{"id":1900,"date":"2026-09-15T07:14:00","date_gmt":"2026-09-15T07:14:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.zaluski.blog\/?p=1900"},"modified":"2026-09-15T07:14:00","modified_gmt":"2026-09-15T07:14:00","slug":"ezoteryka-a-psychoterapia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/ezoteryka-a-psychoterapia\/","title":{"rendered":"Ezoteryka a psychoterapia"},"content":{"rendered":"

Trzy na dziesi\u0119ciu doros\u0142ych Amerykan\u00f3w przynajmniej raz w roku si\u0119ga po horoskop, tarota albo rad\u0119 wr\u00f3\u017cki, jak wynika z zesz\u0142orocznego sonda\u017cu Pew Research Center (2025). W Polsce niemal po\u0142owa czytuje horoskopy, a co si\u00f3dma osoba cho\u0107 raz odwiedzi\u0142a wr\u00f3\u017ck\u0119, pokazuje sonda\u017c CBOS (Dziwulska, 2018). <\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Dzieje si\u0119 to w czasach, gdy dost\u0119p do psychoterapii opartej na dowodach jest wi\u0119kszy ni\u017c kiedykolwiek, a wiedza o mechanizmach ludzkiego umys\u0142u ro\u015bnie z roku na rok. Mo\u017cna by si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce jedno wypiera drugie. Nic z tych rzeczy.<\/span><\/p>\n

Warto wi\u0119c rozdzieli\u0107 dwa pytania, kt\u00f3re si\u0119 tu splataj\u0105: sk\u0105d bierze si\u0119 to stare s\u0105siedztwo psychoterapii i ezoteryki zachodniej, czyli tradycji obejmuj\u0105cej mi\u0119dzy innymi astrologi\u0119, alchemi\u0119, hermetyzm i kaba\u0142\u0119, oraz czy kt\u00f3rakolwiek z tych praktyk wytrzymuje konfrontacj\u0119 z badaniami.<\/span><\/p>\n

Wsp\u00f3lne korzenie, o kt\u00f3rych si\u0119 nie m\u00f3wi<\/b><\/span><\/h4>\n

Zanim psychoterapia<\/a><\/strong><\/span> sta\u0142a si\u0119 dyscyplin\u0105 kliniczn\u0105 z pr\u00f3bami randomizowanymi i metaanalizami, jej tw\u00f3rcy sami st\u0105pali po pograniczu. Freud, mimo publicznej ostro\u017cno\u015bci, po\u015bwi\u0119ci\u0142 zjawisku telepatii kilka osobnych tekst\u00f3w i przez dekady prowadzi\u0142 na ten temat o\u017cywion\u0105 korespondencj\u0119 z Jungiem i Ferenczim, cho\u0107 sam przyznawa\u0142, \u017ce przez 27 lat pracy analitycznej nie zaobserwowa\u0142 ani jednego prawdziwie telepatycznego snu u \u017cadnego ze swoich pacjent\u00f3w. Podobn\u0105 fascynacj\u0119, po drugiej stronie Atlantyku, przejawia\u0142 William James, jeden z ojc\u00f3w za\u0142o\u017cycieli psychologii akademickiej: wsp\u00f3\u0142zak\u0142ada\u0142 Ameryka\u0144skie Towarzystwo Bada\u0144 Psychicznych, przez pewien czas pe\u0142ni\u0142 w nim funkcj\u0119 prezesa, a przez ponad dwadzie\u015bcia lat, od 1885 roku niemal do 1911, bada\u0142 medium Leonor\u0119 Piper, nazywaj\u0105c j\u0105 w ko\u0144cu swoim \u201ebia\u0142ym krukiem\u201d, czyli pojedynczym przypadkiem, kt\u00f3ry wystarcza\u0142, by podwa\u017cy\u0107 za\u0142o\u017cenie, \u017ce wszyscy jasnowidze to oszu\u015bci. Jeszcze dalej poszed\u0142 Jung, kt\u00f3ry w 1952 roku, w eseju o synchroniczno\u015bci, zebra\u0142 horoskopy 483 ma\u0142\u017ce\u0144stw i sprawdzi\u0142 statystycznie, czy potwierdzaj\u0105 si\u0119 tradycyjne astrologiczne wskazania na temat zwi\u0105zk\u00f3w. Wynik by\u0142 rozczarowuj\u0105cy: \u017cadna zale\u017cno\u015b\u0107 nie przetrwa\u0142a powi\u0119kszenia pr\u00f3by, cho\u0107 sam Jung przyznawa\u0142, \u017ce w trakcie analizy odczuwa\u0142 co\u015b w rodzaju emocjonalnego napi\u0119cia, gdy dane najpierw uk\u0142ada\u0142y si\u0119 w sensowny wz\u00f3r, a potem si\u0119 rozmywa\u0142y.<\/span><\/p>\n

