{"id":1140,"date":"2026-02-17T07:23:40","date_gmt":"2026-02-17T07:23:40","guid":{"rendered":"https:\/\/www.zaluski.blog\/?p=1140"},"modified":"2026-03-07T09:27:50","modified_gmt":"2026-03-07T09:27:50","slug":"preferencje-kulinarne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/preferencje-kulinarne\/","title":{"rendered":"Culinary Preferences: Where Ancient Instincts Meet the Modern World"},"content":{"rendered":"

Stoimy przed lod\u00f3wk\u0105 pe\u0142n\u0105 jedzenia, a jednak si\u0119gamy po chipsy. Wiemy, \u017ce powinni\u015bmy wybra\u0107 jab\u0142ko, ale r\u0119ka sama w\u0119druje po czekolad\u0119. To nie jest kwestia s\u0142abej woli<\/a><\/strong><\/span>, to echo naszej ewolucyjnej przesz\u0142o\u015bci, kt\u00f3re brzmi szczeg\u00f3lnie g\u0142o\u015bno w \u015bwiecie, kt\u00f3ry zmieni\u0142 si\u0119 szybciej, ni\u017c nasze m\u00f3zgi zdo\u0142a\u0142y za nim nad\u0105\u017cy\u0107.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Plejstoce\u0144skie cia\u0142o w XXI-wiecznym supermarkecie<\/span><\/h4>\n

Przez 99% historii ludzko\u015bci \u017cyli\u015bmy w warunkach, kt\u00f3re dzi\u015b trudno nam sobie wyobrazi\u0107. Nasi przodkowie z epoki plejstocenu, trwaj\u0105cej od oko\u0142o 2,6 miliona do 11 700 lat temu, nieustannie balansowali na kraw\u0119dzi g\u0142odu. Dla nich ka\u017cdy dzie\u0144 stawia\u0142 to samo pytanie: gdzie zdob\u0119d\u0119 wystarczaj\u0105co du\u017co kalorii, by przetrwa\u0107? (Cordain et al., 2005).<\/span><\/p>\n

W tamtym \u015bwiecie cukier, t\u0142uszcz i s\u00f3l by\u0142y niesamowicie rzadkie i niezwykle cenne. Dojrza\u0142e owoce pojawia\u0142y si\u0119 sezonowo, mi\u0119so wymaga\u0142o ryzykownych polowa\u0144, a s\u00f3l by\u0142a prawie niedost\u0119pna. Ewolucja nie zmarnowa\u0142a tej okazji, wykszta\u0142ci\u0142a w nas tak pot\u0119\u017cne mechanizmy nagrody za spo\u017cywanie tych substancji, \u017ce dzi\u015b, gdy s\u0105 one wsz\u0119dzie, nie potrafimy si\u0119 przed nimi obroni\u0107 (Lieberman, 2011).<\/span><\/p>\n

Nasza biologia zosta\u0142a zaprojektowana dla \u015bwiata niedoboru, ale znale\u017ali\u015bmy si\u0119 w \u015bwiecie nadmiaru. I to w\u0142a\u015bnie ta fundamentalna niezgodno\u015b\u0107, nazywana przez naukowc\u00f3w niedopasowaniem ewolucyjnym (evolutionary mismatch), le\u017cy u podstaw wsp\u00f3\u0142czesnej epidemii oty\u0142o\u015bci<\/a><\/span><\/strong> (Eaton et al., 1988).<\/span><\/p>\n

Anatomia uzale\u017cnienia: Jak m\u00f3zg reaguje na cukier<\/span><\/h4>\n

Kiedy jemy co\u015b s\u0142odkiego, w naszym m\u00f3zgu dzieje si\u0119 co\u015b niezwyk\u0142ego. Receptory smakowe na j\u0119zyku wysy\u0142aj\u0105 sygna\u0142 do uk\u0142adu nagrody tj. zespo\u0142u struktur m\u00f3zgowych obejmuj\u0105cych j\u0105dro p\u00f3\u0142le\u017c\u0105ce, brzuszne pole nakrywki i przy\u015brodkow\u0105 kor\u0119 przedczo\u0142ow\u0105. Nast\u0119puje gwa\u0142towny wzrost uwalniania dopaminy, czyli neuroprzeka\u017anika odpowiedzialnego za odczuwanie przyjemno\u015bci i motywacj\u0119 (Volkow et al., 2013).<\/span><\/p>\n

