{"id":1829,"date":"2026-08-11T05:33:12","date_gmt":"2026-08-11T05:33:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.zaluski.blog\/?p=1829"},"modified":"2026-08-11T05:33:12","modified_gmt":"2026-08-11T05:33:12","slug":"aromaterapia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/aromaterapia\/","title":{"rendered":"Aromaterapia. Co z jej obietnic potwierdza nauka?"},"content":{"rendered":"

Wyobra\u017a sobie wiecz\u00f3r po wyczerpuj\u0105cym dniu. Zapalasz \u015bwiec\u0119 o zapachu lawendy, mo\u017ce wlewasz kilka kropli olejku do dyfuzora, i ju\u017c po chwili masz wra\u017cenie, \u017ce w pokoju jest jako\u015b mniej napi\u0119cia ni\u017c jeszcze przed momentem.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Czy to, co czujesz, to mierzalna zmiana w twoim uk\u0142adzie nerwowym, czy raczej przyjemny rytua\u0142, kt\u00f3ry sam w sobie dzia\u0142a koj\u0105co, niezale\u017cnie od tego, co faktycznie znajduje si\u0119 w tym flakoniku?<\/span><\/p>\n

To pytanie zadaj\u0119 sobie od dawna, bo aromaterapia jest jedn\u0105 z niewielu praktyk z pogranicza wellness i medycyny, kt\u00f3ra trafia te\u017c na biurko psychologa. Klasyczna aromaterapia to przede wszystkim inhalacja lotnych olejk\u00f3w eterycznych, rozpylanych w powietrzu albo wcieranych podczas masa\u017cu, rzadziej nak\u0142adanych na sk\u00f3r\u0119 wprost. To odr\u00f3\u017cnia j\u0105 od doustnych preparat\u00f3w z lawendy, do kt\u00f3rych jeszcze wr\u00f3c\u0119, bo maj\u0105 zupe\u0142nie inny status dowodowy. Zainteresowanie tym tematem nie bierze si\u0119 znik\u0105d. Zapach nale\u017cy do tych nielicznych bod\u017ac\u00f3w, kt\u00f3re trafiaj\u0105 do m\u00f3zgu niemal bez po\u015brednictwa struktur odpowiedzialnych za \u015bwiadom\u0105, racjonaln\u0105 analiz\u0119, prosto do uk\u0142adu limbicznego, powi\u0105zanego z emocjami i pami\u0119ci\u0105. Nic dziwnego, \u017ce intuicyjnie oczekujemy po nim wi\u0119cej ni\u017c po innych, bardziej okr\u0119\u017cnych sposobach relaksacji. Obietnice<\/a><\/strong><\/span> bywaj\u0105 przy tym szerokie: mniej l\u0119ku, lepszy sen, poprawa nastroju, wy\u017csza jako\u015b\u0107 \u017cycia. Sprawd\u017amy, kt\u00f3re z nich rzeczywi\u015bcie wytrzymuj\u0105 konfrontacj\u0119 z badaniami.<\/span><\/p>\n

L\u0119k: teren najlepiej przebadany<\/b><\/span><\/h4>\n

Najwi\u0119cej pracy badawczej w\u0142o\u017cono w sprawdzenie, czy zapachy potrafi\u0105 obni\u017ca\u0107 l\u0119k, i to na tym terenie dowody s\u0105 najmocniejsze, cho\u0107 wci\u0105\u017c niejednoznaczne. Lee i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2011) przejrzeli szesna\u015bcie randomizowanych bada\u0144 z lat 1990 do 2010 dotycz\u0105cych aromaterapii u os\u00f3b z objawami l\u0119kowymi. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 wykazywa\u0142a efekt pozytywny, \u017cadne nie odnotowa\u0142o dzia\u0142a\u0144 niepo\u017c\u0105danych, ale sami autorzy zastrzegli, \u017ce jako\u015b\u0107 metodologiczna wielu z tych prac pozostawia\u0142a wiele do \u017cyczenia.<\/span><\/p>\n