Nie by\u0142 to odosobniony kaprys trzech ekscentrycznych my\u015blicieli, lecz cecha ca\u0142ej epoki. Na prze\u0142omie XIX i XX wieku spirytyzm, hipnoza i dopiero raczkuj\u0105ca nauka o nie\u015bwiadomo\u015bci rozwija\u0142y si\u0119 r\u00f3wnolegle, cz\u0119sto w tych samych salonach i na \u0142amach tych samych czasopism, zanim psychologia akademicka zdecydowanie odci\u0119\u0142a si\u0119 od okultyzmu, by zdoby\u0107 status nauki eksperymentalnej. To nie przypadek, \u017ce to w\u0142a\u015bnie Jung sta\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnym kana\u0142em, kt\u00f3rym idee ezoteryczne wr\u00f3ci\u0142y do \u015bwieckiej kultury Zachodu w postaci spsychologizowanej. Historyk religii Wouter Hanegraaff (1996), w klasycznej dzi\u015b pracy o zachodniej ezoteryce, pokazuje, \u017ce poj\u0119cia takie jak archetyp, cie\u0144 czy nie\u015bwiadomo\u015b\u0107 zbiorowa prze\u0142o\u017cy\u0142y dawny j\u0119zyk alchemii i gnostycyzmu na s\u0142ownik, kt\u00f3ry dzi\u015b brzmi swojsko i niemal naukowo, cho\u0107 w istocie pozostaje interpretacyjny, a nie eksperymentalny. Dzi\u0119ki temu przek\u0142adowi ezoteryka mog\u0142a przetrwa\u0107 modernizacj\u0119 w formie, kt\u00f3ra nie wymaga ju\u017c wiary w duchy czy magiczne moce, tylko w symbole psychiki. Kilka dekad p\u00f3\u017aniej to samo pogranicze doczeka\u0142o si\u0119 nawet w\u0142asnej, oficjalnej etykiety: psychologia transpersonalna, nurt za\u0142o\u017cony mi\u0119dzy innymi przez Abrahama Maslowa, pr\u00f3buje osadzi\u0107 do\u015bwiadczenia duchowe i mistyczne w j\u0119zyku psychologii akademickiej, cho\u0107 do dzi\u015b pozostaje w niej nurtem brzegowym, s\u0142abo osadzonym w badaniach eksperymentalnych. Nazwa, jakiej u\u017cywa dzi\u015b Pew Research Center na okre\u015blenie wiary w astrologi\u0119, jasnowidzenie czy duchow\u0105 energi\u0119 tkwi\u0105c\u0105 w przedmiotach – New Age – to w gruncie rzeczy ta sama spsychologizowana, oderwana od ko\u015bcielnych struktur wersja ezoteryki, kt\u00f3r\u0105 opisuje Hanegraaff. To wygodne przej\u015bcie t\u0142umaczy, dlaczego j\u0119zyk Junga do dzi\u015b przenika poradniki rozwoju osobistego i aplikacje z horoskopami, ale nie nale\u017cy go myli\u0107 z potwierdzeniem naukowym kt\u00f3rejkolwiek z tych praktyk.<\/span><\/p>\n