Badania obrazowania m\u00f3zgu pokazuj\u0105 fascynuj\u0105cy i nieco niepokoj\u0105cy fakt: aktywacja m\u00f3zgu po spo\u017cyciu cukru wygl\u0105da niezwykle podobnie do tej, kt\u00f3r\u0105 obserwujemy po za\u017cyciu narkotyk\u00f3w (Gearhardt et al., 2011). To nie jest przypadek ani przesada. Cukier aktywuje dok\u0142adnie te same szlaki neuronalne, kt\u00f3re odpowiadaj\u0105 za uzale\u017cnienie od substancji psychoaktywnych.<\/span><\/p>\n

W jednym z kluczowych eksperyment\u00f3w na szczurach, naukowcy z Princeton University wykazali, \u017ce zwierz\u0119ta maj\u0105ce dost\u0119p do roztworu cukru wykazywa\u0142y wszystkie klasyczne oznaki uzale\u017cnienia: przyzwyczajenie (potrzeba coraz wi\u0119kszych ilo\u015bci dla uzyskania tego samego efektu), objawy odstawienia (l\u0119k, dr\u017cenie z\u0119b\u00f3w) i nawroty po okresie abstynencji (Avena et al., 2008). Co wi\u0119cej, szczury by\u0142y gotowe znosi\u0107 bolesne bod\u017ace elektryczne, by dotrze\u0107 do cukru. To zachowanie typowe dla silnego uzale\u017cnienia.<\/span><\/p>\n

T\u0142uszcz: Prehistoryczna polisa ubezpieczeniowa<\/span><\/h4>\n

Podczas gdy cukier daje nam natychmiastow\u0105 energi\u0119, t\u0142uszcz by\u0142 czym\u015b jeszcze cenniejszym tj. form\u0105 przechowywania kalorii na trudne czasy. W plejstocenie okresy obfito\u015bci by\u0142y kr\u00f3tkie i nieprzewidywalne. Kiedy nasi przodkowie udanie upolowali du\u017cego ssaka, musieli wykorzysta\u0107 ka\u017cd\u0105 okazj\u0119 do zjedzenia jak najwi\u0119kszej ilo\u015bci t\u0142ustego mi\u0119sa. Ci, kt\u00f3rzy mieli najsilniejsze preferencje dla t\u0142uszczu, budowali zapasy energetyczne w postaci t\u0142uszczu podsk\u00f3rnego i mieli wi\u0119ksze szanse przetrwania nast\u0119pnego g\u0142odu (S\u00f8rensen, 2009).<\/span><\/p>\n

Ewolucja wyposa\u017cy\u0142a nas w mechanizm, kt\u00f3ry neurobiolog Michel Cabanac nazwa\u0142 \u201ealliesthesia”. Jest to zjawisko, w kt\u00f3rym przyjemno\u015b\u0107 z jedzenia zale\u017cy od naszego wewn\u0119trznego stanu metabolicznego (Cabanac, 1971). G\u0142odny cz\u0142owiek odczuwa znacznie intensywniejsz\u0105 przyjemno\u015b\u0107 ze spo\u017cycia t\u0142ustego posi\u0142ku ni\u017c ten, kt\u00f3ry jest najedzony. Problem polega na tym, \u017ce nasze m\u00f3zgi wci\u0105\u017c dzia\u0142aj\u0105 tak, jakby\u015bmy byli w ci\u0105g\u0142ym stanie niedo\u017cywienia, nawet gdy tak nie jest.<\/span><\/p>\n

Badania prowadzone przez zesp\u00f3\u0142 Dany Small z Yale University pokazuj\u0105, \u017ce posi\u0142ki \u0142\u0105cz\u0105ce t\u0142uszcz i w\u0119glowodany wywo\u0142uj\u0105 silniejsz\u0105 reakcj\u0119 w uk\u0142adzie nagrody ni\u017c ka\u017cdy z tych sk\u0142adnik\u00f3w osobno (DiFeliceantonio et al., 2018). To wyja\u015bnia, dlaczego nie mo\u017cemy si\u0119 oprze\u0107 pizzy, frytkom czy lodom. Te po\u0142\u0105czenia praktycznie nie istnia\u0142y w naturze, wi\u0119c nigdy nie wykszta\u0142cili\u015bmy przed nimi mechanizm\u00f3w obronnych.<\/span><\/p>\n

S\u00f3l: Waluta \u017cycia<\/span><\/h4>\n

Spo\u015br\u00f3d wszystkich naszych kulinarnych obsesji, pragnienie soli mo\u017ce mie\u0107 najg\u0142\u0119bsze ewolucyjne korzenie. S\u00f3d jest absolutnie niezb\u0119dny do \u017cycia. Reguluje on ci\u015bnienie krwi, r\u00f3wnowag\u0119 p\u0142yn\u00f3w i funkcjonowanie nerw\u00f3w. Nasi przodkowie, \u017cyj\u0105cy z dala od oceanu, mieli trudno\u015bci z uzyskaniem odpowiedniej ilo\u015bci soli, zw\u0142aszcza na diecie ro\u015blinnej (Morris et al., 2008).<\/span><\/p>\n