Nowsza i znacznie obszerniejsza metaanaliza Gong i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w (2020) obj\u0119\u0142a ju\u017c dwadzie\u015bcia pi\u0119\u0107 prac obejmuj\u0105cych trzydzie\u015bci dwa badania kliniczne. Aromaterapia obni\u017ca\u0142a wynik w skali l\u0119ku sytuacyjnego o 5,16 punktu wzgl\u0119dem grupy kontrolnej (Gong et al., 2020). Efekt na l\u0119k rozumiany jako cecha osobowo\u015bci by\u0142 s\u0142abszy, ale wci\u0105\u017c istotny statystycznie. Lawenda wypada\u0142a najlepiej spo\u015br\u00f3d testowanych olejk\u00f3w, przed r\u00f3\u017c\u0105 i cytrusami. To jeden z niewielu obszar\u00f3w bada\u0144 nad medycyn\u0105 komplementarn\u0105, w kt\u00f3rym mamy do czynienia z tak du\u017c\u0105 liczb\u0105 w\u0142\u0105czonych pr\u00f3b, bo autorzy przeszukali dane od 1990 do pa\u017adziernika 2019 roku w kilku niezale\u017cnych bazach, w tym Pubmed, Web of Science, Cochrane Library i Embase, a tak\u017ce w rejestrach chi\u0144skich, co ogranicza ryzyko, \u017ce wynik jest przypadkowym artefaktem jednej tradycji badawczej.<\/span><\/p>\n

Nie jest przy tym przypadkiem, \u017ce to w\u0142a\u015bnie l\u0119k doczeka\u0142 si\u0119 a\u017c tylu bada\u0144. Da si\u0119 go stosunkowo \u0142atwo i tanio zmierzy\u0107 kr\u00f3tk\u0105 ankiet\u0105 tu\u017c przed sesj\u0105 z olejkiem i zaraz po niej, co czyni go wygodnym punktem ko\u0144cowym w niewielkich, niedrogich pr\u00f3bach klinicznych. Trudniejsze do uchwycenia zjawiska, takie jak przebieg epizodu depresyjnego czy d\u0142ugofalowa jako\u015b\u0107 \u017cycia, wymagaj\u0105 d\u0142u\u017cszego \u015bledzenia uczestnik\u00f3w i rzadziej trafiaj\u0105 si\u0119 w tego rodzaju literaturze, co wida\u0107 zreszt\u0105 wyra\u017anie, gdy por\u00f3wna si\u0119 liczb\u0119 i jako\u015b\u0107 dost\u0119pnych bada\u0144 nad l\u0119kiem z tym, co wiadomo o nastroju czy \u015bnie.<\/span><\/p>\n

Wcze\u015bniejsza, znacznie bardziej sceptyczna ocena Cooke i Ernsta (2000) wypada na tym tle ch\u0142odno. Ci sami autorzy, po przegl\u0105dzie wszystkich dost\u0119pnych w\u00f3wczas randomizowanych bada\u0144 nad aromaterapi\u0105, doszli do wniosku, \u017ce efekt masa\u017cu aromaterapeutycznego jest prawdopodobnie zbyt s\u0142aby, by rozwa\u017ca\u0107 go jako leczenie l\u0119ku, a dla \u017cadnego innego wskazania nie znale\u017ali mocniejszych podstaw (Cooke & Ernst, 2000). R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy t\u0105 ocen\u0105 a nowszymi metaanalizami nie musi oznacza\u0107, \u017ce kto\u015b si\u0119 myli\u0142. Bardziej prawdopodobne, \u017ce przez dwadzie\u015bcia lat po prostu przyby\u0142o rzetelnych bada\u0144, a to, co wcze\u015bniej wygl\u0105da\u0142o na s\u0142aby sygna\u0142, dzi\u015b uk\u0142ada si\u0119 w sp\u00f3jniejszy obraz.<\/span><\/p>\n

Ciekawym uzupe\u0142nieniem jest badanie terenowe Lehrnera i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w (2000), przeprowadzone nie w laboratorium, lecz w prawdziwej poczekalni dentystycznej, a wi\u0119c w miejscu, gdzie l\u0119k jest jak najbardziej autentyczny. W\u015br\u00f3d 72 pacjent\u00f3w czekaj\u0105cych na leczenie ci, kt\u00f3rzy oddychali powietrzem z rozpylonym zapachem pomara\u0144czy, zg\u0142aszali ni\u017cszy poziom l\u0119ku sytuacyjnego, lepszy nastr\u00f3j i wi\u0119kszy spok\u00f3j ni\u017c grupa kontrolna, ale efekt ten by\u0142 widoczny wy\u0142\u0105cznie u kobiet, nie u m\u0119\u017cczyzn (Lehrner et al., 2000). To dobra ilustracja tego, jak niejednoznaczne bywaj\u0105 realne dane, nawet gdy sam kierunek efektu jest zach\u0119caj\u0105cy.<\/span><\/p>\n