Gwiazdy pod lup\u0105 statystyki<\/b><\/span><\/h4>\n

Sprawd\u017amy najpierw to, co w og\u00f3le da si\u0119 zweryfikowa\u0107 wprost. Astrologia twierdzi, \u017ce uk\u0142ad planet w chwili narodzin wp\u0142ywa na cechy charakteru i bieg \u017cycia. To twierdzenie testowano wielokrotnie w warunkach kontrolowanych i wypada ono blado. W klasycznym eksperymencie Carlson (1985), opublikowanym w Nature, zawodowi astrolodzy otrzymywali prawdziwe horoskopy razem z trzema profilami osobowo\u015bci, z kt\u00f3rych tylko jeden nale\u017ca\u0142 do osoby, dla kt\u00f3rej sporz\u0105dzono dany horoskop. Mieli wskaza\u0107 w\u0142a\u015bciwe dopasowanie, mimo \u017ce sami wcze\u015bniej uznali warunki testu za sprawiedliwe wobec swojej sztuki. Nie poradzili sobie lepiej ni\u017c przypadek. Trzeba doda\u0107, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 \u015brodowiska astrologicznego do dzi\u015b kwestionuje szczeg\u00f3\u0142y tego konkretnego badania, dlatego bardziej przekonuj\u0105cy jest nie pojedynczy eksperyment, lecz zbiorczy obraz. Dean i Kelly (2003), w przegl\u0105dzie ponad czterdziestu kontrolowanych bada\u0144, doszli do wniosku, \u017ce astrolodzy nie radz\u0105 sobie istotnie lepiej ni\u017c przypadek nawet przy najprostszych zadaniach, takich jak przewidywanie poziomu ekstrawersji na podstawie samej daty urodzenia. Ci sami autorzy przywo\u0142uj\u0105 te\u017c badanie zakrojone na jeszcze inn\u0105 skal\u0119: por\u00f3wnano cechy osobowo\u015bci os\u00f3b urodzonych w tym samym miejscu w odst\u0119pie kr\u00f3tszym ni\u017c pi\u0119\u0107 minut, a wi\u0119c dysponuj\u0105cych niemal identycznym horoskopem. Zgodnie z logik\u0105 astrologii powinny by\u0107 do siebie wyj\u0105tkowo podobne. Nie by\u0142y.<\/span><\/p>\n

Skoro dowody s\u0105 tak s\u0142abe, sk\u0105d bierze si\u0119 poczucie, \u017ce horoskop trafia w sedno? Odpowied\u017a poda\u0142 ju\u017c w 1949 roku Forer, wr\u0119czaj\u0105c 39 studentom identyczny, z\u0142o\u017cony z og\u00f3lnik\u00f3w opis osobowo\u015bci, rzekomo przygotowany indywidualnie dla ka\u017cdego z nich na podstawie wype\u0142nionego wcze\u015bniej testu. Studenci ocenili trafno\u015b\u0107 opisu \u015brednio na 4,26 w pi\u0119ciostopniowej skali. Mechanizm ten, znany dzi\u015b jako efekt Barnuma, t\u0142umaczy spor\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 popularno\u015bci horoskop\u00f3w: zdania wystarczaj\u0105co og\u00f3lne, by pasowa\u0142y do niemal ka\u017cdego, s\u0105 odczytywane jako zaskakuj\u0105co osobiste. Polskie dane pokazuj\u0105 przy tym co\u015b jeszcze: ani \u015bwiatopogl\u0105d, ani wykszta\u0142cenie, ani dochody nie r\u00f3\u017cnicuj\u0105 istotnie zainteresowania wr\u00f3\u017cbami, religijno\u015b\u0107 za\u015b wcale przed nim nie chroni, bo osoby uczestnicz\u0105ce w praktykach religijnych<\/a><\/strong><\/span> kilka razy w tygodniu nieco cz\u0119\u015bciej ni\u017c pozosta\u0142e przyznaj\u0105, \u017ce korzysta\u0142y z us\u0142ug wr\u00f3\u017cki. Kobiety trzykrotnie cz\u0119\u015bciej ni\u017c m\u0119\u017cczy\u017ani przyznaj\u0105 si\u0119 do takich wizyt, a po porad\u0119 si\u0119gaj\u0105 najch\u0119tniej osoby rozwiedzione lub \u017cyj\u0105ce w separacji, znacznie cz\u0119\u015bciej ni\u017c osoby w stabilnych zwi\u0105zkach. Samo zainteresowanie horoskopami przy tym powoli s\u0142abnie: w 2006 roku czyta\u0142 je co drugi Polak, dzi\u015b zaledwie 45 procent, cho\u0107 trudno tu m\u00f3wi\u0107 o zaniku zjawiska, skoro wci\u0105\u017c dotyczy blisko po\u0142owy doros\u0142ych (Dziwulska, 2018). Liczy si\u0119 najwyra\u017aniej nie \u015bwiatopogl\u0105d, lecz to, przez co akurat kto\u015b przechodzi.<\/span><\/p>\n

