u201d, wypowiedziane tak, jakby chodzi\u0142o o jedn\u0105, niepodzieln\u0105 rzecz, kt\u00f3ra si\u0119 po prostu sko\u0144czy\u0142a. Rzadko jednak chodzi o jedno. Czasem to konkretne zdarzenie nie chce si\u0119 dopasowa\u0107 do reszty \u017cycia, czasem ca\u0142a mapa przesta\u0142a dzia\u0142a\u0107, czasem rozum wci\u0105\u017c uk\u0142ada fakty w logiczn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, tylko serce przesta\u0142o za tym nad\u0105\u017ca\u0107. Rozpisanie sensu na te kilka odmian nie odbiera mu wagi. Pozwala tylko dok\u0142adniej zapyta\u0107, czego naprawd\u0119 brakuje, zamiast szuka\u0107 jednego leku na co\u015b, co od pocz\u0105tku by\u0142o kilkoma r\u00f3\u017cnymi sprawami. Czasem to jedyny spos\u00f3b, by komukolwiek realnie pom\u00f3c.<\/span><\/p>\n

Bibliografia<\/b><\/span><\/h5>\n

Baumeister, R. F. (1991). Meanings of life<\/i>. Guilford Press.<\/span><\/p>\n

Boyle, P. A., Barnes, L. L., Buchman, A. S., & Bennett, D. A. (2009). Purpose in life is associated with mortality among community-dwelling older persons. Psychosomatic Medicine, 71<\/i>(5), 574\u2013579.<\/span><\/p>\n

Czekierda, K., Banik, A., Park, C. L., & Luszczynska, A. (2017). Meaning in life and physical health: Systematic review and meta-analysis. Health Psychology Review, 11<\/i>(4), 387\u2013418.<\/span><\/p>\n

Heintzelman, S. J., & King, L. A. (2014). Life is pretty meaningful. American Psychologist, 69<\/i>(6), 561\u2013574.<\/span><\/p>\n

King, L. A., Hicks, J. A., Krull, J. L., & Del Gaiso, A. K. (2006). Positive affect and the experience of meaning in life. Journal of Personality and Social Psychology, 90<\/i>(1), 179\u2013196.<\/span><\/p>\n

Martela, F., & Steger, M. F. (2016). The three meanings of meaning in life: Distinguishing coherence, purpose, and significance. The Journal of Positive Psychology, 11<\/i>(5), 531\u2013545.<\/span><\/p>\n

Park, C. L. (2010). Making sense of the meaning literature: An integrative review of meaning making and its effects on adjustment to stressful life events. Psychological Bulletin, 136<\/i>(2), 257\u2013301.<\/span><\/p>\n

Park, C. L., & Folkman, S. (1997). Meaning in the context of stress and coping. Review of General Psychology, 1<\/i>(2), 115\u2013144.<\/span><\/p>\n

Reker, G. T., & Wong, P. T. P. (1988). Aging as an individual process: Toward a theory of personal meaning. In J. E. Birren & V. L. Bengtson (Eds.), Emergent theories of aging<\/i> (pp. 214\u2013246). Springer.<\/span><\/p>\n