Apetyt na s\u00f3l jest tak fundamentalny, \u017ce posiadamy dla niej dedykowane receptory smakowe, a jej brak wywo\u0142uje specyficzny g\u0142\u00f3d solny, kt\u00f3rym jest nieodparty pop\u0119d do szukania s\u0142onych pokarm\u00f3w. W badaniach neurobiologicznych wykazano, \u017ce g\u0142\u00f3d solny aktywuje te same obszary m\u00f3zgu co uzale\u017cnienia i potrzeby fizjologiczne, takie jak pragnienie (Geerling & Loewy, 2008).<\/span><\/p>\n

Dzi\u015b przeci\u0119tny cz\u0142owiek w krajach rozwini\u0119tych spo\u017cywa oko\u0142o 9-12 gram\u00f3w soli dziennie, podczas gdy nasze ewolucyjne zapotrzebowanie wynosi\u0142o prawdopodobnie oko\u0142o 1-2 gram\u00f3w (He & MacGregor, 2010). Ta r\u00f3\u017cnica ma dramatyczne konsekwencje dla zdrowia, w szczeg\u00f3lno\u015bci nadci\u015bnienie, choroby serca, udary, ale nasze staro\u017cytne mechanizmy wci\u0105\u017c domagaj\u0105 si\u0119 wi\u0119cej.<\/span><\/p>\n

Psychologia objadania si\u0119: Nie tylko g\u0142\u00f3d<\/span><\/h4>\n

Gdyby jedli\u015bmy tylko wtedy, gdy jeste\u015bmy g\u0142odni, i przestawali, gdy jeste\u015bmy syci, epidemia oty\u0142o\u015bci prawdopodobnie by nie istnia\u0142a. Problem w tym, \u017ce jedzenie dawno przesta\u0142o by\u0107 tylko sposobem na zaspokojenie g\u0142odu. We wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie pokarm pe\u0142ni dziesi\u0105tki funkcji psychologicznych: u\u015bmierza stres, \u0142agodzi nud\u0119, dostarcza rozrywki, oferuje pocieszenie.<\/span><\/p>\n

Psycholog Jane Wardle z University College London wykaza\u0142a, \u017ce ju\u017c ma\u0142e dzieci wykazuj\u0105 tendencj\u0119 do \u201eemocjonalnego jedzenia”, czyli si\u0119gania po jedzenie jako odpowiedzi na negatywne emocje (Wardle et al., 2001). To zachowanie wzmacnia si\u0119 przez ca\u0142e \u017cycie, tworz\u0105c g\u0142\u0119bokie skojarzenia mi\u0119dzy okre\u015blonymi stanami emocjonalnymi a jedzeniem. Nie bez powodu nazywamy niekt\u00f3re potrawy jedzeniem na pocieszenie (comfort food).<\/span><\/p>\n

Neuronaukowiec Paul Kenny wykaza\u0142, \u017ce zwierz\u0119ta z dost\u0119pem do wysokokalorycznego jedzenia rozwijaj\u0105 zmienione wzorce sygnalizacji dopaminowej, kt\u00f3re przypominaj\u0105 te obserwowane w uzale\u017cnieniu od narkotyk\u00f3w (Johnson & Kenny, 2010). Co wi\u0119cej, zwierz\u0119ta te kontynuowa\u0142y objadanie si\u0119 nawet wtedy, gdy wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z negatywnymi konsekwencjami. To klasyczny znak utraty kontroli charakterystyczny dla uzale\u017cnienia<\/a><\/span><\/strong>.<\/span><\/p>\n

\u015arodowisko pokarmowe: Gdy wszystko sprzysi\u0119ga si\u0119 przeciwko nam<\/span><\/h4>\n

Gdyby mo\u017cna by\u0142o zaprojektowa\u0107 \u015brodowisko idealne dla rozwijania si\u0119 oty\u0142o\u015bci, wygl\u0105da\u0142oby dok\u0142adnie jak wsp\u00f3\u0142czesny \u015bwiat. Marketing \u017cywno\u015bci osi\u0105gn\u0105\u0142 poziom psychologicznego wyrafinowania, kt\u00f3ry by\u0142by nie do pomy\u015blenia jeszcze kilkadziesi\u0105t lat temu. Firmy spo\u017cywcze zatrudniaj\u0105 neurobiolog\u00f3w i psycholog\u00f3w, by tworzy\u0107 produkty, kt\u00f3re maksymalizuj\u0105 nasze pragnienie jedzenia (Pogue, 2014<\/span>).<\/span><\/p>\n

