{"id":1673,"date":"2026-06-16T06:24:29","date_gmt":"2026-06-16T06:24:29","guid":{"rendered":"https:\/\/www.zaluski.blog\/?p=1673"},"modified":"2026-06-16T06:36:20","modified_gmt":"2026-06-16T06:36:20","slug":"granice","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/granice\/","title":{"rendered":"Jak psychoterapeuta stawia granice w pracy z pacjentem? O sztuce pomagania bez przekraczania granic"},"content":{"rendered":"

W mojej praktyce terapeutycznej<\/a><\/strong><\/span> pewne sceny powtarzaj\u0105 si\u0119 z niemal rytualn\u0105 regularno\u015bci\u0105. Pacjent pyta pod koniec sesji, czy mo\u017ce napisa\u0107 do mnie SMS-a, \u201egdyby co\u015b si\u0119 dzia\u0142o\u201d. Inny przynosi prezent, drogi na tyle, \u017ce nie spos\u00f3b przej\u015b\u0107 nad nim do porz\u0105dku dziennego. Jeszcze inny, w trakcie szczeg\u00f3lnie poruszaj\u0105cej sesji, prosi, \u017cebym opowiedzia\u0142 co\u015b o sobie, bo \u201eprzecie\u017c on m\u00f3wi mi o wszystkim, a ja o sobie nic\u201d. Ka\u017cda z tych sytuacji wygl\u0105da niewinnie i ka\u017cda z nich jest w istocie pytaniem o granic\u0119.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Stawianie granic nale\u017cy do najtrudniejszych, a zarazem najbardziej niedocenianych umiej\u0119tno\u015bci w tym zawodzie. Niedocenianych, bo \u0142atwo je pomyli\u0107 z ch\u0142odem, sztywno\u015bci\u0105 albo asekuracj\u0105. Trudnych, bo dobra granica nie jest murem, lecz czym\u015b znacznie subtelniejszym, czyli struktur\u0105, w kt\u00f3rej pacjent mo\u017ce bezpiecznie prze\u017cywa\u0107 to, co najtrudniejsze. Ten artyku\u0142 jest pr\u00f3b\u0105 powa\u017cnego potraktowania tematu, kt\u00f3ry w praktyce klinicznej rozstrzyga si\u0119 nie w podr\u0119cznikach, lecz w u\u0142amkach sekund, mi\u0119dzy jednym a drugim zdaniem.<\/span><\/p>\n

Czym w\u0142a\u015bciwie jest granica w terapii?<\/span><\/h5>\n

Zacznijmy od porz\u0105dkowania poj\u0119\u0107, bo panuje wok\u00f3\u0142 nich spory zam\u0119t. W literaturze klinicznej rozr\u00f3\u017cnia si\u0119 trzy kategorie, kt\u00f3re zbyt cz\u0119sto zlewaj\u0105 si\u0119 w potocznym my\u015bleniu w jedno.<\/span><\/p>\n

Rama terapeutyczna<\/b> (therapeutic frame<\/em>), czyli zestaw sta\u0142ych warunk\u00f3w, w kt\u00f3rych odbywa si\u0119 terapia: ustalona d\u0142ugo\u015b\u0107 i cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 sesji, miejsce, zasady p\u0142atno\u015bci, regu\u0142y kontaktu poza gabinetem. Rama nie jest biurokracj\u0105. Jest naczyniem, kt\u00f3re umo\u017cliwia proces. Z perspektywy psychodynamicznej to w\u0142a\u015bnie jej sta\u0142o\u015b\u0107 pozwala pacjentowi prze\u017cywa\u0107 i obserwowa\u0107 w\u0142asne reakcje na drobne odst\u0119pstwa, a te reakcje bywaj\u0105 cennym materia\u0142em klinicznym (Gabbard, 2016).<\/span><\/span><\/p>\n

Drug\u0105 kategori\u0105 jest przekroczenie granicy<\/b> (boundary crossing<\/em>), rozumiane jako odst\u0105pienie od powszechnie przyj\u0119tej praktyki, kt\u00f3re mo\u017ce, cho\u0107 nie musi, s\u0142u\u017cy\u0107 pacjentowi (Smith & Fitzpatrick, 1995). U\u015bci\u015bni\u0119cie d\u0142oni na powitanie, przed\u0142u\u017cenie sesji osobie w ostrym kryzysie, kr\u00f3tka informacja o sobie normalizuj\u0105ca do\u015bwiadczenie pacjenta, to wszystko s\u0105 przekroczenia. Nie s\u0105 z natury z\u0142e. Bywaj\u0105 wr\u0119cz terapeutyczne.<\/span><\/span><\/p>\n