Karty, kt\u00f3re nie przepowiadaj\u0105, tylko pytaj\u0105<\/b><\/span><\/h4>\n

A co z tarotem, coraz popularniejszym zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d m\u0142odszych kobiet i os\u00f3b LGBT, jak pokazuje ten sam sonda\u017c Pew Research Center (2025)? Tu literatura naukowa jest znacznie skromniejsza ni\u017c w przypadku astrologii, ale to, co istnieje, idzie w innym kierunku ni\u017c testowanie trafno\u015bci przepowiedni. Semetsky (2006) proponuje traktowa\u0107 karty tarota nie jako narz\u0119dzie wr\u00f3\u017cebne, lecz jako technik\u0119 projekcyjn\u0105, blisk\u0105 testowi plam atramentowych Rorschacha: dwuznaczny obraz na karcie staje si\u0119 ekranem, na kt\u00f3ry osoba rzuca w\u0142asne, cz\u0119sto nieu\u015bwiadomione tre\u015bci, a rozmowa o tym, co si\u0119 na nim widzi, mo\u017ce mie\u0107 warto\u015b\u0107 terapeutyczn\u0105 niezale\u017cnie od tego, czy wierzy si\u0119 w moc kart. W jednym z opisanych przez autork\u0119 przypadk\u00f3w karta odczytana jako \u201eCie\u0144\u201d pozwoli\u0142a klientowi nazwa\u0107 stron\u0119 siebie, kt\u00f3r\u0105 wcze\u015bniej rzutowa\u0142 wy\u0142\u0105cznie na innych ludzi, co samo w sobie jest znanym i dobrze opisanym mechanizmem, tyle \u017ce zwykle testowanym plamami atramentu, nie ilustrowanymi kartami. To jednak wci\u0105\u017c praca koncepcyjna, oparta na pojedynczym studium przypadku, a nie kontrolowane badanie efekt\u00f3w, i sama autorka nie twierdzi inaczej. Innymi s\u0142owy, jedyne powa\u017cniejsze naukowe podej\u015bcie do tarotu, jakie uda\u0142o mi si\u0119 znale\u017a\u0107, w\u0142a\u015bnie odziera go z magii, zamiast j\u0105 potwierdza\u0107.<\/span><\/p>\n

Je\u015bli nie gwiazdy, to co naprawd\u0119 dzia\u0142a<\/b><\/span><\/h4>\n

Je\u015bli nie gwiazdy i nie karty, to co w\u0142a\u015bciwie dzia\u0142a, gdy kto\u015b czuje ulg\u0119 po sesji z wr\u00f3\u017ck\u0105 albo po rytualnym zapaleniu \u015bwiecy? Odpowiedzi trzeba szuka\u0107 nie w metafizyce, lecz w psychologii kontroli i rytua\u0142u. Whitson i Galinsky (2008), w serii sze\u015bciu eksperyment\u00f3w, wykazali, \u017ce utrata poczucia kontroli<\/a><\/strong><\/span> nad w\u0142asnym \u017cyciem zwi\u0119ksza sk\u0142onno\u015b\u0107 do dostrzegania wzorc\u00f3w tam, gdzie ich nie ma: w szumie wizualnym, na gie\u0142dzie, w teoriach spiskowych i w przes\u0105dach. Im mniej przewidywalna wydaje si\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107, tym ch\u0119tniej si\u0119gamy po systemy, kt\u00f3re obiecuj\u0105 j\u0105 uporz\u0105dkowa\u0107. To dobrze t\u0142umaczy, dlaczego po porad\u0119 do wr\u00f3\u017cki czy wr\u00f3\u017ca si\u0119gaj\u0105 akurat osoby rozwiedzione, \u017cyj\u0105ce w separacji czy w \u017ca\u0142obie, czyli te, kt\u00f3rym \u017cycie akurat wymkn\u0119\u0142o si\u0119 spod kontroli.<\/span><\/p>\n