Koncepcja punktu szczytowej przyjemno\u015bci (bliss point) opisuje precyzyjn\u0105 kombinacj\u0119 cukru, t\u0142uszczu i soli, kt\u00f3ra wywo\u0142uje najsilniejsz\u0105 reakcj\u0119 w naszym uk\u0142adzie nagrody. Chemicy \u017cywno\u015bci sp\u0119dzaj\u0105 lata na optymalizowaniu tych proporcji, testuj\u0105c setki wariant\u00f3w, a\u017c znajd\u0105 ten, kt\u00f3ry sprawi, \u017ce \u201enie mo\u017cesz zje\u015b\u0107 tylko jednego” (Kessler, 2010).<\/span><\/p>\n

Do tego dochodzi wszechobecno\u015b\u0107 jedzenia. Badania pokazuj\u0105, \u017ce sama ekspozycja na widok lub zapach jedzenia mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 g\u0142\u00f3d, nawet gdy nie jeste\u015bmy fizjologicznie g\u0142odni (Cornell et al., 1989). W \u015bwiecie, gdzie reklamy fast food\u00f3w otaczaj\u0105 nas na ka\u017cdym rogu, a automaty z przek\u0105skami stoj\u0105 w ka\u017cdym budynku, nasze ewolucyjne mechanizmy s\u0105 w stanie ci\u0105g\u0142ej nadaktywacji.<\/span><\/p>\n

Efekt dietetycznego jojo: Dlaczego odchudzanie jest takie trudne<\/span><\/h4>\n

Kiedy pr\u00f3bujemy walczy\u0107 z naszymi preferencjami pokarmowymi poprzez diet\u0119, cz\u0119sto spotyka nas frustruj\u0105cy paradoks: im bardziej si\u0119 staramy, tym gorzej si\u0119 ko\u0144czy. Zjawisko zwane efektem jojo (weight cycling), w kt\u00f3rym ludzie trac\u0105 wag\u0119 tylko po to, by j\u0105 odzyska\u0107 (cz\u0119sto z nawi\u0105zk\u0105), dotyka wi\u0119kszo\u015bci os\u00f3b na diecie (Montani et al., 2015).<\/span><\/p>\n

Z ewolucyjnej perspektywy ma to przera\u017caj\u0105cy sens. Nasz organizm interpretuje restrykcj\u0119 kaloryczn\u0105 jako g\u0142\u00f3d tj. dok\u0142adnie tak\u0105 sytuacj\u0119, przed kt\u00f3r\u0105 ewolucja chcia\u0142a nas chroni\u0107. Kiedy tracimy wag\u0119, nasz metabolizm zwalnia, hormony g\u0142odu wzrastaj\u0105, a hormony syto\u015bci malej\u0105. M\u00f3zg uruchamia wszystkie dost\u0119pne mechanizmy, by sk\u0142oni\u0107 nas do jedzenia i odbudowania utraconych zapas\u00f3w (Sumithran et al., 2011).<\/span><\/p>\n

Co wi\u0119cej, restrykcja dietetyczna cz\u0119sto prowadzi do psychologicznego zjawiska zwanego paradoksaln\u0105 utrat\u0105 kontroli (restraint disinhibition) u os\u00f3b, kt\u00f3re zazwyczaj si\u0119 kontroluj\u0105. Kiedy kto\u015b na restrykcyjnej diecie \u201ez\u0142amie” j\u0105 jednym ciastkiem, cz\u0119sto nast\u0119puje ca\u0142kowita utrata kontroli i objadanie si\u0119, czyli efekt \u201eco mi tam, ju\u017c i tak zepsu\u0142em diet\u0119” (Herman & Polivy, 1983).<\/span><\/p>\n

Co mo\u017cemy z tym zrobi\u0107? Wsp\u00f3\u0142czesne strategie w staro\u017cytnym ciele<\/span><\/h4>\n

Zrozumienie ewolucyjnych korzeni naszych preferencji pokarmowych nie oznacza, \u017ce jeste\u015bmy bezradni. Wr\u0119cz przeciwnie, ta wiedza mo\u017ce pom\u00f3c nam opracowa\u0107 skuteczniejsze strategie. Oto kilka podej\u015b\u0107 opartych na nauce:<\/span><\/p>\n