Trzeci\u0105, najpowa\u017cniejsz\u0105 kategori\u0105 jest naruszenie granicy<\/strong> (boundary violation<\/em>), czyli odst\u0119pstwo, kt\u00f3re nara\u017ca pacjenta lub proces terapeutyczny na powa\u017cne ryzyko i kt\u00f3re jest wyzyskuj\u0105ce, szkodliwe i sprzeczne z dobrem pacjenta (Gutheil & Gabbard, 1993). Tutaj nale\u017c\u0105 kontakty seksualne<\/strong><\/a><\/span>, wykorzystywanie finansowe czy obci\u0105\u017canie pacjenta w\u0142asnymi problemami terapeuty.<\/span><\/p>\n

R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy przekroczeniem a naruszeniem jest fundamentalna i, niestety, w praktyce regulacyjnej bywa zacierana. Gutheil i Gabbard (1998) w s\u0142ynnym tek\u015bcie o nadu\u017cyciach teorii granic ostrzegali, \u017ce sztywne traktowanie ka\u017cdego odst\u0119pstwa jak potencjalnego naruszenia prowadzi do medycyny defensywnej, w kt\u00f3rej terapeuta przestaje by\u0107 cz\u0142owiekiem, a zaczyna by\u0107 prawnikiem we w\u0142asnej sprawie.<\/span><\/p>\n

Dlaczego to takie trudne?<\/span><\/h4>\n

Gdyby granice by\u0142y oczywiste, nie po\u015bwi\u0119cano by im setek artyku\u0142\u00f3w. Trudno\u015b\u0107 wynika z kilku nak\u0142adaj\u0105cych si\u0119 napi\u0119\u0107.<\/span><\/p>\n

Po pierwsze, relacja terapeutyczna jest z za\u0142o\u017cenia asymetryczna<\/b>. Pacjent ods\u0142ania si\u0119, terapeuta pozostaje wzgl\u0119dnie nieprzejrzysty. Ta asymetria nie jest wynaturzeniem, lecz warunkiem pracy, ale zarazem to ona tworzy nier\u00f3wnowag\u0119 w\u0142adzy, kt\u00f3r\u0105 tak \u0142atwo nadu\u017cy\u0107. Co istotne, jak zauwa\u017ca Zur (2002), granice, kt\u00f3re maj\u0105 chroni\u0107 pacjenta przed wyzyskaniem, jednocze\u015bnie zwi\u0119kszaj\u0105 w\u0142adz\u0119 terapeuty, a wi\u0119c paradoksalnie mog\u0105 zwi\u0119ksza\u0107 ryzyko nadu\u017cycia, je\u015bli towarzyszy im izolacja i brak zewn\u0119trznej kontroli.<\/span><\/p>\n

Po drugie, granica zbyt sztywna bywa r\u00f3wnie szkodliwa jak granica zbyt p\u0142ynna<\/b>. To kontrintuicyjne, ale dobrze udokumentowane. Cz\u0119\u015b\u0107 klinicyst\u00f3w, kierowana l\u0119kiem przed odpowiedzialno\u015bci\u0105, przyjmuje skrajnie zachowawczy model \u201etylko w gabinecie, emocjonalnie na dystans\u201d, rezygnuj\u0105c z interwencji o udowodnionej skuteczno\u015bci, kt\u00f3re formalnie mieszcz\u0105 si\u0119 w kategorii przekrocze\u0144 (Lazarus, 2002). Efektem bywa terapia ch\u0142odna, w kt\u00f3rej pacjent czuje si\u0119 traktowany jak przypadek, a nie jak cz\u0142owiek. Z bada\u0144 nad sojuszem terapeutycznym wiemy za\u015b, \u017ce to jako\u015b\u0107 relacji, a nie sama technika, jest jednym z najsilniejszych predyktor\u00f3w efektu leczenia, niezale\u017cnie od orientacji (Norcross & Lambert, 2018).<\/span><\/p>\n