Rytua\u0142 sam w sobie, oderwany od tego, w co si\u0119 wierzy, ma przy tym udokumentowan\u0105 si\u0142\u0119. Norton i Gino (2014), w trzech eksperymentach dotycz\u0105cych \u017ca\u0142oby po stracie bliskiej osoby<\/a><\/strong><\/span>, rozstaniu i przegranej na loterii, pokazali, \u017ce osoby wykonuj\u0105ce jakikolwiek rytua\u0142 po stracie, nawet wymy\u015blony na poczekaniu, zg\u0142asza\u0142y mniejsze cierpienie, a korzy\u015b\u0107 ta pojawia\u0142a si\u0119 tak\u017ce u os\u00f3b, kt\u00f3re w skuteczno\u015b\u0107 rytua\u0142\u00f3w w og\u00f3le nie wierzy\u0142y. Mechanizmem po\u015brednicz\u0105cym okaza\u0142o si\u0119 odzyskane poczucie kontroli, nie tre\u015b\u0107 samego wierzenia. Obszerny przegl\u0105d Hobson i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w (2018) porz\u0105dkuje to w szerszy model: rytua\u0142y<\/a><\/strong><\/span> reguluj\u0105 emocje dzi\u0119ki samej powtarzalno\u015bci gestu, poprawiaj\u0105 wykonanie trudnych zada\u0144, gdy poprzedzaj\u0105 je niczym rozgrzewka przed wyst\u0119pem, i wzmacniaj\u0105 wi\u0119\u017a z innymi, gdy s\u0105 dzielone wsp\u00f3lnie, jak przy wsp\u00f3lnej modlitwie czy noworocznych postanowieniach wznoszonych o p\u00f3\u0142nocy. \u017badna z tych korzy\u015bci nie wymaga, by gwiazdy czy karty naprawd\u0119 co\u015b wiedzia\u0142y.<\/span><\/p>\n

Kiedy duchowo\u015b\u0107 zaczyna szkodzi\u0107<\/b><\/span><\/h4>\n

Uczciwo\u015b\u0107 wymaga jednak zaznaczenia, \u017ce korzy\u015b\u0107 p\u0142yn\u0105ca z rytua\u0142u to nie to samo, co dow\u00f3d na s\u0142uszno\u015b\u0107 stoj\u0105cej za nim opowie\u015bci, a fakt, \u017ce co\u015b koi, nie oznacza, \u017ce nie mo\u017ce te\u017c szkodzi\u0107. Do\u015b\u0107 powszechny bywa wzorzec, kt\u00f3ry psycholog i nauczyciel buddyjski John Welwood (1984), na \u0142amach Journal of Transpersonal Psychology, nazwa\u0142 obej\u015bciem duchowym<\/a><\/strong><\/span>: si\u0119ganie po duchowe lub ezoteryczne ramy my\u015blowe po to, by unikn\u0105\u0107 kontaktu z trudnymi emocjami, zamiast je przepracowa\u0107. Kto\u015b, kto po rozstaniu t\u0142umaczy sobie, \u017ce \u201etak mia\u0142o by\u0107, bo tak wynika\u0142o z karty\u201d, albo kto ka\u017cd\u0105 trudno\u015b\u0107 w zwi\u0105zku odczytuje przez pryzmat niekorzystnego uk\u0142adu planet, niekoniecznie \u0142agodzi w ten spos\u00f3b b\u00f3l, czasem po prostu odracza go w czasie. Cashwell i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2007) opisuj\u0105 to jako pr\u00f3b\u0119 osi\u0105gni\u0119cia duchowego spokoju bez uprzedniego przej\u015bcia przez poznawcz\u0105, emocjonaln\u0105 i cielesn\u0105 stron\u0119 \u017calu, z\u0142o\u015bci czy wstydu, co w d\u0142u\u017cszej perspektywie dzia\u0142a raczej hamuj\u0105co ni\u017c leczniczo. Nie znaczy to, \u017ce ka\u017cde zainteresowanie astrologi\u0105 czy tarotem jest ucieczk\u0105 od czego\u015b trudniejszego. Znaczy tylko, \u017ce warto od czasu do czasu zapyta\u0107 samego siebie, do czego dana praktyka s\u0142u\u017cy: czy pomaga usi\u0105\u015b\u0107 z trudnym uczuciem, czy raczej pozwala je omin\u0105\u0107.<\/span><\/p>\n

Z klinicznego punktu widzenia praktyczny wniosek jest do\u015b\u0107 prosty, cho\u0107 bywa trudny do wcielenia. Zamiast pyta\u0107 wprost, czy kto\u015b \u201ewierzy\u201d w astrologi\u0119 czy tarota, wi\u0119cej m\u00f3wi pytanie, kiedy i po co po nie si\u0119ga. Wizyta u wr\u00f3\u017cki tu\u017c po rozwodzie albo codzienne sprawdzanie horoskopu w tygodniu pe\u0142nym zawodowej niepewno\u015bci to sygna\u0142 potrzeby, nie dow\u00f3d naiwno\u015bci. Praca z t\u0105 potrzeb\u0105, a nie z sam\u0105 przepowiedni\u0105, jest tym, co faktycznie mo\u017cna zaoferowa\u0107 w procesie terapeutycznym.<\/span><\/p>\n