Wyj\u0105tek od regu\u0142y: kapsu\u0142ka, nie \u015bwieczka<\/b><\/span><\/h4>\n

Tu trzeba zrobi\u0107 wa\u017cne zastrze\u017cenie, bo najsilniejsze dowody w ca\u0142ej literaturze na temat lawendy i l\u0119ku wcale nie dotycz\u0105 klasycznej aromaterapii. Silexan, opatentowany doustny preparat z olejku lawendowego, przebadano w serii du\u017cych, podw\u00f3jnie za\u015blepionych bada\u0144 z grup\u0105 kontroln\u0105 otrzymuj\u0105c\u0105 placebo. Kasper i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2014) por\u00f3wnali go z placebo i paroksetyn\u0105, popularnym lekiem z grupy SSRI, u 539 doros\u0142ych z uog\u00f3lnionym zaburzeniem l\u0119kowym, obserwuj\u0105c skuteczno\u015b\u0107 istotnie przewy\u017cszaj\u0105c\u0105 placebo, wraz z popraw\u0105 jako\u015bci \u017cycia zwi\u0105zanej ze zdrowiem.<\/span><\/p>\n

Metaanaliza Dolda i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w (2023), oparta na pi\u0119ciu takich pr\u00f3bach i 1213 uczestnikach, potwierdzi\u0142a istotn\u0105 przewag\u0119 Silexanu nad placebo w skali l\u0119ku Hamiltona, ze wska\u017anikiem odpowiedzi na leczenie wy\u017cszym o 34 procent i ocen\u0105 poprawy klinicznej wy\u017csz\u0105 o 51 procent, a tak\u017ce w kwestionariuszu jako\u015bci \u017cycia SF-36, obejmuj\u0105cym zar\u00f3wno zdrowie fizyczne, jak i psychiczne, przy braku istotnych r\u00f3\u017cnic w cz\u0119sto\u015bci dzia\u0142a\u0144 niepo\u017c\u0105danych (Dold et al., 2023). To jedne z najsolidniejszych danych, jakie w og\u00f3le istniej\u0105 dla jakiejkolwiek formy pracy z olejkiem lawendowym.<\/span><\/p>\n

Uczciwo\u015b\u0107 wymaga jednak zaznaczenia, \u017ce to zupe\u0142nie inna interwencja ni\u017c zapalenie \u015bwieczki czy kilka kropli w dyfuzorze. Silexan to znormalizowany produkt farmaceutyczny, przyjmowany doustnie w \u015bci\u015ble okre\u015blonej dawce, a nie wdychiwany w niekontrolowanym st\u0119\u017ceniu z powietrza pokoju. Przenoszenie tych wynik\u00f3w wprost na inhalacyjn\u0105 aromaterapi\u0119, tak jak zwykle si\u0119 j\u0105 rozumie, by\u0142oby nadu\u017cyciem, cho\u0107 rozumiem pokus\u0119, by w\u0142a\u015bnie tak je odczyta\u0107.<\/span><\/p>\n

Realny efekt czy pot\u0119ga oczekiwa\u0144<\/b><\/span><\/h4>\n

Skoro mowa o mechanizmie, warto zapyta\u0107 wprost, co si\u0119 dzieje, gdy zapach faktycznie dzia\u0142a. Herz (2009), w obszernym przegl\u0105dzie osiemnastu bada\u0144 spe\u0142niaj\u0105cych surowe kryteria metodologiczne, dosz\u0142a do wniosku, \u017ce wiarygodne dowody na wp\u0142yw zapach\u00f3w na nastr\u00f3j, fizjologi\u0119 i zachowanie istniej\u0105, ale wyja\u015bnienie psychologiczne, oparte na uczeniu si\u0119 skojarze\u0144 i oczekiwaniach, okaza\u0142o si\u0119 bardziej sp\u00f3jne ni\u017c wyja\u015bnienie czysto farmakologiczne, odwo\u0142uj\u0105ce si\u0119 do bezpo\u015bredniego dzia\u0142ania zwi\u0105zk\u00f3w chemicznych na m\u00f3zg.<\/span><\/p>\n