Po trzecie, wiele decyzji granicznych zapada w polu przeniesienia i przeciwprzeniesienia<\/b>, a wi\u0119c w obszarze, kt\u00f3rego terapeuta nie zawsze jest w pe\u0142ni \u015bwiadomy. Pro\u015bba pacjenta o przed\u0142u\u017cenie sesji mo\u017ce by\u0107 realn\u0105 potrzeb\u0105 albo nie\u015bwiadomym testem, czy terapeuta da si\u0119 wci\u0105gn\u0105\u0107 w rol\u0119 ratownika. W\u0142asna gotowo\u015b\u0107 terapeuty, by ulec, bywa sygna\u0142em nieprzepracowanego przeciwprzeniesienia. Metaanaliza Hayesa i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w (2018) pokaza\u0142a, \u017ce zdolno\u015b\u0107 do rozpoznawania i zarz\u0105dzania reakcjami przeciwprzeniesieniowymi wi\u0105\u017ce si\u0119 z lepszymi efektami terapii, a co istotne, jest to umiej\u0119tno\u015b\u0107 wyuczalna, a nie wrodzony dar.<\/span><\/p>\n

Mechanizm: jak naprawd\u0119 dochodzi do narusze\u0144<\/span><\/h4>\n

Warto rozwia\u0107 pewien mit. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 powa\u017cnych narusze\u0144 granic nie zaczyna si\u0119 od z\u0142ej intencji. Zaczyna si\u0119 od drobnych, racjonalizowanych krok\u00f3w. Pope i Vasquez (2016), opisuj\u0105c typow\u0105 trajektori\u0119, zwracaj\u0105 uwag\u0119 na tzw. r\u00f3wni\u0119 pochy\u0142\u0105 (slippery slope<\/em>): najpierw sesje przeci\u0105gaj\u0105 si\u0119 \u201etylko troch\u0119\u201d, potem pojawia si\u0119 wiadomo\u015b\u0107 poza godzinami pracy, potem kawa \u201ebo to przecie\u017c nic takiego\u201d, a\u017c wreszcie terapeuta orientuje si\u0119, \u017ce znalaz\u0142 si\u0119 w miejscu, w kt\u00f3rym by nie chcia\u0142 by\u0107.<\/span><\/p>\n

Ten mechanizm ma istotn\u0105 konsekwencj\u0119 praktyczn\u0105. Skoro naruszenia rzadko s\u0105 aktem jednorazowej decyzji, a cz\u0119\u015bciej efektem stopniowego dryfu, to najwa\u017cniejsz\u0105 obron\u0105 nie jest si\u0142a charakteru, lecz wczesne wychwytywanie sygna\u0142\u00f3w<\/b>. A te najlepiej wida\u0107 z zewn\u0105trz, w superwizji albo w rozmowie z zaufanym wsp\u00f3\u0142pracownikiem. Gutheil i Gabbard (1993) wskazuj\u0105 tu na prosty, ale przydatny test: czy dane zachowanie da si\u0119 swobodnie om\u00f3wi\u0107 w ramach terapii i czy terapeuta by\u0142by got\u00f3w zapisa\u0107 je w dokumentacji oraz przedstawi\u0107 na superwizji. To, co wymaga ukrycia, niemal zawsze jest sygna\u0142em ostrzegawczym.<\/span><\/p>\n

Optymalny wzorzec: granica jako elastyczna rama<\/span><\/h4>\n

Jak zatem wygl\u0105da dobre stawianie granic? Wsp\u00f3\u0142czesna literatura odchodzi od modelu sztywnego muru na rzecz koncepcji elastycznej ramy<\/b> (flexible frame<\/em>). Idea jest nast\u0119puj\u0105ca: struktura pozostaje sta\u0142a i przewidywalna, ale terapeuta zachowuje zdolno\u015b\u0107 do \u015bwiadomego, uzasadnionego klinicznie odst\u0119pstwa, gdy s\u0142u\u017cy ono pacjentowi (Gabbard, 2016).<\/span><\/p>\n