Steger, M. F., Frazier, P., Oishi, S., & Kaler, M. (2006). The Meaning in Life Questionnaire: Assessing the presence of and search for meaning in life. Journal of Counseling Psychology, 53<\/i>(1), 80\u201393.<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eSens\u201d to jedno z tych s\u0142\u00f3w, kt\u00f3re rozumie ka\u017cdy, dop\u00f3ki nikt nie zapyta wprost, o co w\u0142a\u015bciwie chodzi. M\u00f3wimy, \u017ce jakie\u015b zdarzenie \u201enabra\u0142o sensu\u201d, \u017ce czyje\u015b \u017cycie \u201ema sens\u201d, albo \u017ce praca wykonywana od lat \u201enie ma najmniejszego sensu\u201d. W ka\u017cdym z tych zda\u0144 s\u0142owo brzmi identycznie, ale odnosi si\u0119 do czego\u015b innego.<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":1932,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"rs_blank_template":"","rs_page_bg_color":"","slide_template_v7":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[100,350,97,126,114,99],"class_list":["post-1928","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized","tag-dobrostan","tag-poczucie-sensu","tag-pomoc-psychologiczna","tag-psychologia-zdrowia","tag-psychoterapia","tag-samodoskonalenie"],"yoast_head":"\nR\u00f3\u017cne rodzaje sensu. Do czego w\u0142a\u015bciwie jest nam potrzebny? - Jacek Za\u0142uski o psychologii<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Sens \u017cycia ma kilka odmian: og\u00f3lny, konkretny, poznawczy, emocjonalny. Psycholog sprawdza, po co nam sens i jakie realnie daje efekty.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/sens\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"R\u00f3\u017cne rodzaje sensu. Do czego w\u0142a\u015bciwie jest nam potrzebny? - Jacek Za\u0142uski o psychologii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Sens \u017cycia ma kilka odmian: og\u00f3lny, konkretny, poznawczy, emocjonalny. Psycholog sprawdza, po co nam sens i jakie realnie daje efekty.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/sens\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jacek Za\u0142uski o psychologii\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-10-06T05:49:14+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/sens.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1168\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"784\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Jacek Za\u0142uski\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Jacek Za\u0142uski\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Estimated reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"13 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/sens\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/sens\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Jacek Za\u0142uski\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\"},\"headline\":\"R\u00f3\u017cne rodzaje sensu. Do czego w\u0142a\u015bciwie jest nam potrzebny?\",\"datePublished\":\"2026-10-06T05:49:14+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/sens\\\/\"},\"wordCount\":2402,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/sens\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/09\\\/sens.jpg\",\"keywords\":[\"Dobrostan\",\"Poczucie sensu\",\"Pomoc psychologiczna\",\"Psychologia zdrowia\",\"Psychoterapia\",\"Samodoskonalenie\"],\"articleSection\":[\"Uncategorized\"],\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/sens\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/sens\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/sens\\\/\",\"name\":\"R\u00f3\u017cne rodzaje sensu. Do czego w\u0142a\u015bciwie jest nam potrzebny? - Jacek Za\u0142uski o psychologii\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/sens\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/sens\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/09\\\/sens.jpg\",\"datePublished\":\"2026-10-06T05:49:14+00:00\",\"description\":\"Sens \u017cycia ma kilka odmian: og\u00f3lny, konkretny, poznawczy, emocjonalny. Psycholog sprawdza, po co nam sens i jakie realnie daje efekty.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/sens\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/sens\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/sens\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/09\\\/sens.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/09\\\/sens.jpg\",\"width\":1168,\"height\":784,\"caption\":\"sens \u017cycia\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/sens\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"R\u00f3\u017cne rodzaje sensu. Do czego w\u0142a\u015bciwie jest nam potrzebny?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/\",\"name\":\"Jacek Za\u0142uski o psychologii\",\"description\":\"Psychologia \u017cycia codziennego okiem praktyka\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\",\"name\":\"Jacek Za\u0142uski\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg\",\"caption\":\"Jacek Za\u0142uski\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg\"},\"description\":\"psycholog i psychoterapeuta www.sensownie.com\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.sensownie.com\",\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/JacekZaluskiBlog\\\/?modal=admin_todo_tour\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/zaluski_jacek\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.linkedin.com\\\/in\\\/jacek-za\u0142uski\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"R\u00f3\u017cne rodzaje sensu. Do czego w\u0142a\u015bciwie jest nam potrzebny? - Jacek Za\u0142uski o psychologii","description":"Sens \u017cycia ma kilka odmian: og\u00f3lny, konkretny, poznawczy, emocjonalny. Psycholog sprawdza, po co nam sens i jakie realnie daje efekty.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/sens\/","og_locale":"en_GB","og_type":"article","og_title":"R\u00f3\u017cne rodzaje sensu. Do czego w\u0142a\u015bciwie jest nam potrzebny? - Jacek Za\u0142uski o psychologii","og_description":"Sens \u017cycia ma kilka odmian: og\u00f3lny, konkretny, poznawczy, emocjonalny. Psycholog sprawdza, po co nam sens i jakie realnie daje efekty.","og_url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/sens\/","og_site_name":"Jacek Za\u0142uski o psychologii","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour","article_author":"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour","article_published_time":"2026-10-06T05:49:14+00:00","og_image":[{"width":1168,"height":784,"url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/sens.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Jacek Za\u0142uski","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Jacek Za\u0142uski","Estimated reading time":"13 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/sens\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/sens\/"},"author":{"name":"Jacek Za\u0142uski","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8"},"headline":"R\u00f3\u017cne rodzaje sensu. Do czego w\u0142a\u015bciwie jest nam potrzebny?","datePublished":"2026-10-06T05:49:14+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/sens\/"},"wordCount":2402,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8"},"image":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/sens\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/sens.jpg","keywords":["Dobrostan","Poczucie sensu","Pomoc psychologiczna","Psychologia zdrowia","Psychoterapia","Samodoskonalenie"],"articleSection":["Uncategorized"],"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.zaluski.blog\/sens\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/sens\/","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/sens\/","name":"R\u00f3\u017cne rodzaje sensu. Do czego w\u0142a\u015bciwie jest nam potrzebny? - Jacek Za\u0142uski o psychologii","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/sens\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/sens\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/sens.jpg","datePublished":"2026-10-06T05:49:14+00:00","description":"Sens \u017cycia ma kilka odmian: og\u00f3lny, konkretny, poznawczy, emocjonalny. Psycholog sprawdza, po co nam sens i jakie realnie daje efekty.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/sens\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.zaluski.blog\/sens\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/sens\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/sens.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/sens.jpg","width":1168,"height":784,"caption":"sens \u017cycia"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/sens\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.zaluski.blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"R\u00f3\u017cne rodzaje sensu. Do czego w\u0142a\u015bciwie jest nam potrzebny?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#website","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/","name":"Jacek Za\u0142uski on psychology","description":"Psychologia \u017cycia codziennego okiem praktyka","publisher":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.zaluski.blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8","name":"Jacek Za\u0142uski","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg","caption":"Jacek Za\u0142uski"},"logo":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg"},"description":"psycholog i psychoterapeuta www.sensownie.com","sameAs":["https:\/\/www.sensownie.com","https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour","https:\/\/www.instagram.com\/zaluski_jacek\/","https:\/\/www.linkedin.com\/in\/jacek-za\u0142uski\/"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1928","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1928"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1928\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1937,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1928\/revisions\/1937"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1932"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1928"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1928"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1928"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}