Warto rozumie\u0107, na czym w og\u00f3le mia\u0142aby polega\u0107 ta druga, farmakologiczna mo\u017cliwo\u015b\u0107, bo nie jest to twierdzenie wzi\u0119te z powietrza. W\u0142\u00f3kna nerwu w\u0119chowego biegn\u0105 od nab\u0142onka w nosie wprost do opuszki w\u0119chowej, a stamt\u0105d do cia\u0142a migda\u0142owatego i hipokampa, z pomini\u0119ciem wzg\u00f3rza, przez kt\u00f3re przechodz\u0105 sygna\u0142y ze wszystkich pozosta\u0142ych zmys\u0142\u00f3w. To rzeczywi\u015bcie najkr\u00f3tsza droga mi\u0119dzy bod\u017acem z otoczenia a strukturami odpowiedzialnymi za emocje, jakiej dostarcza nasza fizjologia, i to na tym argumencie opiera si\u0119 nadzieja, \u017ce lotne zwi\u0105zki chemiczne z olejk\u00f3w eterycznych mog\u0142yby dzia\u0142a\u0107 niezale\u017cnie od tego, czy kto\u015b si\u0119 ich w og\u00f3le spodziewa.<\/span><\/p>\n

Chamine i Oken (2015) sprawdzili to bezpo\u015brednio w eksperymencie z 81 doros\u0142ymi, kt\u00f3rym podawano zapach aktywny albo jeden z dw\u00f3ch wariant\u00f3w placebo, wykrywalny lub niewykrywalny w\u0119chowo, w po\u0142\u0105czeniu z sugesti\u0105 s\u0142own\u0105, \u017ce zapach obni\u017ca stres, albo bez takiej sugestii. Sam zapach nie dawa\u0142 \u017cadnego specyficznego efektu na poziom stresu ani na wyniki zadania poznawczego wymagaj\u0105cego uwagi. Za to sama sugestia, \u017ce co\u015b powinno zadzia\u0142a\u0107 uspokajaj\u0105co, wp\u0142ywa\u0142a na czas reakcji i zapis aktywno\u015bci elektrycznej m\u00f3zgu po stresuj\u0105cym zadaniu (Chamine & Oken, 2015). Innymi s\u0142owy, przekonanie, \u017ce zapach pomo\u017ce, potrafi\u0142o zrobi\u0107 wi\u0119cej ni\u017c sam zapach.<\/span><\/p>\n

Nie oznacza to, \u017ce aromaterapia jest wy\u0142\u0105cznie placebo w \u0142adnym opakowaniu. Oczekiwanie i rytua\u0142 to realne mechanizmy psychologiczne, o mierzalnych skutkach dla samopoczucia, a nie jaki\u015b fa\u0142szywy dodatek do prawdziwego efektu. Jako psychoterapeuta traktuj\u0119 to jako co\u015b wi\u0119cej ni\u017c ciekawostk\u0119: to przypomnienie, \u017ce spora cz\u0119\u015b\u0107 tego, co pomaga ludziom poczu\u0107 si\u0119 lepiej, dzia\u0142a przez sens i kontekst, jaki sami nadajemy danej czynno\u015bci, a nie wy\u0142\u0105cznie przez jej sk\u0142ad chemiczny.<\/span><\/p>\n

Nastr\u00f3j i sen: obietnice na cie\u0144szym lodzie<\/b><\/span><\/h4>\n

Je\u015bli chodzi o depresj\u0119, dowody s\u0105 znacznie skromniejsze ni\u017c w przypadku l\u0119ku. Pierwszy przegl\u0105d Yima i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w (2009) obj\u0105\u0142 zaledwie sze\u015b\u0107 bada\u0144, z kt\u00f3rych wi\u0119kszo\u015b\u0107 nie spe\u0142nia\u0142a kryteri\u00f3w prawdziwie randomizowanej pr\u00f3by. Osiem lat p\u00f3\u017aniej S\u00e1nchez-Vida\u00f1a i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2017) zaktualizowali ten przegl\u0105d, znajduj\u0105c ju\u017c dwana\u015bcie randomizowanych bada\u0144, i stwierdzili, \u017ce masa\u017c aromaterapeutyczny dzia\u0142a\u0142 na objawy depresyjne skuteczniej ni\u017c sama inhalacja (S\u00e1nchez-Vida\u00f1a et al., 2017). To wyra\u017any post\u0119p, ale wci\u0105\u017c mowa o dziedzinie na wcze\u015bniejszym etapie bada\u0144 ni\u017c l\u0119k.<\/span><\/p>\n