Kluczowe jest s\u0142owo \u201e\u015bwiadomego\u201d. Dobra granica nie jest reakcj\u0105 odruchow\u0105. Jest decyzj\u0105, kt\u00f3r\u0105 terapeuta potrafi sobie uzasadni\u0107, odpowiadaj\u0105c na kilka pyta\u0144: Czyj\u0105 potrzeb\u0119 zaspokaja to odst\u0119pstwo, pacjenta czy moj\u0105? Czy da si\u0119 je om\u00f3wi\u0107 wprost na sesji? Czy mie\u015bci si\u0119 w planie leczenia? Czy nie jest powtarzalne i eskaluj\u0105ce? Pope i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2006) proponuj\u0105 w tym duchu uporz\u0105dkowan\u0105 refleksj\u0119, kt\u00f3ra zamienia intuicyjny impuls w \u015bwiadomy wyb\u00f3r.<\/span><\/p>\n

Szczeg\u00f3lnie pouczaj\u0105cym poligonem jest tu samoujawnienie<\/b> (self-disclosure<\/em>). Wbrew obiegowej opinii nie jest ono z natury naruszeniem; badania pokazuj\u0105 obraz bardziej zniuansowany. W jako\u015bciowym badaniu Hanson (2005), opartym na wywiadach z osobami b\u0119d\u0105cymi w terapii, kluczowy okaza\u0142 si\u0119 nie sam fakt ujawnienia, lecz to, czy by\u0142o ono umiej\u0119tne i trafne; to ono, a nie rodzaj interwencji, decydowa\u0142o o jej skutku. Z kolei analogiczne badanie Myers i Hayes (2006) wykaza\u0142o, \u017ce ujawnienia terapeuty pog\u0142\u0119bia\u0142y sesj\u0119 i podnosi\u0142y postrzegan\u0105 kompetencj\u0119, ale tylko wtedy, gdy sojusz terapeutyczny by\u0142 dobry; przy s\u0142abym sojuszu te same ujawnienia dzia\u0142a\u0142y odwrotnie, czyni\u0105c sesj\u0119 p\u0142ytsz\u0105, a terapeut\u0119 mniej wiarygodnym. To znakomicie ilustruje natur\u0119 granic: ta sama interwencja bywa lekarstwem lub trucizn\u0105 zale\u017cnie od relacyjnego t\u0142a, w kt\u00f3rym si\u0119 pojawia.<\/span><\/p>\n

Jak komunikowa\u0107 granic\u0119?<\/span><\/h4>\n

Stawianie granicy to nie tylko decyzja, ale i spos\u00f3b jej zakomunikowania. Z mojego do\u015bwiadczenia, a tak\u017ce z logiki podej\u015bcia relacyjnego, wynika kilka zasad.<\/span><\/p>\n

Po pierwsze, granic\u0119 warto stawia\u0107 bez przepraszania i bez agresji<\/a><\/span><\/b>. Komunikat typu \u201eNie odpowiadam na wiadomo\u015bci mi\u0119dzy sesjami, bo nasz\u0105 prac\u0119 wykonujemy tutaj, a to wa\u017cne, \u017ceby\u015bmy mieli na ni\u0105 w\u0142a\u015bciw\u0105 przestrze\u0144\u201d jest jasny, oparty na uzasadnieniu, a zarazem nieodtr\u0105caj\u0105cy. Granica wypowiedziana z poczuciem winy zaprasza do negocjacji; granica wypowiedziana z irytacj\u0105 rani.<\/span><\/p>\n

Po drugie, sama pro\u015bba pacjenta o przekroczenie bywa materia\u0142em do eksploracji, a nie tylko problemem administracyjnym<\/b>. Zamiast jedynie odm\u00f3wi\u0107, mo\u017cna zapyta\u0107, co dla pacjenta znaczy\u0142oby, gdyby terapeuta si\u0119 zgodzi\u0142, i co znaczy, \u017ce odmawia. W ten spos\u00f3b granica przestaje by\u0107 ko\u0144cem rozmowy, a staje si\u0119 jej pocz\u0105tkiem (Gutheil & Gabbard, 1993).<\/span><\/p>\n

Po trzecie, granica wymaga sta\u0142o\u015bci w czasie<\/b>. Jednorazowy wyj\u0105tek, kt\u00f3rego si\u0119 nie omawia, \u0142atwo staje si\u0119 now\u0105 norm\u0105. To, co raz dopuszczone bez refleksji, trudno potem cofn\u0105\u0107 bez poczucia, \u017ce terapeuta \u201esi\u0119 wycofuje\u201d albo karze.<\/span><\/p>\n