Zmiana \u015brodowiska, nie tylko zachowania.<\/strong> Zamiast polega\u0107 wy\u0142\u0105cznie na sile woli (kt\u00f3ra wydaje si\u0119 by\u0107 mitem), mo\u017cemy \u015bwiadomie kszta\u0142towa\u0107 nasze \u015brodowisko pokarmowe. Badania pokazuj\u0105, \u017ce nawet proste zmiany, jak przechowywanie niezdrowych przek\u0105sek poza zasi\u0119giem wzroku, mog\u0105 znacz\u0105co zmniejszy\u0107 ich spo\u017cycie (Wansink, 2010).<\/span><\/p>\n

Uwa\u017cne jedzenie (mindful eating).<\/strong> Praktyki mindfulness<\/a><\/span><\/strong> mog\u0105 pom\u00f3c nam ponownie po\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 z sygna\u0142ami fizjologicznego g\u0142odu i syto\u015bci, kt\u00f3re s\u0105 zag\u0142uszane przez emocjonalne jedzenie i wszechobecne bod\u017ace pokarmowe (Kristeller & Wolever, 2014).<\/span><\/p>\n

Akceptacja<\/a><\/span>, nie perfekcja.<\/strong> Zamiast walczy\u0107 z nasz\u0105 biologi\u0105, mo\u017cemy nauczy\u0107 si\u0119 \u017cy\u0107 z ni\u0105<\/a><\/span><\/strong> w spos\u00f3b, kt\u00f3ry szanuje zar\u00f3wno nasze zdrowie, jak i nasz\u0105 ludzko\u015b\u0107. Podej\u015bcie Health at Every Size (HAES) k\u0142adzie nacisk na zdrowe zachowania niezale\u017cnie od wagi, redukuj\u0105c psychologiczne szkody wynikaj\u0105ce z chronicznych diet (Bacon & Aphramor, 2011).<\/span><\/p>\n

Podsumowanie<\/span><\/h4>\n

Stoimy w miejscu, w kt\u00f3rym nigdy wcze\u015bniej nie znalaz\u0142 si\u0119 \u017caden gatunek w historii \u017cycia na Ziemi. Nasze cia\u0142a zosta\u0142y ukszta\u0142towane przez miliony lat ewolucji dla \u015bwiata, kt\u00f3ry ju\u017c nie istnieje, a teraz musz\u0105 radzi\u0107 sobie w \u015brodowisku, kt\u00f3re zmienia si\u0119 szybciej ni\u017c mo\u017cemy za nim nad\u0105\u017cy\u0107.<\/span><\/p>\n

Epidemia oty\u0142o\u015bci nie jest oznak\u0105 moralnej s\u0142abo\u015bci ani brakiem samodyscypliny. To nieuniknione zderzenie staro\u017cytnej biologii z nowoczesnym \u015bwiatem. Cukier, t\u0142uszcz i s\u00f3l \u2013 kiedy\u015b rzadkie nagrody, kt\u00f3re pomaga\u0142y naszym przodkom przetrwa\u0107 \u2013 sta\u0142y si\u0119 wszechobecnymi pokusami w \u015bwiecie, kt\u00f3ry ewolucja nie mog\u0142a przewidzie\u0107.<\/span><\/p>\n

Mo\u017cemy os\u0105dza\u0107 siebie za si\u0119ganie po kolejny kawa\u0142ek czekolady, albo mo\u017cemy zrozumie\u0107, \u017ce robimy dok\u0142adnie to, do czego nas zaprogramowa\u0142a ewolucja. Ta druga perspektywa nie tylko przynosi ulg\u0119 psychologiczn\u0105, ale te\u017c otwiera drog\u0119 do m\u0105drzejszych, bardziej wsp\u00f3\u0142czuj\u0105cych i ostatecznie skuteczniejszych rozwi\u0105za\u0144. Bo kiedy przestajemy walczy\u0107 z w\u0142asn\u0105 natur\u0105, mo\u017cemy zacz\u0105\u0107 m\u0105drze z ni\u0105 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107.<\/span><\/p>\n

<\/h4>\n

Bibliografia<\/span><\/h5>\n

Avena, N. M., Rada, P., & Hoebel, B. G. (2008). Evidence for sugar addiction: Behavioral and neurochemical effects of intermittent, excessive sugar intake. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 32<\/em>(1), 20-39.<\/span><\/p>\n

Bacon, L., & Aphramor, L. (2011). Weight science: Evaluating the evidence for a paradigm shift. Nutrition Journal, 10<\/em>(1), 9.<\/span><\/p>\n

Cabanac, M. (1971). Physiological role of pleasure. Science, 173<\/em>(4002), 1103-1107.<\/span><\/p>\n

Cordain, L., Eaton, S. B., Sebastian, A., Mann, N., Lindeberg, S., Watkins, B. A., O’Keefe, J. H., & Brand-Miller, J. (2005). Origins and evolution of the Western diet: Health implications for the 21st century. The American Journal of Clinical Nutrition, 81<\/em>(2), 341-354.<\/span><\/p>\n