Podobnie bywa ze snem. Her i Cho (2021) w metaanalizie bada\u0144 nad doros\u0142ymi i osobami starszymi wykazali, \u017ce forma podania olejku mia\u0142a znaczenie: masa\u017c dawa\u0142 wyra\u017anie wi\u0119kszy efekt na jako\u015b\u0107 snu ni\u017c sama inhalacja, a cz\u0119stsze sesje w kr\u00f3tszym okresie dzia\u0142a\u0142y lepiej ni\u017c rzadkie, d\u0142ugo rozci\u0105gni\u0119te w czasie interwencje. Trzeba jednak uczciwie doda\u0107, \u017ce po skorygowaniu wyniku o prawdopodobne obci\u0105\u017cenie publikacyjne, czyli tendencj\u0119 do publikowania g\u0142\u00f3wnie wynik\u00f3w pozytywnych, zbiorczy efekt na jako\u015b\u0107 snu zmniejszy\u0142 si\u0119 z du\u017cego, na poziomie g r\u00f3wnego 0,60, do znacznie skromniejszego, na poziomie 0,26, cho\u0107 wci\u0105\u017c istotnego statystycznie (Her & Cho, 2021). To dobry przyk\u0142ad tego, dlaczego warto pyta\u0107 nie tylko, czy co\u015b dzia\u0142a, ale ile dok\u0142adnie i jak pewne jest to oszacowanie.<\/span><\/p>\n

Osobny, do\u015b\u0107 mocny wynik dotyczy nie pojedynczych objaw\u00f3w, lecz jako\u015bci \u017cycia<\/a><\/strong><\/span> u pacjent\u00f3w onkologicznych. Kang i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2024), analizuj\u0105c pi\u0119tna\u015bcie bada\u0144, wykazali korzystny wp\u0142yw aromaterapii na jako\u015b\u0107 \u017cycia tej grupy pacjent\u00f3w, z umiarkowan\u0105 wielko\u015bci\u0105 efektu, cho\u0107 nie potwierdzili istotnego statystycznie dzia\u0142ania przeciwb\u00f3lowego (Kang et al., 2024). Zauwa\u017cyli przy tym, \u017ce poprawa jako\u015bci \u017cycia by\u0142a szczeg\u00f3lnie widoczna, gdy aromaterapi\u0119 \u0142\u0105czono z masa\u017cem, a nie stosowano jej w samej inhalacji, co sp\u00f3jnie \u0142\u0105czy si\u0119 z tym, co Her i Cho zaobserwowali w kontek\u015bcie snu.<\/span><\/p>\n

Jest jeszcze jedna sprawa, o kt\u00f3r\u0105 pytaj\u0105 mnie czasem wprost osoby w trakcie konsultacji: bezpiecze\u0144stwo. Olejki eteryczne w wysokim st\u0119\u017ceniu mog\u0105 podra\u017cnia\u0107 sk\u00f3r\u0119 i drogi oddechowe, cz\u0119\u015b\u0107 z nich, zw\u0142aszcza cytrusowe, zwi\u0119ksza wra\u017cliwo\u015b\u0107 sk\u00f3ry na s\u0142o\u0144ce, a u ma\u0142ych dzieci, kobiet w ci\u0105\u017cy i os\u00f3b z astm\u0105 warto zachowa\u0107 dodatkow\u0105 ostro\u017cno\u015b\u0107, najlepiej po rozmowie z lekarzem, zanim wprowadzi si\u0119 je na sta\u0142e do domu. W \u017cadnym z opisanych wy\u017cej bada\u0144 nie odnotowano powa\u017cnych dzia\u0142a\u0144 niepo\u017c\u0105danych, ale niewielka liczba uczestnik\u00f3w i kr\u00f3tki czas trwania wi\u0119kszo\u015bci pr\u00f3b nie pozwalaj\u0105 wykluczy\u0107 rzadkich powik\u0142a\u0144.<\/span><\/p>\n