Konsekwencje: dla pacjenta, dla terapeuty, dla procesu<\/span><\/h4>\n

Granice nie s\u0105 formalno\u015bci\u0105, bo ich jako\u015b\u0107 przek\u0142ada si\u0119 na efekty.<\/span><\/p>\n

Dla pacjenta<\/b> dobrze utrzymana rama jest \u017ar\u00f3d\u0142em bezpiecze\u0144stwa. Dla wielu os\u00f3b, zw\u0142aszcza tych z histori\u0105 zaniedbania lub nadu\u017cy\u0107<\/a><\/strong><\/span>, w kt\u00f3rych granice by\u0142y chronicznie naruszane, do\u015bwiadczenie relacji przewidywalnej i bezpiecznej bywa samo w sobie koryguj\u0105ce. Z drugiej strony naruszenie granicy przez terapeut\u0119, nawet pozornie drobne, potrafi reaktywowa\u0107 dawne urazy i podwa\u017cy\u0107 zaufanie<\/a><\/strong><\/span>, kt\u00f3re jest fundamentem leczenia. Skala zjawiska nie jest marginalna: szacuje si\u0119, \u017ce kilka procent terapeut\u00f3w przyznaje si\u0119 do kontakt\u00f3w o charakterze seksualnym z pacjentami, a tego rodzaju naruszenia wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z trwa\u0142ymi szkodami psychicznymi (Pope & Vasquez, 2016).<\/span><\/p>\n

Dla terapeuty<\/b> umiej\u0119tno\u015b\u0107 stawiania granic jest r\u00f3wnie\u017c narz\u0119dziem ochrony w\u0142asnej. Brak granic, odbieranie wiadomo\u015bci wieczorami, przeci\u0105ganie sesji, niemo\u017cno\u015b\u0107 powiedzenia \u201enie\u201d, to jeden z udokumentowanych czynnik\u00f3w ryzyka wypalenia zawodowego<\/a><\/strong><\/span> i zm\u0119czenia wsp\u00f3\u0142czuciem (Norcross & VandenBos, 2018). Granica nie jest wi\u0119c tylko aktem wobec pacjenta; jest aktem dbania o samego siebie, bez kt\u00f3rego praca staje si\u0119 nie do utrzymania.<\/span><\/p>\n

Dla procesu<\/b> za\u015b granice wyznaczaj\u0105 sam\u0105 jego mo\u017cliwo\u015b\u0107. Bez sta\u0142ej ramy nie spos\u00f3b obserwowa\u0107, jak pacjent na ni\u0105 reaguje, a w\u0142a\u015bnie te reakcje bywaj\u0105 oknem na jego wzorce relacyjne. W tym sensie granica nie ogranicza terapii. Ona j\u0105 umo\u017cliwia.<\/span><\/p>\n

Na zako\u0144czenie<\/span><\/h4>\n

Stawianie granic w psychoterapii nie jest umiej\u0119tno\u015bci\u0105, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna opanowa\u0107 raz na zawsze. Jest praktyk\u0105 ci\u0105g\u0142ej uwa\u017cno\u015bci, w kt\u00f3rej terapeuta nieustannie pyta siebie, czyj\u0105 potrzeb\u0119 w\u0142a\u015bnie zaspokaja i czy to, co robi, s\u0142u\u017cy pacjentowi, czy raczej koi jego w\u0142asny niepok\u00f3j. Najlepsze granice nie s\u0105 ani sztywne, ani p\u0142ynne. S\u0105 przemy\u015blane. A przemy\u015blana granica wymaga czego\u015b, co w tym zawodzie zawsze pozostaje rzadkie: zdolno\u015bci do szczerej samoobserwacji bez autocenzury i gotowo\u015bci, by w razie w\u0105tpliwo\u015bci zapyta\u0107 kogo\u015b z zewn\u0105trz. Je\u015bli ten tekst sk\u0142oni\u0142 cho\u0107 do takiego pytania, spe\u0142ni\u0142 swoje zadanie.<\/span><\/p>\n

Okruchy praktyki<\/b><\/i><\/span><\/h5>\n

Oto kilka zasad, kt\u00f3re w mojej w\u0142asnej pracy okaza\u0142y si\u0119 klinicznie u\u017cyteczne:<\/span><\/p>\n