To, co zostaje, gdy odj\u0105\u0107 magi\u0119<\/b><\/span><\/h4>\n

Wracam do pytania z tytu\u0142u. Podczas konsultacji<\/a><\/strong><\/span> s\u0142ysz\u0119 czasem, jak kto\u015b m\u00f3wi, niemal przepraszaj\u0105co, \u017ce w trudnym tygodniu sprawdzi\u0142 horoskop albo roz\u0142o\u017cy\u0142 sobie karty, jakby to by\u0142o wyznanie nielicuj\u0105ce z powag\u0105 terapii. Nie s\u0105dz\u0119, \u017ceby trzeba by\u0142o si\u0119 z tego t\u0142umaczy\u0107. Same gwiazdy niczego nie przepowiadaj\u0105, karty niczego nie wiedz\u0105, a badania, kt\u00f3re to sprawdza\u0142y, s\u0105 w tej kwestii zaskakuj\u0105co zgodne. Ale potrzeba, kt\u00f3ra za tym stoi, poczucie kontroli, chwila struktury po\u015br\u00f3d chaosu, przestrze\u0144, by nazwa\u0107 to, czego nie umiemy inaczej ubra\u0107 w s\u0142owa, jest jak najbardziej realna. W ko\u0144cu nawet tw\u00f3rcy psychoterapii, sceptyczni i metodyczni z zawodu, nie potrafili si\u0119 od tego pogranicza ca\u0142kiem odci\u0105\u0107, a to samo w sobie sporo m\u00f3wi o sile potrzeby, o kt\u00f3r\u0105 tu chodzi. Ezoteryka zachodnia nie leczy. Czasem jednak, na chwil\u0119, robi to, co dobry rytua\u0142 zawsze robi\u0142: daje poczucie, \u017ce da si\u0119 to jako\u015b unie\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Bibliografia<\/b><\/span><\/h5>\n

Carlson, S. (1985). A double-blind test of astrology. <\/span>Nature, 318<\/i><\/span>, 419\u2013425.<\/span><\/span><\/p>\n

Cashwell, C. S., Bentley, P. B., & Yarborough, J. P. (2007). The only way out is through: The peril of spiritual bypass. <\/span>Counseling and Values, 51<\/i><\/span>(2), 139\u2013148.<\/span><\/span><\/p>\n

Dean, G., & Kelly, I. W. (2003). Is astrology relevant to consciousness and psi? Journal of Consciousness Studies, 10<\/i>(6\u20137), 175\u2013198. <\/span><\/p>\n

Dziwulska, D. (2018). <\/span>Co przyniesie przysz\u0142o\u015b\u0107: o horoskopach, wr\u00f3\u017ckach i talizmanach<\/i><\/span> (Komunikat z bada\u0144 nr 103\/2018). Centrum Badania Opinii Spo\u0142ecznej (CBOS).<\/span><\/span><\/p>\n

Forer, B. R. (1949). The fallacy of personal validation: A classroom demonstration of gullibility. <\/span>Journal of Abnormal and Social Psychology, 44<\/i><\/span>(1), 118\u2013123.<\/span><\/span><\/p>\n

Hanegraaff, W. J. (1996). New Age religion and Western culture: Esotericism in the mirror of secular thought<\/i>. E.J. Brill. <\/span><\/p>\n

Hobson, N. M., Schroeder, J., Risen, J. L., Xygalatas, D., & Inzlicht, M. (2018). The psychology of rituals: An integrative review and process-based framework. <\/span>Personality and Social Psychology Review, 22<\/i><\/span>(3), 260\u2013284.<\/span><\/span><\/p>\n

Norton, M. I., & Gino, F. (2014). Rituals alleviate grieving for loved ones, lovers, and lotteries. <\/span>Journal of Experimental Psychology: General, 143<\/i><\/span>(1), 266\u2013272.<\/span><\/span><\/p>\n