Zanim si\u0119gniesz po olejek<\/b><\/span><\/h4>\n

Z tego wszystkiego wynikaj\u0105 dla mnie trzy praktyczne wnioski, o kt\u00f3re pytaj\u0105 mnie czasem osoby korzystaj\u0105ce z konsultacji online<\/a><\/strong><\/span>, gdy przy okazji rozmowy o l\u0119ku czy bezsenno\u015bci pojawia si\u0119 w\u0105tek olejk\u00f3w eterycznych. Pierwsze: aromaterapia najlepiej sprawdza si\u0119 jako dodatek do w\u0142a\u015bciwego leczenia, a nie jego zamiennik, zw\u0142aszcza przy nasilonych zaburzeniach l\u0119kowych czy depresyjnych, gdzie psychoterapia i, je\u015bli trzeba, farmakoterapia maj\u0105 niepor\u00f3wnanie mocniejsze oparcie w badaniach. Drugie: forma ma znaczenie, bo masa\u017c z olejkiem wypada w badaniach konsekwentnie lepiej ni\u017c sama inhalacja, co mo\u017ce wynika\u0107 tyle\u017c z samego zapachu, co z dotyku i uwagi towarzysz\u0105cej takiemu zabiegowi. Trzecie: je\u015bli rytua\u0142 z dyfuzorem czy \u015bwiec\u0105 pomaga wyciszy\u0107 si\u0119 wieczorem, nie ma powodu z niego rezygnowa\u0107 tylko dlatego, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 efektu bierze si\u0119 z oczekiwania, a nie z samej chemii olejku, bo oczekiwanie<\/a><\/strong><\/span> jest tak samo prawdziwym mechanizmem psychologicznym jak ka\u017cdy inny.<\/span><\/p>\n

Zapach jako rytua\u0142<\/b><\/span><\/h4>\n

Wracam do wieczoru, od kt\u00f3rego zacz\u0105\u0142em. Ten moment ulgi przy zapalonej \u015bwiecy nie jest iluzj\u0105, ale te\u017c nie jest dowodem na to, \u017ce konkretny olejek eteryczny leczy l\u0119k czy bezsenno\u015b\u0107. Podczas konsultacji s\u0142ysz\u0119 czasem, jak kto\u015b opowiada o swoim rytuale wieczornym, w kt\u00f3rym olejek lawendowy jest jednym z kilku element\u00f3w obok przygaszonego \u015bwiat\u0142a, od\u0142o\u017conego telefonu i kilku minut ciszy przed snem. Trudno w takich sytuacjach oddzieli\u0107, co dok\u0142adnie dzia\u0142a, i chyba nie zawsze trzeba. Czasem wystarczy wiedzie\u0107, \u017ce rytua\u0142 ma sens, nawet je\u015bli nauka wci\u0105\u017c spiera si\u0119 o to, ile jest w nim chemii, a ile nas samych.<\/span><\/p>\n

Bibliografia<\/b><\/span><\/h5>\n

Chamine, I., & Oken, B. S. (2015). Expectancy of stress-reducing aromatherapy effect and performance on a stress-sensitive cognitive task. <\/span>Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2015<\/i><\/span>, artyku\u0142 419812.<\/span><\/span><\/p>\n

Cooke, B., & Ernst, E. (2000). Aromatherapy: A systematic review. British Journal of General Practice, 50<\/i>(455), 493\u2013496.<\/span><\/p>\n

Dold, M., Bartova, L., Volz, H. P., Seifritz, E., M\u00f6ller, H. J., Schl\u00e4fke, S., & Kasper, S. (2023). Efficacy of Silexan in patients with anxiety disorders: A meta-analysis of randomized, placebo-controlled trials. <\/span>European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience, 273<\/i><\/span>(7), 1615\u20131628.<\/span><\/span><\/p>\n

Gong, M., Dong, H., Tang, Y., Huang, W., & Lu, F. (2020). Effects of aromatherapy on anxiety: A meta-analysis of randomized controlled trials. <\/span>Journal of Affective Disorders, 274<\/i><\/span>, 1028\u20131040.<\/span><\/span><\/p>\n

Her, J., & Cho, M. (2021). Effect of aromatherapy on sleep quality of adults and elderly people: A systematic literature review and meta-analysis. <\/span>Complementary Therapies in Medicine, 60<\/i><\/span>, artyku\u0142 102739.<\/span><\/span><\/p>\n

Herz, R. S. (2009). Aromatherapy facts and fictions: A scientific analysis of olfactory effects on mood, physiology and behavior. <\/span>International Journal of Neuroscience, 119<\/i><\/span>(2), 263\u2013290.<\/span><\/span><\/p>\n

Kang, H., Lee, Y., & Kim, M. (2024). Effects of aromatherapy on quality of life and pain in patients with cancer: A meta-analysis. <\/span>Journal of Pain and Symptom Management<\/i><\/span>. Publikacja online przed drukiem.<\/span><\/span><\/p>\n