    \n
  • Kiedy \u0142api\u0119 si\u0119 na ch\u0119ci zrobienia dla pacjenta wyj\u0105tku, zatrzymuj\u0119 si\u0119 na jedno pytanie: czy zrobi\u0142bym to dla ka\u017cdego pacjenta w tej samej sytuacji? Je\u015bli odpowied\u017a brzmi \u201enie\u201d, to sygna\u0142, \u017ce warto si\u0119 przyjrze\u0107, co si\u0119 we mnie uruchomi\u0142o.<\/span><\/li>\n
  • Traktuj\u0119 ka\u017cde odst\u0119pstwo od ramy jako co\u015b, co da si\u0119 om\u00f3wi\u0107 na sesji. Je\u015bli czuj\u0119 op\u00f3r przed om\u00f3wieniem, to zwykle znak, \u017ce granica zaczyna si\u0119 chwia\u0107.<\/span><\/li>\n
  • Pro\u015bby o przekroczenie granicy staram si\u0119 najpierw zrozumie\u0107, a dopiero potem rozstrzygn\u0105\u0107. \u201eCo by to dla pana znaczy\u0142o, gdybym si\u0119 zgodzi\u0142?\u201d bywa pytaniem cenniejszym ni\u017c samo \u201etak\u201d lub \u201enie\u201d.<\/span><\/li>\n
  • Mam kilka os\u00f3b, kt\u00f3rym mog\u0119 opowiedzie\u0107 o granicznym dylemacie bez poczucia, \u017ce trac\u0119 twarz. To, czego nie chcia\u0142bym komu\u015b opowiedzie\u0107, jest zwykle dok\u0142adnie tym, o czym powinienem opowiedzie\u0107.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n
    Bibliografia<\/b><\/span><\/h5>\n

    Gabbard, G. O. (2016). Boundaries and boundary violations in psychoanalysis<\/i> (2. wyd.). American Psychiatric Association Publishing.<\/span><\/p>\n

    Gutheil, T. G., & Gabbard, G. O. (1993). The concept of boundaries in clinical practice: Theoretical and risk-management dimensions. American Journal of Psychiatry, 150<\/i>(2), 188\u2013196.<\/span><\/p>\n

    Gutheil, T. G., & Gabbard, G. O. (1998). Misuses and misunderstandings of boundary theory in clinical and regulatory settings. American Journal of Psychiatry, 155<\/i>(3), 409\u2013414.<\/span><\/p>\n

    Hanson, J. (2005). Should your lips be zipped? How therapist self-disclosure and non-disclosure affects clients. Counselling and Psychotherapy Research, 5<\/i>(2), 96\u2013104.<\/span><\/p>\n

    Hayes, J. A., Gelso, C. J., Goldberg, S., & Kivlighan, D. M. (2018). Countertransference management and effective psychotherapy: Meta-analytic findings. Psychotherapy, 55<\/i>(4), 496\u2013507.<\/span><\/p>\n

    Lazarus, A. (2002).\u00a0Dual relationships and psychotherapy<\/i>. Springer Publishing Company. <\/span><\/p>\n

    Myers, D., & Hayes, J. A. (2006). Effects of therapist general self-disclosure and countertransference disclosure on ratings of the therapist and session. Psychotherapy, 43<\/i>(2), 173\u2013185.<\/span><\/p>\n

    Norcross, J. C., & Lambert, M. J. (2018). Psychotherapy relationships that work III. Psychotherapy, 55<\/i>(4), 303\u2013315.<\/span><\/p>\n

    Norcross, J. C., & VandenBos, G. R. (2018). Leaving it at the office: A guide to psychotherapist self-care<\/i> (2. wyd.). Guilford Press.<\/span><\/p>\n

    Pope, K. S., Sonne, J. L., & Greene, B. (2006). What therapists don\u2019t talk about and why: Understanding taboos that hurt us and our clients<\/i>. American Psychological Association.<\/span><\/p>\n

    Pope, K. S., & Vasquez, M. J. T. (2016). Ethics in psychotherapy and counseling: A practical guide<\/i> (5. wyd.). Wiley.<\/span><\/p>\n

    Smith, D., & Fitzpatrick, M. (1995). Patient-therapist boundary issues: An integrative review of theory and research. Professional Psychology: Research and Practice, 26<\/i>(5), 499\u2013506.<\/span><\/p>\n