Cornell, C. E., Rodin, J., & Weingarten, H. (1989). Stimulus-induced eating when satiated. Physiology & Behavior, 45<\/em>(4), 695-704.<\/span><\/p>\n

DiFeliceantonio, A. G., Coppin, G., Rigoux, L., Edwin Thanarajah, S., Dagher, A., Tittgemeyer, M., & Small, D. M. (2018). Supra-additive effects of combining fat and carbohydrate on food reward. Cell Metabolism, 28<\/em>(1), 33-44.<\/span><\/p>\n

Eaton, S. B., Konner, M., & Shostak, M. (1988). Stone agers in the fast lane: Chronic degenerative diseases in evolutionary perspective. The American Journal of Medicine, 84<\/em>(4), 739-749.<\/span><\/p>\n

Gearhardt, A. N., Yokum, S., Orr, P. T., Stice, E., Corbin, W. R., & Brownell, K. D. (2011). Neural correlates of food addiction. Archives of General Psychiatry, 68<\/em>(8), 808-816.<\/span><\/p>\n

Geerling, J. C., & Loewy, A. D. (2008). Central regulation of sodium appetite. Experimental Physiology, 93<\/em>(2), 177-209.<\/span><\/p>\n

He, F. J., & MacGregor, G. A. (2010). Reducing population salt intake worldwide: From evidence to implementation. Progress in Cardiovascular Diseases, 52<\/em>(5), 363-382.<\/span><\/p>\n

Herman, C. P., & Polivy, J. (1983). A boundary model for the regulation of eating. Research Publications – Association for Research in Nervous and Mental Disease, 62<\/em>, 141-156.<\/span><\/p>\n

Johnson, P. M., & Kenny, P. J. (2010). Dopamine D2 receptors in addiction-like reward dysfunction and compulsive eating in obese rats. Nature Neuroscience, 13<\/em>(5), 635-641.<\/span><\/p>\n

Kessler, D. A. (2010). The end of overeating: Taking control of the insatiable American appetite<\/em>. Rodale.<\/span><\/p>\n

Kristeller, J. L., & Wolever, R. Q. (2014). Mindfulness-based eating awareness training for treating binge eating disorder: The conceptual foundation. Eating Disorders, 19<\/em>(1), 49-61.<\/span><\/p>\n

Lieberman, D. E. (2011). The evolution of the human head<\/em>. Harvard University Press.<\/span><\/p>\n

Montani, J. P., Schutz, Y., & Dulloo, A. G. (2015). Dieting and weight cycling as risk factors for cardiometabolic diseases: Who is really at risk? Obesity Reviews, 16<\/em>(S1), 7-18.<\/span><\/p>\n

Morris, M. J., Na, E. S., & Johnson, A. K. (2008). Salt craving: The psychobiology of pathogenic sodium intake. <\/span>Physiology & Behavior, 94<\/span><\/em>(5), 709-721.<\/span><\/span><\/p>\n

Pogue, J. M. (2014, July). Salt sugar fat: how the food giants hooked us. In\u00a0Baylor University Medical Center Proceedings<\/i>\u00a0(Vol. 27, No. 3, pp. 283-284). Taylor & Francis. <\/span><\/span><\/p>\n

S\u00f8rensen, T. I. (2009). Challenges in the study of causation of obesity. <\/span>Proceedings of the Nutrition Society, 68<\/span><\/em>(1), 43-54.<\/span><\/span><\/p>\n

Sumithran, P., Prendergast, L. A., Delbridge, E., Purcell, K., Shulkes, A., Kriketos, A., & Proietto, J. (2011). Long-term persistence of hormonal adaptations to weight loss. New England Journal of Medicine, 365<\/em>(17), 1597-1604.<\/span><\/p>\n

Volkow, N. D., Wang, G. J., Tomasi, D., &<\/span> Baler, R. D. (2013). Obesity and addiction: Neurobiological overlaps. <\/span>Obesity Reviews, 14<\/span><\/em>(1), 2-18.<\/span><\/span><\/p>\n

Wansink, B. (2010). From mindless eating to mindlessly eating better.\u00a0Physiology & behavior<\/i>,\u00a0100<\/i>(5), 454-463. <\/span><\/span><\/p>\n

Wardle, J., Guthrie, C. A., Sanderson, S., & <\/span>Rapoport, L. (2001). Development of<\/span> the Children’s Eating Behaviour Questionnaire. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 42<\/em>(7), 963-970.<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