Pew Research Center. (2025). <\/span>30% of Americans consult astrology, tarot cards or fortune tellers<\/i><\/span>. Pew Research Center.<\/span><\/span><\/p>\n

Semetsky, I. (2006). Tarot as a projective technique. <\/span>Spirituality and Health International, 7<\/i><\/span>(4), 187\u2013197.<\/span><\/span><\/p>\n

Welwood, J. (1984). Principles of inner work: Psychological and spiritual. The Journal of Transpersonal Psychology, 16<\/i>(1), 63\u201373. <\/span><\/p>\n

Whitson, J. A., & Galinsky, A. D. (2008). Lacking control increases illusory pattern perception. <\/span>Science, 322<\/i><\/span>(5898), 115\u2013117.<\/span><\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Trzy na dziesi\u0119ciu doros\u0142ych Amerykan\u00f3w przynajmniej raz w roku si\u0119ga po horoskop, tarota albo rad\u0119 wr\u00f3\u017cki, jak wynika z zesz\u0142orocznego sonda\u017cu Pew Research Center (2025). W Polsce niemal po\u0142owa czytuje horoskopy, a co si\u00f3dma osoba cho\u0107 raz odwiedzi\u0142a wr\u00f3\u017ck\u0119, pokazuje sonda\u017c CBOS (Dziwulska, 2018).<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":1903,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"rs_blank_template":"","rs_page_bg_color":"","slide_template_v7":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[100,346,348,347,97,108,344,126,114,99],"class_list":["post-1900","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized","tag-dobrostan","tag-ezoteryka","tag-jung","tag-okultyzm","tag-pomoc-psychologiczna","tag-poradniki-sukcesu","tag-psychodeliki","tag-psychologia-zdrowia","tag-psychoterapia","tag-samodoskonalenie"],"yoast_head":"\nEzoteryka a psychoterapia - Jacek Za\u0142uski o psychologii<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Ezoteryka i psychoterapia maj\u0105 wsp\u00f3lne korzenie si\u0119gaj\u0105ce Freuda i Junga. Sprawdzam, czy astrologia i tarot maj\u0105 potwierdzenie w badaniach.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/ezoteryka-a-psychoterapia\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Ezoteryka a psychoterapia - Jacek Za\u0142uski o psychologii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ezoteryka i psychoterapia maj\u0105 wsp\u00f3lne korzenie si\u0119gaj\u0105ce Freuda i Junga. Sprawdzam, czy astrologia i tarot maj\u0105 potwierdzenie w badaniach.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/ezoteryka-a-psychoterapia\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jacek Za\u0142uski o psychologii\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-09-15T07:14:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ezoteryka.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1530\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1020\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Jacek Za\u0142uski\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Jacek Za\u0142uski\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Estimated reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"13 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/ezoteryka-a-psychoterapia\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/ezoteryka-a-psychoterapia\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Jacek Za\u0142uski\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\"},\"headline\":\"Ezoteryka a psychoterapia\",\"datePublished\":\"2026-09-15T07:14:00+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/ezoteryka-a-psychoterapia\\\/\"},\"wordCount\":2355,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/ezoteryka-a-psychoterapia\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/09\\\/ezoteryka.jpg\",\"keywords\":[\"Dobrostan\",\"Ezoteryka\",\"Jung\",\"Okultyzm\",\"Pomoc psychologiczna\",\"Poradniki sukcesu\",\"Psychodeliki\",\"Psychologia zdrowia\",\"Psychoterapia\",\"Samodoskonalenie\"],\"articleSection\":[\"Uncategorized\"],\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/ezoteryka-a-psychoterapia\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/ezoteryka-a-psychoterapia\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/ezoteryka-a-psychoterapia\\\/\",\"name\":\"Ezoteryka a psychoterapia - Jacek Za\u0142uski o psychologii\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/ezoteryka-a-psychoterapia\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/ezoteryka-a-psychoterapia\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/09\\\/ezoteryka.jpg\",\"datePublished\":\"2026-09-15T07:14:00+00:00\",\"description\":\"Ezoteryka i psychoterapia maj\u0105 wsp\u00f3lne korzenie si\u0119gaj\u0105ce Freuda i Junga. Sprawdzam, czy astrologia i tarot maj\u0105 potwierdzenie w badaniach.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/ezoteryka-a-psychoterapia\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/ezoteryka-a-psychoterapia\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/ezoteryka-a-psychoterapia\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/09\\\/ezoteryka.