Kasper, S., Gastpar, M., M\u00fcller, W. E., Volz, H. P., M\u00f6ller, H. J., Schl\u00e4fke, S., & Dienel, A. (2014). Lavender oil preparation Silexan is effective in generalized anxiety disorder: A randomized, double-blind comparison to placebo and paroxetine. <\/span>International Journal of Neuropsychopharmacology, 17<\/i><\/span>(6), 859\u2013869.<\/span><\/span><\/p>\n

Lee, Y. L., Wu, Y., Tsang, H. W., Leung, A. Y., & Cheung, W. M. (2011). A systematic review on the anxiolytic effects of aromatherapy in people with anxiety symptoms. <\/span>The Journal of Alternative and Complementary Medicine, 17<\/i><\/span>(2), 101\u2013108.<\/span><\/u><\/span><\/p>\n

Lehrner, J., Eckersberger, C., Walla, P., P\u00f6tsch, G., & Deecke, L. (2000). Ambient odor of orange in a dental office reduces anxiety and improves mood in female patients. <\/span>Physiology & Behavior, 71<\/i><\/span>(1\u20132), 83\u201386.<\/span><\/u><\/span><\/p>\n

S\u00e1nchez-Vida\u00f1a, D. I., Ngai, S. P., He, W., Chow, J. K., Lau, B. W., & Tsang, H. W. (2017). The effectiveness of aromatherapy for depressive symptoms: A systematic review. <\/span>Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2017<\/i><\/span>, artyku\u0142 5869315.<\/span><\/u><\/span><\/p>\n