We stand before a fridge full of food, and yet we reach for crisps. We know we should pick an apple, but our hand drifts towards chocolate. This isn't a matter of weak willpower; it's an echo of our evolutionary past that rings particularly loudly in a world that has changed faster than our brains could keep up.<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":1144,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"rs_blank_template":"","rs_page_bg_color":"","slide_template_v7":"","_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[100,127,97,125,126,121],"class_list":["post-1140","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized","tag-dobrostan","tag-otylosc","tag-pomoc-psychologiczna","tag-psychologia-ewolucyjna","tag-psychologia-zdrowia","tag-wolna-wola"],"yoast_head":"\nPreferencje kulinarne: Gdy staro\u017cytne instynkty spotykaj\u0105 nowoczesny \u015bwiat - Jacek Za\u0142uski o psychologii<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Dlaczego trudno oprze\u0107 si\u0119 s\u0142odyczom i fast foodom? Jak ewolucyjne preferencje do cukru, t\u0142uszczu i soli z plejstocenu nap\u0119dzaj\u0105 oty\u0142o\u015b\u0107?\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/preferencje-kulinarne\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Preferencje kulinarne: Gdy staro\u017cytne instynkty spotykaj\u0105 nowoczesny \u015bwiat - Jacek Za\u0142uski o psychologii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dlaczego trudno oprze\u0107 si\u0119 s\u0142odyczom i fast foodom? Jak ewolucyjne preferencje do cukru, t\u0142uszczu i soli z plejstocenu nap\u0119dzaj\u0105 oty\u0142o\u015b\u0107?\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/preferencje-kulinarne\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Jacek Za\u0142uski o psychologii\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour\" \/>\n<meta property=\"article:author\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-02-17T07:23:40+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-03-07T09:27:50+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/image-21-1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"784\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1168\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Jacek Za\u0142uski\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Jacek Za\u0142uski\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Estimated reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"13 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/preferencje-kulinarne\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/preferencje-kulinarne\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Jacek Za\u0142uski\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\"},\"headline\":\"Preferencje kulinarne: Gdy staro\u017cytne instynkty spotykaj\u0105 nowoczesny \u015bwiat\",\"datePublished\":\"2026-02-17T07:23:40+00:00\",\"dateModified\":\"2026-03-07T09:27:50+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/preferencje-kulinarne\\\/\"},\"wordCount\":2370,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/preferencje-kulinarne\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/02\\\/image-21-1.jpg\",\"keywords\":[\"Dobrostan\",\"Oty\u0142o\u015b\u0107\",\"Pomoc psychologiczna\",\"Psychologia ewolucyjna\",\"Psychologia zdrowia\",\"Wolna wola\"],\"articleSection\":[\"Uncategorized\"],\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/preferencje-kulinarne\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/preferencje-kulinarne\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/preferencje-kulinarne\\\/\",\"name\":\"Preferencje kulinarne: Gdy staro\u017cytne instynkty spotykaj\u0105 nowoczesny \u015bwiat - Jacek Za\u0142uski o psychologii\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/preferencje-kulinarne\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/preferencje-kulinarne\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/02\\\/image-21-1.jpg\",\"datePublished\":\"2026-02-17T07:23:40+00:00\",\"dateModified\":\"2026-03-07T09:27:50+00:00\",\"description\":\"Dlaczego trudno oprze\u0107 si\u0119 s\u0142odyczom i fast foodom? Jak ewolucyjne preferencje do cukru, t\u0142uszczu i soli z plejstocenu nap\u0119dzaj\u0105 oty\u0142o\u015b\u0107?\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/preferencje-kulinarne\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/preferencje-kulinarne\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/preferencje-kulinarne\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/02\\\/image-21-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/02\\\/image-21-1.jpg\",\"width\":784,\"height\":1168,\"caption\":\"psychologia ewolucyjna\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/preferencje-kulinarne\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Preferencje kulinarne: Gdy staro\u017cytne instynkty spotykaj\u0105 nowoczesny \u015bwiat\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/\",\"name\":\"Jacek Za\u0142uski o psychologii\",\"description\":\"Psychologia \u017cycia codziennego okiem praktyka\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8\",\"name\":\"Jacek Za\u0142uski\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/cropped-psychoterapeuta_szkic-100x100.png\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/cropped-psychoterapeuta_szkic-100x100.