    Zur, O. (2002). Out-of-office experience: When crossing office boundaries and engaging in dual relationships are clinically beneficial and ethically sound. Independent Practitioner, 21<\/i>(1), 96\u2013100.<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    W mojej praktyce terapeutycznej pewne sceny powtarzaj\u0105 si\u0119 z niemal rytualn\u0105 regularno\u015bci\u0105. Pacjent pyta pod koniec sesji, czy mo\u017ce napisa\u0107 do mnie SMS-a, \u201egdyby co\u015b si\u0119 dzia\u0142o\u201d. Inny przynosi prezent, drogi na tyle, \u017ce nie spos\u00f3b przej\u015b\u0107 nad nim do porz\u0105dku dziennego. Jeszcze inny, w trakcie szczeg\u00f3lnie poruszaj\u0105cej sesji, prosi, \u017cebym opowiedzia\u0142 co\u015b o sobie, bo \u201eprzecie\u017c on m\u00f3wi mi …<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":1680,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"rs_blank_template":"","rs_page_bg_color":"","slide_template_v7":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[102,100,333,97,114,115,106,335],"class_list":["post-1673","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized","tag-agresja-i-przemoc","tag-dobrostan","tag-dropout","tag-pomoc-psychologiczna","tag-psychoterapia","tag-terapia-online","tag-umiejetnosci-miekkie","tag-wypalenie-zawodowe"],"yoast_head":"\nJak psychoterapeuta stawia granice w pracy z pacjentem? O sztuce pomagania bez przekraczania granic - Jacek Za\u0142uski o psychologii<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Jak psychoterapeuta stawia granice w pracy z pacjentem? O r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy przekroczeniem a naruszeniem, elastycznej ramie i tym, co naprawd\u0119 chroni pacjenta.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/granice\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Jak psychoterapeuta stawia granice w pracy z pacjentem? O sztuce pomagania bez przekraczania granic - Jacek Za\u0142uski o psychologii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Jak psychoterapeuta stawia granice w pracy z pacjentem? O r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy przekroczeniem a naruszeniem, elastycznej ramie i tym, co naprawd\u0119 chroni pacjenta.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/granice\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jacek Za\u0142uski o psychologii\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-06-16T06:24:29+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-06-16T06:36:20+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/granice-w-terapii.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"832\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1248\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Jacek Za\u0142uski\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Jacek Za\u0142uski\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Estimated reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/granice\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/granice\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Jacek Za\u0142uski\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\"},\"headline\":\"Jak psychoterapeuta stawia granice w pracy z pacjentem? O sztuce pomagania bez przekraczania granic\",\"datePublished\":\"2026-06-16T06:24:29+00:00\",\"dateModified\":\"2026-06-16T06:36:20+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/granice\\\/\"},\"wordCount\":2202,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/granice\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/granice-w-terapii.jpg\",\"keywords\":[\"Agresja i przemoc\",\"Dobrostan\",\"Dropout\",\"Pomoc psychologiczna\",\"Psychoterapia\",\"Terapia online\",\"Umiej\u0119tno\u015bci mi\u0119kkie\",\"Wypalenie zawodowe\"],\"articleSection\":[\"Uncategorized\"],\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/granice\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/granice\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/granice\\\/\",\"name\":\"Jak psychoterapeuta stawia granice w pracy z pacjentem? O sztuce pomagania bez przekraczania granic - Jacek Za\u0142uski o psychologii\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/granice\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/granice\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/granice-w-terapii.jpg\",\"datePublished\":\"2026-06-16T06:24:29+00:00\",\"dateModified\":\"2026-06-16T06:36:20+00:00\",\"description\":\"Jak psychoterapeuta stawia granice w pracy z pacjentem? O r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy przekroczeniem a naruszeniem, elastycznej ramie i tym, co naprawd\u0119 chroni pacjenta.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/granice\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/granice\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/granice\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/granice-w-terapii.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/granice-w-terapii.jpg\",\"width\":832,\"height\":1248,\"caption\":\"granice psychologiczne\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/granice\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Jak psychoterapeuta stawia granice w pracy z pacjentem? O sztuce pomagania bez przekraczania granic\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/\",\"name\":\"Jacek Za\u0142uski o psychologii\",\"description\":\"Psychologia \u017cycia codziennego okiem praktyka\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\",\"name\":\"Jacek Za\u0142uski\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/cropped-psychoterapeuta_szkic-100x100.png\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/cropped-psychoterapeuta_szkic-100x100.