Yim, V. W. C., Ng, A. K. Y., Tsang, H. W. H., & Leung, A. Y. (2009). A review on the effects of aromatherapy for patients with depressive symptoms. <\/span>Journal of Alternative and Complementary Medicine, 15<\/i><\/span>(2), 187\u2013195.<\/span><\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wyobra\u017a sobie wiecz\u00f3r po wyczerpuj\u0105cym dniu. Zapalasz \u015bwiec\u0119 o zapachu lawendy, mo\u017ce wlewasz kilka kropli olejku do dyfuzora, i ju\u017c po chwili masz wra\u017cenie, \u017ce w pokoju jest jako\u015b mniej napi\u0119cia ni\u017c jeszcze przed momentem.<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":1833,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"rs_blank_template":"","rs_page_bg_color":"","slide_template_v7":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[342,100,126],"class_list":["post-1829","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized","tag-aromaterapia","tag-dobrostan","tag-psychologia-zdrowia"],"yoast_head":"\nAromaterapia. Co z jej obietnic potwierdza nauka? - Jacek Za\u0142uski o psychologii<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Aromaterapia a zdrowie psychiczne: co pokazuj\u0105 metaanalizy na temat l\u0119ku, nastroju i snu, a gdzie efekt to g\u0142\u00f3wnie oczekiwanie, nie chemia.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/aromaterapia\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Aromaterapia. Co z jej obietnic potwierdza nauka? - Jacek Za\u0142uski o psychologii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Aromaterapia a zdrowie psychiczne: co pokazuj\u0105 metaanalizy na temat l\u0119ku, nastroju i snu, a gdzie efekt to g\u0142\u00f3wnie oczekiwanie, nie chemia.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/aromaterapia\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jacek Za\u0142uski o psychologii\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-08-11T05:33:12+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/aromaterapia.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1168\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"784\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Jacek Za\u0142uski\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Jacek Za\u0142uski\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Estimated reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"14 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/aromaterapia\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/aromaterapia\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Jacek Za\u0142uski\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\"},\"headline\":\"Aromaterapia. Co z jej obietnic potwierdza nauka?\",\"datePublished\":\"2026-08-11T05:33:12+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/aromaterapia\\\/\"},\"wordCount\":2549,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/aromaterapia\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/08\\\/aromaterapia.jpg\",\"keywords\":[\"Aromaterapia\",\"Dobrostan\",\"Psychologia zdrowia\"],\"articleSection\":[\"Uncategorized\"],\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/aromaterapia\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/aromaterapia\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/aromaterapia\\\/\",\"name\":\"Aromaterapia. Co z jej obietnic potwierdza nauka? - Jacek Za\u0142uski o psychologii\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/aromaterapia\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/aromaterapia\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/08\\\/aromaterapia.jpg\",\"datePublished\":\"2026-08-11T05:33:12+00:00\",\"description\":\"Aromaterapia a zdrowie psychiczne: co pokazuj\u0105 metaanalizy na temat l\u0119ku, nastroju i snu, a gdzie efekt to g\u0142\u00f3wnie oczekiwanie, nie chemia.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/aromaterapia\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/aromaterapia\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/aromaterapia\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/08\\\/aromaterapia.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/08\\\/aromaterapia.jpg\",\"width\":1168,\"height\":784,\"caption\":\"aromaterapia\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/aromaterapia\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Aromaterapia. Co z jej obietnic potwierdza nauka?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/\",\"name\":\"Jacek Za\u0142uski o psychologii\",\"description\":\"Psychologia \u017cycia codziennego okiem praktyka\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\",\"name\":\"Jacek Za\u0142uski\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg\",\"caption\":\"Jacek Za\u0142uski\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/04\\\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg\"},\"description\":\"psycholog i psychoterapeuta www.sensownie.com\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.sensownie.com\",\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/JacekZaluskiBlog\\\/?modal=admin_todo_tour\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/zaluski_jacek\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.linkedin.com\\\/in\\\/jacek-za\u0142uski\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Aromaterapia. Co z jej obietnic potwierdza nauka? - Jacek Za\u0142uski o psychologii","description":"Aromaterapia a zdrowie psychiczne: co pokazuj\u0105 metaanalizy na temat l\u0119ku, nastroju i snu, a gdzie efekt to g\u0142\u00f3wnie oczekiwanie, nie chemia.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/aromaterapia\/","og_locale":"en_GB","og_type":"article","og_title":"Aromaterapia. Co z jej obietnic potwierdza nauka? - Jacek Za\u0142uski o psychologii","og_description":"Aromaterapia a zdrowie psychiczne: co pokazuj\u0105 metaanalizy na temat l\u0119ku, nastroju i snu, a gdzie efekt to g\u0142\u00f3wnie oczekiwanie, nie chemia.","og_url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/aromaterapia\/","og_site_name":"Jacek Za\u0142uski o psychologii","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour","article_author":"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour","article_published_time":"2026-08-11T05:33:12+00:00","og_image":[{"width":1168,"height":784,"url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/aromaterapia.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Jacek Za\u0142uski","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Jacek Za\u0142uski","Estimated reading time":"14 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/aromaterapia\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/aromaterapia\/"},"author":{"name":"Jacek Za\u0142uski","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8"},"headline":"Aromaterapia. Co z jej obietnic potwierdza nauka?","datePublished":"2026-08-11T05:33:12+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/aromaterapia\/"},"wordCount":2549,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8"},"image":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/aromaterapia\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/aromaterapia.jpg","keywords":["Aromaterapia","Dobrostan","Psychologia zdrowia"],"articleSection":["Uncategorized"],"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.zaluski.blog\/aromaterapia\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/aromaterapia\/","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/aromaterapia\/","name":"Aromaterapia. Co z jej obietnic potwierdza nauka? - Jacek Za\u0142uski o psychologii","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/aromaterapia\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/aromaterapia\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/aromaterapia.jpg","datePublished":"2026-08-11T05:33:12+00:00","description":"Aromaterapia a zdrowie psychiczne: co pokazuj\u0105 metaanalizy na temat l\u0119ku, nastroju i snu, a gdzie efekt to g\u0142\u00f3wnie oczekiwanie, nie chemia.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/aromaterapia\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.zaluski.blog\/aromaterapia\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/aromaterapia\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/aromaterapia.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/aromaterapia.jpg","width":1168,"height":784,"caption":"aromaterapia"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/aromaterapia\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.zaluski.blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Aromaterapia. Co z jej obietnic potwierdza nauka?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#website","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/","name":"Jacek Za\u0142uski on psychology","description":"Psychologia \u017cycia codziennego okiem praktyka","publisher":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.zaluski.blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8","name":"Jacek Za\u0142uski","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg","caption":"Jacek Za\u0142uski"},"logo":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/popiersie-terapeuty-150x150.jpg"},"description":"psycholog i psychoterapeuta www.sensownie.com","sameAs":["https:\/\/www.sensownie.com","https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour","https:\/\/www.instagram.com\/zaluski_jacek\/","https:\/\/www.linkedin.com\/in\/jacek-za\u0142uski\/"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1829","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1829"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1829\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1838,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1829\/revisions\/1838"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1833"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1829"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1829"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1829"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}