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/cropped-psychoterapeuta_szkic-100x100.png\",\"caption\":\"Jacek Za\u0142uski\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.zaluski.blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/04\\\/cropped-psychoterapeuta_szkic-100x100.png\"},\"description\":\"psycholog i psychoterapeuta www.sensownie.com\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.sensownie.com\",\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/JacekZaluskiBlog\\\/?modal=admin_todo_tour\",\"https:\\\/\\\/www.linkedin.com\\\/in\\\/jacek-zauski\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Preferencje kulinarne: Gdy staro\u017cytne instynkty spotykaj\u0105 nowoczesny \u015bwiat - Jacek Za\u0142uski o psychologii","description":"Dlaczego trudno oprze\u0107 si\u0119 s\u0142odyczom i fast foodom? Jak ewolucyjne preferencje do cukru, t\u0142uszczu i soli z plejstocenu nap\u0119dzaj\u0105 oty\u0142o\u015b\u0107?","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/preferencje-kulinarne\/","og_locale":"en_GB","og_type":"article","og_title":"Preferencje kulinarne: Gdy staro\u017cytne instynkty spotykaj\u0105 nowoczesny \u015bwiat - Jacek Za\u0142uski o psychologii","og_description":"Dlaczego trudno oprze\u0107 si\u0119 s\u0142odyczom i fast foodom? Jak ewolucyjne preferencje do cukru, t\u0142uszczu i soli z plejstocenu nap\u0119dzaj\u0105 oty\u0142o\u015b\u0107?","og_url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/preferencje-kulinarne\/","og_site_name":"Jacek Za\u0142uski o psychologii","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour","article_author":"https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour","article_published_time":"2026-02-17T07:23:40+00:00","article_modified_time":"2026-03-07T09:27:50+00:00","og_image":[{"width":784,"height":1168,"url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/image-21-1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Jacek Za\u0142uski","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Jacek Za\u0142uski","Estimated reading time":"13 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/preferencje-kulinarne\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/preferencje-kulinarne\/"},"author":{"name":"Jacek Za\u0142uski","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8"},"headline":"Preferencje kulinarne: Gdy staro\u017cytne instynkty spotykaj\u0105 nowoczesny \u015bwiat","datePublished":"2026-02-17T07:23:40+00:00","dateModified":"2026-03-07T09:27:50+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/preferencje-kulinarne\/"},"wordCount":2370,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8"},"image":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/preferencje-kulinarne\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/image-21-1.jpg","keywords":["Dobrostan","Oty\u0142o\u015b\u0107","Pomoc psychologiczna","Psychologia ewolucyjna","Psychologia zdrowia","Wolna wola"],"articleSection":["Uncategorized"],"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.zaluski.blog\/preferencje-kulinarne\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/preferencje-kulinarne\/","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/preferencje-kulinarne\/","name":"Preferencje kulinarne: Gdy staro\u017cytne instynkty spotykaj\u0105 nowoczesny \u015bwiat - Jacek Za\u0142uski o psychologii","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/preferencje-kulinarne\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/preferencje-kulinarne\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/image-21-1.jpg","datePublished":"2026-02-17T07:23:40+00:00","dateModified":"2026-03-07T09:27:50+00:00","description":"Dlaczego trudno oprze\u0107 si\u0119 s\u0142odyczom i fast foodom? Jak ewolucyjne preferencje do cukru, t\u0142uszczu i soli z plejstocenu nap\u0119dzaj\u0105 oty\u0142o\u015b\u0107?","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/preferencje-kulinarne\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.zaluski.blog\/preferencje-kulinarne\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/preferencje-kulinarne\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/image-21-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/image-21-1.jpg","width":784,"height":1168,"caption":"psychologia ewolucyjna"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/preferencje-kulinarne\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.zaluski.blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Preferencje kulinarne: Gdy staro\u017cytne instynkty spotykaj\u0105 nowoczesny \u015bwiat"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#website","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/","name":"Jacek Za\u0142uski on psychology","description":"Psychologia \u017cycia codziennego okiem praktyka","publisher":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.zaluski.blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/#\/schema\/person\/50c3d8c9b596bbc7d568f32c082394c8","name":"Jacek Za\u0142uski","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/cropped-psychoterapeuta_szkic-100x100.png","url":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/cropped-psychoterapeuta_szkic-100x100.png","contentUrl":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/cropped-psychoterapeuta_szkic-100x100.png","caption":"Jacek Za\u0142uski"},"logo":{"@id":"https:\/\/www.zaluski.blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/cropped-psychoterapeuta_szkic-100x100.png"},"description":"psycholog i psychoterapeuta www.sensownie.com","sameAs":["https:\/\/www.sensownie.com","https:\/\/www.facebook.com\/JacekZaluskiBlog\/?modal=admin_todo_tour","https:\/\/www.linkedin.com\/in\/jacek-zauski\/"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1140","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1140"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1140\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1465,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1140\/revisions\/1465"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1144"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1140"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1140"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zaluski.blog\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1140"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}