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/cropped-psychoterapeuta_szkic-100x100.png\",\"caption\":\"Jacek Za\u0142uski\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/cropped-psychoterapeuta_szkic-100x100.png\"},\"description\":\"psycholog i psychoterapeuta www.sensownie.com\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.sensownie.com\",\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/JacekZaluskiBlog\\\/?modal=admin_todo_tour\",\"https:\\\/\\\/www.linkedin.com\\\/in\\\/jacek-zauski\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Jak psychoterapeuta stawia granice w pracy z pacjentem? O sztuce pomagania bez przekraczania granic - Jacek Za\u0142uski o psychologii","description":"Jak psychoterapeuta stawia granice w pracy z pacjentem? O r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy przekroczeniem a naruszeniem, elastycznej ramie i tym, co naprawd\u0119 chroni pacjenta.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/granice\/","og_locale":"en_GB","og_type":"article","og_title":"Jak psychoterapeuta stawia granice w pracy z pacjentem? O sztuce pomagania bez przekraczania granic - Jacek Za\u0142uski o psychologii","og_description":"Jak psychoterapeuta stawia granice w pracy z pacjentem? O r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy przekroczeniem a naruszeniem, elastycznej ramie i tym, co naprawd\u0119 chroni pacjenta.","og_url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/granice\/","og_site_name":"Jacek Za\u0142uski o psychologii","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour","article_author":"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour","article_published_time":"2026-06-16T06:24:29+00:00","article_modified_time":"2026-06-16T06:36:20+00:00","og_image":[{"width":832,"height":1248,"url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/granice-w-terapii.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Jacek Za\u0142uski","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Jacek Za\u0142uski","Estimated reading time":"12 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/granice\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/granice\/"},"author":{"name":"Jacek Za\u0142uski","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8"},"headline":"Jak psychoterapeuta stawia granice w pracy z pacjentem? O sztuce pomagania bez przekraczania granic","datePublished":"2026-06-16T06:24:29+00:00","dateModified":"2026-06-16T06:36:20+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/granice\/"},"wordCount":2202,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8"},"image":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/granice\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/granice-w-terapii.jpg","keywords":["Agresja i przemoc","Dobrostan","Dropout","Pomoc psychologiczna","Psychoterapia","Terapia online","Umiej\u0119tno\u015bci mi\u0119kkie","Wypalenie zawodowe"],"articleSection":["Uncategorized"],"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.zaluski.blog\/granice\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/granice\/","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/granice\/","name":"Jak psychoterapeuta stawia granice w pracy z pacjentem? O sztuce pomagania bez przekraczania granic - Jacek Za\u0142uski o psychologii","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/granice\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/granice\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/granice-w-terapii.jpg","datePublished":"2026-06-16T06:24:29+00:00","dateModified":"2026-06-16T06:36:20+00:00","description":"Jak psychoterapeuta stawia granice w pracy z pacjentem? O r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy przekroczeniem a naruszeniem, elastycznej ramie i tym, co naprawd\u0119 chroni pacjenta.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/granice\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.zaluski.blog\/granice\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/granice\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/granice-w-terapii.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/granice-w-terapii.jpg","width":832,"height":1248,"caption":"granice psychologiczne"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/granice\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.zaluski.blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Jak psychoterapeuta stawia granice w pracy z pacjentem? O sztuce pomagania bez przekraczania granic"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#website","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/","name":"Jacek Za\u0142uski on psychology","description":"Psychologia \u017cycia codziennego okiem praktyka","publisher":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.zaluski.blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8","name":"Jacek Za\u0142uski","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/cropped-psychoterapeuta_szkic-100x100.png","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/cropped-psychoterapeuta_szkic-100x100.png","contentUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/cropped-psychoterapeuta_szkic-100x100.png","caption":"Jacek Za\u0142uski"},"logo":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/cropped-psychoterapeuta_szkic-100x100.png"},"description":"psycholog i psychoterapeuta www.sensownie.com","sameAs":["https:\/\/www.sensownie.com","https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour","https:\/\/www.linkedin.com\/in\/jacek-zauski\/"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1673","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1673"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1673\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1705,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1673\/revisions\/1705"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1680"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1673"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1673"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1673"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}