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/09\\\/ezoteryka.jpg\",\"width\":1530,\"height\":1020,\"caption\":\"okultyzm\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/ezoteryka-a-psychoterapia\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Ezoteryka a psychoterapia\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/\",\"name\":\"Jacek Za\u0142uski o psychologii\",\"description\":\"Psychologia \u017cycia codziennego okiem praktyka\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\",\"name\":\"Jacek Za\u0142uski\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg\",\"caption\":\"Jacek Za\u0142uski\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg\"},\"description\":\"psycholog i psychoterapeuta www.sensownie.com\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.sensownie.com\",\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/JacekZaluskiBlog\\\/?modal=admin_todo_tour\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/zaluski_jacek\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.linkedin.com\\\/in\\\/jacek-za\u0142uski\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ezoteryka a psychoterapia - Jacek Za\u0142uski o psychologii","description":"Ezoteryka i psychoterapia maj\u0105 wsp\u00f3lne korzenie si\u0119gaj\u0105ce Freuda i Junga. Sprawdzam, czy astrologia i tarot maj\u0105 potwierdzenie w badaniach.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/ezoteryka-a-psychoterapia\/","og_locale":"en_GB","og_type":"article","og_title":"Ezoteryka a psychoterapia - Jacek Za\u0142uski o psychologii","og_description":"Ezoteryka i psychoterapia maj\u0105 wsp\u00f3lne korzenie si\u0119gaj\u0105ce Freuda i Junga. Sprawdzam, czy astrologia i tarot maj\u0105 potwierdzenie w badaniach.","og_url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/ezoteryka-a-psychoterapia\/","og_site_name":"Jacek Za\u0142uski o psychologii","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour","article_author":"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour","article_published_time":"2026-09-15T07:14:00+00:00","og_image":[{"width":1530,"height":1020,"url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ezoteryka.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Jacek Za\u0142uski","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Jacek Za\u0142uski","Estimated reading time":"13 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/ezoteryka-a-psychoterapia\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/ezoteryka-a-psychoterapia\/"},"author":{"name":"Jacek Za\u0142uski","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8"},"headline":"Ezoteryka a psychoterapia","datePublished":"2026-09-15T07:14:00+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/ezoteryka-a-psychoterapia\/"},"wordCount":2355,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8"},"image":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/ezoteryka-a-psychoterapia\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ezoteryka.jpg","keywords":["Dobrostan","Ezoteryka","Jung","Okultyzm","Pomoc psychologiczna","Poradniki sukcesu","Psychodeliki","Psychologia zdrowia","Psychoterapia","Samodoskonalenie"],"articleSection":["Uncategorized"],"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.zaluski.blog\/ezoteryka-a-psychoterapia\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/ezoteryka-a-psychoterapia\/","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/ezoteryka-a-psychoterapia\/","name":"Ezoteryka a psychoterapia - Jacek Za\u0142uski o psychologii","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/ezoteryka-a-psychoterapia\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/ezoteryka-a-psychoterapia\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ezoteryka.jpg","datePublished":"2026-09-15T07:14:00+00:00","description":"Ezoteryka i psychoterapia maj\u0105 wsp\u00f3lne korzenie si\u0119gaj\u0105ce Freuda i Junga. Sprawdzam, czy astrologia i tarot maj\u0105 potwierdzenie w badaniach.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/ezoteryka-a-psychoterapia\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.zaluski.blog\/ezoteryka-a-psychoterapia\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/ezoteryka-a-psychoterapia\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ezoteryka.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ezoteryka.jpg","width":1530,"height":1020,"caption":"okultyzm"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/ezoteryka-a-psychoterapia\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.zaluski.blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ezoteryka a psychoterapia"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#website","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/","name":"Jacek Za\u0142uski on psychology","description":"Psychologia \u017cycia codziennego okiem praktyka","publisher":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.zaluski.blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8","name":"Jacek Za\u0142uski","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg","caption":"Jacek Za\u0142uski"},"logo":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg"},"description":"psycholog i psychoterapeuta www.sensownie.com","sameAs":["https:\/\/www.sensownie.com","https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour","https:\/\/www.instagram.com\/zaluski_jacek\/","https:\/\/www.linkedin.com\/in\/jacek-za\u0142uski\/"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1900","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1900"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1900\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1908,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1900\/revisions\/1908"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1903"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1900"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1900"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1900"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}